ای اې اېم: د ملګرو ملتونو په همکارۍ د خپلو ۱۸ کارکوونکو د ژر خلاصون په لته کې یو

ذبیح الله مجاهد د اذربایجان له سي بي سي تلوېزون سره مرکه کې وايي، د ځمکنۍ بشپړتیا په برخه کې د اذربایجان ملاتړ کوي.

هغه په دې مرکه کې چې پرون خپره شوه زیاتوي: د ځمکنۍ بشپړتیا موضوع طالبانو ته خورا ډېر اهمیت لري، فکر کوم هغومره مهمه ده لکه اذربایجان ته چې مهمه ده.

د اذربایجان او ارمنستان ځواکونو پر ۲۰۲۰ کال نږدې شپږ اونۍ د دې سیمې پر سره جنګ درلود، چې ۶۵۰۰ کسان پکې ووژل شول.

دا جګړه د روسیې په منځګړتوب بنده شوه او دواړو اوربند سره وکړ، خو بیا هم وخت ناوخت د دوی ترمنځ نښتې کېږي.

د ارمنستان لومړي وزیر نیکول پاشینیان تېره چارشنبه په پولیټیکو سره مرکه کې وویل، له اذربایجان سره د ټکر بیا زیاتېدو امکان شته او په دې سبب یې ځواکونه خپلو اډو ته ستانه شوي دی.

ذبیح الله مجاهد دا هم ویلي چې د طالبانو حکومت له اذربایجان سره همکارۍ ته تیار دی او غواړي سفارت یې په کابل کې پرانیستل شي او د دوی استازي هم په باکو کې ومنل شي.

ښاغلی مجاهد زیاتوي چې دوی په افغانستان کې د اذربایجان د سفارت امنیت ټینګوي.

نګورنو قره باغ په نړیواله کچه د اذربایجان برخه بلل کېږي، خو تر یو لک شل زره اوسېدونکي یې ارمنان دي.

د ۱۹۹۰ کلونو په جګړه کې ارمنستان پرې ولکه وکړه، خو په ۲۰۲۰ کال کې یې بیا پر سره درنه جګړه ونښته چې باکو پکې ځینې سیمې بېرته ونیولې، اما د روسیې په منځګړتوب اوربند وشو.

دغه وزارت د افغانستان انټرنشنل د پوښتنې ځواب ته په یوه بریښنالیک کې لیکلي، چې مرستې داسې ځای ته لېږي چې ښځې پکې کار وکړي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت د رسنیو د څانګې څخه فیلیپ هرتزوګ، افغانستان انټرنشنل ته په خپل بریښنالیک کې لیکلي، چې د دې وزارت چارواکي له دغو اعتراض کوونکو سره په تماس کې دي او د هغوی او افغان مدني فعالانو مشورې ته ارزښت ورکوي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت دغه چارواکي په خپل بریښنالیک کې ټینګار کړی، چې جرمني خپلې مرستې هغه ځای ته لیږي چې تضمین شي دا مرستې ښځو او ماشومانو ته رسیږي.

ښاغلي هرتزوګ زیاته کړه، چې د دغه هېواد فدرالي حکومت له طالبانو سره په خپل چلند کې ثابت دی.

هغه څرګنده کړه، «موږ د طالبانو له خوا د بشري حقونو سرغړونې په کلکه غندو، په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو په وړاندې سیستماتیک تبعیض چې په افغانستان کې له عامه ژوند څخه په زوره ایستل کیږي».

ښاغلي هرتزوګ د هغو اصلاحاتو په اړه چې افغانستان ته یې د بشري مرستو د لېږلو په بهیر کې راوستلي څرګنده کړه: « موږ هغه ځای کې خپلو مرستو ته دوام ورکوو چې ښځې پکې کار وکړي او تضمین شي چې دا مرستې ښځو او ماشومانو ته رسیږي».

