د افغانستان انټرنشنل - پښتو مشر ایډیټر
د ښځو پر وړاندې د طالبانو سخت دریځ کټ مټ هماغه د ۲۷ کلونو پخوانی دریځ دی، د بدلون وړاندوینه یې نادرسته او د بدلېدو تمه یې ښايي له امکانه لېرې وي.
تازه د طالبانو د لوړو زده کړو سرپرست ویلي، چې نړۍوال ترې د ښځو او نارینه و برابر حقوق غواړي او د هغوی د برابرۍ غوښتنه د ښځو او سړو لپاره د حجاب نه مراعتول دي.
هغه ویلي، چې د تېرو شلو کلونو لاسته راوړنې د شریعت سره په ټکر کې دي او دوی ته د منلو وړ نه دي.
ندیم په کندز کې ویلي وو، چې دوی غواړي اسلامي شخصیتونه وروزي دا په دې معنا چې له دې وړاندې روزل شوي افغان کادرونه په غیر اسلامي روحیه روزل شوې دي.
نوموړي تېره ورځ په بغلان کې ویلي، چې نړۍوال غواړي هغه حقوق چې نر یې لري باید ښځو ته هم ورکړل شي، لکه بې حجابي، زناکاري او شرابخوري.
دا یوازې د ندا محمد ندیم دریځ نه دی، بلکې له دې وړاندې د امر بالمعروف سرپرست وزیر، د پوهنې سرپرست وزیر او ګڼو نورو طالب چارواکو خپل نظر یوازې د الفاظو په تغیر متحد ښودلی.
دوی وايي، چې په تېرو شلو کلونو کې بهرنيان ټول هغه څه چې د شريعت له نظره حرام او منع دي، د شل کلنې لاسته راوړنې په توګه بولي او د دغو لاسته راوړنو په ضایع کېدو پسې اندېښمن دي.
ایا رښتیا هم په تېرو شلو کلونو کې افغانې نجونې زناکارې، شرابخورې او بې حجابه وې؟
طالبان د ښځو او نجونو د زده کړو او کار د بندیز لپاره بل هېڅ روایت نه لري، پرته له دې چې پر افغانو پتمنو نجونو او مېرمنو د بې حیاوالي تور پورې کړي. دوی په شعوري توګه دغه روایت غښتلی کوي او خلکو ته ښيي، چې دوی ښوونځي او پوهنتونونه د بې حجابۍ له امله تړلي دي.
دا روایت د افغانستان ۴۰ میلیونه وګړو ته سپکاوی او تحقیر دی؛ مګر تر اوسه یې څوک جدي نه ګني.
د ټولنیزو رسنیو په دې ګرم بازار کې ډېرې نادرې پېښې ښايي د رسنیو له کمرې خوندي پاتې شې، نورې ټولې پېښې حتا د طالبانو د کابل د برېښنا د رییس له خپل سرتېري سره د همبسترۍ ویډیو هم ټولنیزو رسنیو ته راوتلی شي.
د سعید خوستي جبري نکاح، د کابل د پاسپورټ ریاست د رییس د ورور “حقاني” د شرابخورۍ د محفل ویډیو، د طالبانو د لغمان د والي د دفتر د رییس غږیز کلیپ رسنیز کېدل د دې معنا لري، چې په اوس زمان کې ډېر مسایل پټ نه پاتې کیږي.
په داسې زمان کې چې په شمال کې د هغه طالب لوڅې او بې حیا خبرې رسنیزې کیږي، چې له رسنیو کرکه لري،زور لري، قدرت لري او هر ډول امکانات یې په لاس کې دي، ایا د یوې افغانې پېغلې د بې حجابۍ تصویر نه شي راوتلی؟
یوه شېبه تم شئ، فکر وکړئ، چې د طالبانو هر ډول سخت دریځئ سره دا ډول د لواطت او زناکارۍ کیسې رابرسېره کیږي، د هغو بې وسو مېرمنو د شرابخورۍ، زناکارۍ او بې حجابۍ ویډويي کلیپونه خو باید راووځي، چې نه زور لري او نه زر.
