امریکايي سناتوره: هغه ښځې او نجونې چې نوې ازادۍ ته رسېدلې وې د طالبانو له ظلم سره مخ شوې

نوموړې له افغانستان انټرنشنل – پښتو سره په مرکې کې وویل؛ سږکال یې تمه لرله، چې بېرته به ښوونځي ته ځي خو یو ځل بیا هم تعليمي کال د دوی له حضور پرته شروع شو.

زمزمه وايي: “ موږ ته د افغانستان د سړیو د غېرت او شهامت کیسې شوې وې، انګریزان یې مات کړي وو، امپراتوري یې جوړه کړې وه؛ مګر په دومره میلیونونو باغېرته سړو کې یو داسې غېرتمن سړی پېدا نه شو، چې له ملا هبت الله څخه زموږ حق واخلي”.

د زمزمې په خبره، چې که دوه کاله یې نه وی ضایع شوي، اوس به له ښوونځي فارغه شوې وه او د خپلې خوښې پوهنځي لپاره به یې د کانکور ازموینه ورکړې وه.

هغه زیاتوي، چې نور یې له ښوونځي تمه پرې شوې ده او فکر کوي، چې د افغانستان نجونې د طالبانو غلامانې دي.

نوموړې دا خبرې په داسې مهال کوي، چې د افغانستان په تودو سیمو کې نوی تعلیمي کال پیل شوی؛ مګر طالبانو یو ځل بیا له شپږمو ټولګیو پورته نجونو ته د زده کړو حق ورنه کړ.

ننګرهار، کندهار، خوست، پکتیکا، کونړ، لغمان، نیمروز، فراه او یو شمېر نورو تودو ولایاتو کې نوی تعلمي کال پیل شوی؛ خو یوازې له شپږ ټولګي ښکته نجونې کولی شي چې ښوونځیو ته لاړې شي.

د طالبانو د پوهنې وزارت پر خپلې اېکس پاڼې د نوي تعلمي کال د پیل خبر ورکړی، خو د نجونو د ښوونځیو په اړه بیا هم چوپه خوله دي.

نېږدې ۷۱۷ ورځې کیږي، چې طالبانو له شپږمو ټولګیو پورته نجونو ته د زده کړو پر حق بندیز لګولی دی.

د طالبانو پر دې کړنې له پیله نړۍوالې ټولنې، د بشري حقونو سازمانونو او ګاونډیانو غبرګونونه ښودلي دي، خو طالبان بیا د نجونو او مېرمنو د زده کړو او کار مساله د دوی داخلي مساله ګڼي او زیاتوي چې هیچا ته په دغې مسالې کې د مداخلې حق نه ورکوي.

دغه نړۍوال سازمان په خپل یوه خپاره شوي راپور کې ویلي، چې په افغانستان کې د لسګونو کلونو جګړې، غربت، بې کارۍ او لوږې له امله د افغانانو رواني ستونزې زیاتې شوې دي؛ خو څوک ورته پام نه کوي.

راپور زیاتوي: “ اکثره افغانان د طالبانو د بیا ځل واکمنېدو را وروسته له رواني او عاطفي ستونزو سره مخ دي”.

یاد سازمان وايي، چې افغانان دا مهال له سیاسي او اقتصادي ننګونو سره هم مخ دي او دغې چارې یې پر رواني روغتیا منفي اغېزه کړې ده.

راپور لیکي: “ هغه اشخاصو چې په ۲۰۱۸ کال کې یې د رواني مشورو له ټیلفوني خدماتو ګټه پورته کوله، نېږدې ۶۰ سلنه یې نجونې او مېرمنې وې”.

دغه سازمان وړاندې لیکي، چې د نجونو او مېرمنو تر منځ د رواني ناروغیو د زیاتوالي اصلي لامل د طالبانو له خوا پر نجونو او مېرمنو بندیزونه ګڼل کیږي.

دوی په لرې پرتو سیمو کې د رواني مرکزونو نه شتون، ناوړه دودونو موجودیت او بېلابېل بندیزونه د رواني روغتیا د ګډوډۍ سببونه ګڼلي دي.

له دې وړاندې د روغتیا نړۍوالې ادارې هم ویلي وو، چې د بشري مرستو له کمښت سره به په افغانستان کې بېلابېلې ناروغۍ خپرې شي او که مرستې پر خپل وخت ونه رسېږي ښايي یو بشري ناورین رامنځته شي.