تر دې مخکې له طالبانو سره د مالي مرستو سملاسي بندول د هغو افغان ښځینه فعالانو یوه له اساسي غوښتنو څخه وه چې په کولن ښار کې یې د نه خوړو اعتصاب کړی و.

خو د جرمني د بهرنیو چارو وزارت په خپل برېښنالیک کې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د «جنسیتي توپیر» د پېژندلو په ګډون د اعتراض کوونکو ښځو د نورو غوښتنو په اړه څه نه دي ویلي.

نوموړې دې سرمشریزې ته په وینا کې وویل: «تاسو ښه پوهېږئ چې افغان لوری دا کانال حوړوي، دې کانال جوړېدو سره په منځنۍ اسیا کې د اوبو رژیم او تعادل په بنسټیز ډول بدلېږي.»

نوموړی وايي، د قوش تېپې کانال د ټولو اړخونو او د امو سیند د اوبو پر ژیم د هغه د اغېز ارزولو لپاره دې د اړوند هېوادونو د څېړنیزو موسسو ګډه کارډله جوړه شي.

هغه هیله وښودله چې د اوبو شریکو سرچینو په تړاو سیمه ییزو خبرو کې د افغان استازو پر ګډون هم غور وشي.

دا لومړی ځل دی چې د ازبکستان ولسمشر په افغانستان کې د قوش تېپې کانال په هکله خپله اندېښنه څرګندوي.

قوش تېپه کانال ۲۸۵ کیلومتره اوږد، ۱۵۲ متره سورور او له ۸ تر ۱۲.۵ مترو ژور دی.

طالبان وايي، د دې کانال بشپړېدو سره به په بلخ، جوزجان او فاریاب کې پنځه نیم لکه هکتاره ځمکه خړوب شي.

د دې کانال پرانیسته د پخواني ولسمشر اشرف غني په وخت کې شوې وه، خو د طالبانو د ناامني له امله یې کارونه ځنډېدلي وو.

د واشنګټن پوسټ په راپور کې راغلي، چې له کابل څخه د امریکایي ځواکونو د وتلو د تړون یوه برخه دا وه، چې طالبان به د القاعده مخه ونیسي چې افغانستان د بهرنیو عملیاتو لپاره د یوه پلیټ فارم په توګه ونه کاروي.

امریکايي چارواکي وايي، چې طالبانو په ټولیزه توګه دغه ژمنه پوره کړې ده.

په دغه راپور کې په افغانستان کې د طالبانو له خوا د القاعدې له منځه تللو ته اشاره شوې ده.

که څه هم طالبانو د افغانستان له نیولو وروسته القاعدې ته پناه ورکړې، خو د دې ډلې هر ډول بهرني عملیات یې درولي دي.

د دغه راپور په یوه بله برخه کې ویل شوي، چې ښايي د طالبانو ځینې غړي په دې پوه شوي وي چې د القاعدې مشر ایمن الظواهري په کابل کې د حقاني شبکې د افراطي څانګې له خوا پټ شوی وه.

ایمن الظواهري د ۲۰۲۲میلادي کال په جولای میاشت د کابل په شیرپور سیمه کې د امریکا د بې پیلوټه الوتکې په برید کې ووژل شو.

امریکايي چارواکي ادعا کوي، چې طالبانو په افغانستان کې القاعده او داعش ډلې ځپلې دي او دا ناشونې ده چې القاعده دې په افغانستان کې بیا فعالیت پیل کړي.

د امریکا د ترهګرۍ ضد ملي مرکز مدیرکریستین ابیزید د سپټمبر د ۱۱مې بیانیې کې وویل، چې «په افغانستان او پاکستان کې د القاعدې بیا فعالیدل ناممکنه ده».

هغه یادونه وکړه، چې دې ډلې«هدف ته لاسرسی، د رهبرۍ وړتیا، د ډلې یووالي، او یو مناسب ځایي چاپیریال له لاسه ورکړی».