ایا تاسو لیدلي؟
هېڅ دا ډول ثبوت نه شته، چې پکې وښودل شي چې افغانه پېغله په ښوونځي کې بې حجابه ده او یا هم زناکاره ده، مګر دا باید هېر نه کړو، چې د طالبانو لسګونه د لواطت او زنا ویډیوګانې لا هم په ټولنیزو رسنیو کې لاس په لاس کیږي.
داسې هېڅ ښکاره او څرګند مثال به په ګوته نه شي، چې په کې وښودل شي چې افغانې نجونې دې ښوونځیو او پوهنتونونو ته بې حجابه تللې وي.
د افغانستان په ټولو پوهنتونونو، ښوونځیو او تدریسي مراکزو کې اسلامي او افغاني حجاب مراعت کېده، په ټول هېواد کې مخدره او نشه یي توکي په بشپړ ډول منع وو؛ مګر قاچاق یې طالبانو کاوه.
خو له دې سره هم طالبان بیا د ښوونځیو او پوهنتونونو د بندولو لپاره دا بهانه کوي، چې دوی د فحشا مخه نیولې.
وړاندیزونه:
افغانان له طالبانو وړاندې هم باحیا او باحجابه وو، زموږ ټولنیز رسومات او دودونه د یوې کلکې دودیزې او باحجابه ټولنې ګواهي ورکوي، د طالبانو راتګ په دې معنا نه دی، چې ګواکې دوی دې تازه افغانان مسلمانان کړې وي، افغانان له اسلامه وړاندې هم د خپل ځانګړي تهذیب پر اساس باحیا خلک وو او دي.
خو افغانان غلي دي!؟
خاموشي ښايي د یوې کمې مودې لپاره بهتره وي، خو دوامداره کېدل یې مرګ دی، داسې مرګ چې هم له یوه باعزته عزت اخلي او هم یې نوم او نښان له خاورو سره خاورې کوي.
د څلوېښت میلیونو انسانانو څخه یې نېږدې نیمايي مېرمنې او نجونې دي، هره ورځ طالبان پر دغو مېرمنو تورونه لګوي، کله یې بې حیا بولي او کله ادعا کوي چې په تدریسي مراکزو کې یې نشه يي توکي کارول؛ مګر څلوېښت میلیونه انسانان غلي دي!؟
ایا دا سپکاوی موږ زغملی شو؟ او که یې زغموو تر کومه؟
موږ په تاریخي لحاظ نرخ، تړې او نورو داسې دودیز نالیکلي اصول او قوانین لرو، چې له مخې یې ټولې فیصلې کیږي، موږ په دې قوانینو عقیده او ایمان لرو، ځکه خو یې افغانواله ګڼو.
تر اوسه خو اساسي قانون نه شته، چې د وګړو حقوق پکې خوندي وي، مجبور یو چې له قومي نرخونو او تړو کار واخلو، له خپلو مشرانو وپوښتئ: زموږ په افغاني نالیکلو دودونو کې د چا خور، لور یا مېرمنې ته د بې حیا، زناکارې او بې حجابه ویلو نرخ څه ډول تعریف شوی؟ زموږ دود څه وايي؟ ایا همداسې غلي کېنو؟ که به جرګه فیصله کوي؟
که نرخ موجود وي؛ هره ورځ ولې طالبان د افغانانو خویندې او لوڼې کنځي او موږ غلي یو؟
په اسلام کې پر یوه چا د بې حیایۍ تور لګول څه سزا لري؟
دا پوښتنې باید راپورته شي او دومره اوږده بحثونه پرې وشي، چې طالبان نور ځانته د دې حق ورنه کړي چې پر افغانو مېرمنو او نجونو د فحاشۍ تور پورې کړي.
غږ پورته کول د ژوندیو انسانانو نښه ده، په هدیره کې پر مړو انسانانو که هر تور ولګول شي، له قبرونو د دفاع غږ کله هم نه راپورته کیږي، دا چې موږ ژوندي یو نو باید د دفاع غږ مو هم ژوندی وي.
او که د دفاع غږ مو خپ وي نو بیا؛
إنا لله وإنا إليه راجعون
په ۱۹۹۰ کلونو کې چې د چین حکومت په سینکیانګ ولایت کې پر ځايي مسلمانانو مذهبي محدیتونه او فشارونه زیات کړل، ډیری د عادي ژوند لپاره پاکستان او افغانستان ته کډه شول.