د بهزاد د ښکلیو هنرونو دغه کورس چې هم په کور د ننه او هم بهر کې یې ځانګړی نوم درلود سلګونه رسامان، انځورګران او نقاشان روزلي، چې د هغوی پنځول شویو اثارو نړۍوالې جاېزې هم ترلاسه کړې دي.

دغه مرکز چې له تېرو څلورو لسیزو راهیسې د هنرونو زده کړې برخه کې کار کاوه، طالبانو نن سهار له دې امله تړلی چې ولې پکې نجونو ماشومانو د خطاطۍ هنر زده کاوه.

سرچینې وايي، طالبانو د دغه مرکز دروازه وتړله او ګوتڅنډنه يې وکړه، چې څوک يې هم د بېرته خلاصېدو اجازه نه لري.

ويل کېږي په دغه مرکز کې د استاد محمد ابراهيم حبیبي د لاس په سلګونو بېلابېل هنري اثار هم نندارې ته اېښودل شوي و.

طالبانو څو ورځې وړاندې د افغانستان په غزني ولايت کې هم دوه ښوونیز مرکزونه او يو خصوصي ښوونځی له دې امله تړلي و، چې ګنې نجونې زده‌کوونکې د زده‌کړو لپاره ورتللې.

په افغانستان د طالبانو د بیا واکمنېدو وروسته د افغانستان مېرمنې او نجونې نه یوازې د کار کولو او زده‌کړو راګرځول شوې؛ بلکې د ژوندانه په بېلابېلو اړخونو کې د داسې بندیزونو سره مخامخې دي، چې نن سبا یې د نړۍ په یو ګوټ کې هم ساری نه لېدل کېږي.

په وروستي ګام کې طالبانو په ټول افغانستان کې سینګارتونونه وتړل، چې ورسره شاوخوا شپېته زره مېرمنې وزګارې شوې، هغه مېرمنې چې د ټولې کورنۍ لګښت او نفقه ورترغاړې وه.

نوموړې افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وویل، چې فکر یې کاوه سږ کال به په کانکور کې ونډه واخلي او د خپلې خوښې پوهنځی (اقتصاد) به ولولي؛ مګر طالبانو بیا هم دوی ته د زده کړو اجازه ورنه کړه.

رڼا زیاتوي، چې طالبان دوی ته د یوه انساني مخلوق په سرګه نه ګوري او ورځ تر بلې پرې لکه د ځنګلي ځناورو بندیزونه زیاتوي.

هغې وویل: “ که ښځه اوسېدل ګناه وي نو موږ خو خدای ښځې پېدا کړې یو، په دې کې زموږ څه ګناه ده؟ طالبان ولې زموږ څخه زموږ د زده کړو حق اخلي”.

د نوموړې په خبره؛ اوس داسې فکر کوي چې ښايي د ژوند تر پایه یې د لوړو زده کړو هیله پوره نه شي.

رڼا وویل؛ پلار یې غوښتل چې افغانستان پرېږدي او پاکستان یا ایران ته کډوال شي؛ خو د اقتصادي ستونزو له امله ونه توانېدل چې د کډوالۍ ژوند ته مخه کړي.

هغه وايي: “ له تېرې ورځې چې د کانکور نتایج اعلان شوي، هره شېبه په خپلې او خپلو ملګرو په بې وسۍ ژاړم”.

د نوموړې په خبره، چې اوس یې هیلې له منځه تللي او کله به هم د پوهنتون مخ ونه ویني.

رڼا په ژړغوني انداز زیاته کړه: “سړی خو د غېرت نښه وي، د افغانستان په ۴۰ میلیونه انسانانو کې یو میلیون داسې باغېرته سړي نه شته چې راپورته شي او طالب ته ووايي، چې ولې زما له لور څخه د زده کړو حق اخلې”.

هغه وايي، چې افغانستان د ښځو لپاره ژوندۍ هدیره ده او طالبان یې څوکیداران دي.

په افغانستان کې د طالبانو د بیا ځل واکمنېدو راهیسې د نجونو او مېرمنو پر کار او زده کړو بندیز لګېدلی، دغه چاره د پراخ نړۍوال غبرګون سره مخ شوې؛ خو طالبان بیا د نجونو د زده کړو او کار مساله د افغانستان داخلي مساله ګڼي او نړۍوالو ته پکې د مداخلې حق نه ورکوي.