دغه امریکايي استخباراتي چارواکی زیاتوي، چې دې ډلېله افغانستانه د امریکا متحدو ایالتونو ته د ګواښ کولو ځواکد ۱۹۹۸ میلادي کال راهیسې کله چې دا ډله افغانستان ته کډواله شوه تر ټولو ټیټې کچې ته رسیدلی دی.

که څه هم ادعا کېږي، چې په افغانستان کې د القاعدې لږ شمېر غړي پاتې دي، خو په دې وروستیو کې د ملګرو ملتونو په یوه راپور کې راغلي، چې په افغانستان کې د القاعدې اصلي غړي له ۳۰څخه تر ۶۰ تنو پورې دي او د دې ډلې د جنګیالیوشمېر څلورسوه کسانو ته رسیږي.

خو د متحده ایالاتو د استخباراتو متخصصین استدلال کوي چې دا راپورونه «ناهیلي کوونکي» دي.

مایکل لیټر وايي: «ما هیڅ داسې معلومات نه دي لیدلي چې څرګنده کړي القاعده دې بیاځلي فعاله شي».

د القاعدې سربیره، امریکایي چارواکي ادعا کوي، چې طالبانو سږکال د ترهګرۍ ضد عملیاتو ته زور ورکړی، چې له امله یي د داعش ځینې مشران له افغانستان څخه وتلي دي.

څه موده وړاندې د افغانستان په چارو کې د امریکا استازي ټام وسټ د سټیمسون په فکري مرکز کې په یوې وینا کې وویل، چې طالبانو په تېرو دوو کلونو کې په افغانستان کې د داعش لږ تر لږه اته قوماندانان وژلي او پر ملکي خلکو د دې ډلې بریدونه کم شوي دي.

د امریکایي چارواکو له ادعاوو سره،چې طالبان په افغانستان کې د تروریستي ډلو فعالیتونه دروي، په افغانستان کې د سي ای اې یو پخوانی افسر مارک پولیمروپولوس ویلي، «دا ممکن د لڼډې مودې لپاره، تر هغې کار وکړي چې زموږ ګټې یوشان دي، خو زه د امریکا د خلکو د امنیت د خوندیتوب لپاره د منځنۍ پیړیو اسلامي بنسټپالې ډلې (طالبانو) شرط نه لګوم.

ښاغلي کرزي په ایکس ټولنیزې شبکې یا پخواني ټوېټر کې لیکلي، چې په دې خبرو کې د افغانستان د اقتصادي ودې او روښانه راتلونکي لپاره د نجونو او هلکانو د زدکړو پر اغیز او اهمیت هم ټینګار وشو.

په دغه یادښت کې راغلي، چې نوموړي په دې خبرو کې یو ځل بیا له امریکا وغوښتل چې له افغان ځوانانو سره دې د زدکړو په برخه کې مرسته وکړي.

په افغانستان کې د دايمي سولې د رامنځته کېدو په اړه خبرې د ښاغلي کرزي او د امريکا د ځانګړي استازي له خوا په داسې حال کې مطرح کېږي، چې طالبان له څو لسيزو جګړو وروسته په ټول افغانستان کې د امنيت د راوستو او په دغه هېواد کې د سولې د ټينګښت ادعا کوي.

تر دې مخکې هم د طالبانو نورو مخالفو سیاسي او نظامي جریانونو له دې ډلې سره د سولې او د یوه ټول شموله حکومت د جوړولو غوښتنه کړې ده.

په دې وروستیو کې د افغانستان د ژغورنې لپاره د ملي مقاومت د شورا جګپوړي غړي عبدالرب رسول سیاف له طالبانو وغوښتل، چې له مخالفانو سره دې د خبرو اترو لپاره یو پلاوی وټاکي.

تېر کال د افغانستان لپاره د امریکا استازي ویلي و، چې واشنګټن د نورو هېوادونو تر څنګ «د دې هېواد د راتلونکي د ټاکلو لپاره د افغانانو ترمنځ د رښتینو خبرو» قوي ملاتړ کوي.