دچین اویغور مسلمانانو د پاکستان دیني مدرسو کې زدکړې پیل کړې او د معلوماتو له مخې یو شمیر یې وسلوالې ډلې په ځانګړي ډول شرقي ترکستان غورځنګ جوړ او په دغه ډله کې ځای پر ځای شول.
ځینې اویغوریانو په پاکستان او افغانستان کې له ځايي خلکو سره ودونه وکړل او وړو کاروبارونو سره یې خپل عادي ژوند کاوه.
د طالبانو په لومړی دوره کې د اویغور مسلمانانو وضعیت
د طالبانو د لومړۍ دورې پرمهال اویغور مسلمانانو د شرقي ترکستان غورځنګ یو چتر جوړ کړ، خو په ۱۹۹۷ کالونو کې د حسن معصوم په مشرۍ دغه غورځنګ (ETIM) په رسمي ډول خپل موجودیت د افغانستان او پاکستان ترمنځه په ډیورنډ فرضي کرښه کې اعلان کړ.
خو د معلوماتو له مخې چین په هغه وخت کې ادعا کړې وه، چې دغه بېلتونپالې ډله د طالبانو تر کنټرول لاندې په کابل کې مرکزي دفتر لري.
د طالبانو په لومړۍ دوره کې ځینې اویغوریانو په نورو وسلوالو ډلو په ځانګړي ډول طالبانو او القاعده کې فعالیتونه پیل کړل.
یو شمیر څیړونکي هم وايي طالبانو ایغوریانو ته ځای ورکړی و او ور سره ژمنه یې کړې وه، چې په افغانستان کې د جګړې پای ته رسېدو په صورت کې به په راتلونکې کې د دوی د اهدافو په ترلاسولو کې هره همکاري کوي.
که څه هم چین د طالبانو په اوله دوره کې له دې ډلې سره هیڅ سفارتي اړیکې نه درلودې خو د پاکستان په واسطه یې له دغې ډلې سره تماس ساته او خپلې اندېښنې یې ور سره شریکولې، په هغه وخت کې هم طالبانو چین ته ډاډ ورکړی و، چې د دوی تر کنټرول سیمو څخه دغه هیواد ته هیڅ ګواښ متوجې نه دی.
تېر جمهوریت کې د افغانستان او چین اړیکې
د چین له تېر جمهوریت څخه لومړنۍ غوښتنه دا وه، چې په افغانستان کې اویغور مسلمانان وځپي. د دوی دوهمه غوښتنه دا وه، چې د یوې لارې یو کمربند نړيواله پروژه CPEC کې ور ګډ شي. دریمه غوښتنه دا وه چې په نړيوالو او سیمه ییزو جوړښتونو کې د چین ترڅنګ ودریږي او څلورمه غوښتنه یې دا وه چې چینايي شرکتونو ته د افغانستان د کانونو قراردونه ورکړي.
له چین څخه د افغانستان د تېر جمهوریت لومړنۍ غوښتنه دا وه، چې د پاکستان په واسطه پر طالبانو فشار راوړي ترڅو د سولې پروسې سره یوځای شي، دوهمه غوښتنه دا وه چې پر پاکستان فشار راوړي ترڅو په افغانستان کې نظامي مداخله بنده کړي.
په افغانستان کې د چینايي جاسوسانو نیول
په ۲۰۲۰ کال کې راپورونه خپاره شول، چې د چینایانو لس کسیزه ډله په کابل کې نیول شوې ده، دا راپورونه د وخت ملي امنیت ادارې تایید کړي ول.
د دې کسانو د خلاصون لپاره د هغه وخت د افغانستان لپاره د چین ځانګړی استازی لیو جیان کابل ته راغی. د ملي امنیت مشاور حمد الله محب سره یې په لیدنه کې ورته وویل چې نیول شوي کسان باید جاسوسان نه وای اعلان شوي او ژر تر ژره دې دا کسان چین ته وسپاري.
معلومات دا دي، چې دغو چینایانو په افغانستان کې د اویغور مسلمانانو په اړه اطلاعات ټولول. له دې ښکاري چې چینایانو خپلو موخو ته د رسیدلو لپاره په افغانستان کې پټ استخباراتي حضور درلود.
د طالبانو تر حاکمیت لاندې له دوو کلونو راهسې داعش په افغانستان کې پر چینایانو ځانمرګي بریدونه وکړل او ادعا یې وکړه، چې ګڼ شمیر چینایي وګړي یې وژلي دي.
ایا اویغور مسلمانان د چین لپاره ګواښ دي؟
ډیری کارپوهان په دې باور دي، چې اویغور مسلمان په دې کچه کې نه دي، چې چین ورڅخه اندېښنه ولري. دوی وايي چین غواړي چې په سیمه او په ځانګړی توګه افغانستان کې د حضور او نفوس لپاره دا یوه پلمه وګرځوي .
د طالبانو په راتلو سره یو شمیر نړيوالو رسنیو داسې راپورونه خپاره کړل، چې د طالبانو او چینایانو ښو اړیکو اویغور مسلمان اندېښمن کړي دي، چې طالبان به دوی ونیسي او چین ته به یې وسپاري.
په اسلام اباد کې د چین، پاکستان او طالبانو د وروستۍ درې اړخیزه ناستې اعلامیه کې یادونه وشوه، چې طالبانو ژمنه کړې چې د پاکستاني طالبانو ترڅنګ به د چین مخالفې ډلې اویغور مسلمانانو پرضد ګامونه اخلي او هیڅ ډلې ته به اجازه نه ورکوي چې د افغانستان خاوره د کوم بل هیواد پر خلاف وکاروي.
د چین ډیپلوماټیکو سرچینو وویل چې د اسلام اباد په درې اړخیزه ناسته کې طالبانو چین ته لیکلی سند ورکړی، چې په افغانستان کې موجود اویغوریان به چین ته سپاري.
څو اونۍ وړاندې داسې راپورونه نشر شول، چې پنځه اویغوریان چې په بدخشان کې یې عادي ژوند کاوه او په دوکاندارۍ بوخت ول، طالب وسلوالو نیولي او کابل ته یې انتقال کړي دي، خو تر اوسه د دې کسانو سرنوشت نه دی معلوم چې چین ته سپارل شوي او که طالبانو سره بندیان دي.
څو روایتونه دي، چې له ۲۰۰۰ څخه تر ۶۰۰۰ پورې اویغوریان په افغانستان کې مېشت دي، خو ځیني راپورنه وايي چې د طالبانو واک ته رسېدو سره یو شمیر اویغوریان له افغانستان څخه وتلي او اروپايي هیوادونو ته رسیدلي دي.
ځیني داسې راپورونه شته چې چین غواړي د افغانستان په امنیتي برخه کې نفوس ولري، په میدانونو کې د امنیتي کمرو لګولو کې مرسته وکړي او د دې کمرو له لارې غواړي چې خپل مخالف اویغوري مشران کنټرول کړي.
چین د پاکستان په منځګړتوب له حقاني شبګې سره نژدې اړیکې لري او سراج الدین حقاني هم له چینایانو سره اړیکې پالي.
اوس چینايان څه غواړي؟
د چین اوسنۍ غوښتنې د افغانستان تر کانونو او امنیتي مسایلو محدودې دي.
چین او طالبانو د اویغور مسلمانانو د ځپلو لپاره همکاري شروع کړې ده، په دې اړه ویل کیږي طالبانو څو ځله د چین په غوښتنه د اویغور مسلمانانو پرضد عملیات کړي دي.
چین غواړي د افغانستان کانونو او خامو موادو ته لاسرسی ولري .
چین د افغانستان تیلو، لیتیم او مسو په استخراج کې پانګونه کړې ده او په ډېره کمه بیه یې دغه زیرمې په قراراد نیولې دي.
طالبان له چین څه غواړي
د طالبانو لومړنښ غوښتنه دا ده، چې چین یې حکومت په رسمیت وپیژني، انکشافي برخه کې پانګونه وکړي، د دې ډلې غړي په تخنیکي برخه کې وروزي او کانونه په قرارداد واخلي، ځکه د بندیزونو له امله نور نړيوال شرکتونه دې کار ته زړه نه ښه کوي.