د افغانستان په لوېدیځ کې زلزله؛ امريکا وايي د هرات د زلزلې اغېزې به په غور سره وڅېړي

له پرون راهیسې په افغانستان کې په کور دننه د ۳۱۲ میلیونه افغانۍ د مرستې اعلان شوی او لا هم دا لړۍ روانه ده.

له دې سره، د کندهار ولایت مقام رسنیز مرکز هم په اېکس ټولنیزه شبکه کې هرات ولایت ته د لسو روغتیایي ټیمونو د استولو خبر ورکړ.

په کندهار ولایت کې د طالبانو د عامي روغتیا ریاست مشر ملا محمد ادم مسلم وايي، چي د هرات زلزله ځپلو کورنیو سره د روغتیايي مرستو په موخه له کندهاره لس ټیمونه، چي ۳۷ تنه ډاکټران او نرسان پکې شامل دي، د دوو ټنو درملو سره هرات ته روان شوي دي.

د شنبې په ورځ د هرات په زنده جان او شاوخوا سیمو کې د ریښتر په کچه د ۶،۳ درجې زلزلې په پایله کې څه باندې دوه زره کسانو ژوند له لاسه ورکړ او زرګونه نور ټپیان او یا بې کوره شوي شوي دي.

د راپورونو له مخې، په دغه پیښه کې چې دیارلس کلي له منځه تللي، ډیر شمیر وګړي تراوسه تر خاورو لاندې ورک دي.

د یادولو وړ ده چې، تراوسه د ژوندي پاتې شویو کسانو د را ایستلو په برخه کې د طالبانو له لوري د اساسي تخنیکي امکاناتو د نه شتون له امله هیڅ کوم جدي ګام نه دی پورته شوی.

افغانستان انټرنېشنل ته په لېږل شويو انځورونو کې ليدل کېږي چې د «سیاه‌آب» کلی په بشپړه توګه ويجاړ شوی دی.

اخوا، د امریکا د ځمکې پیژندنې ادارې ویلي چې د دې زلزلې مرکز د هرات ولایت د زنده جان ولسوالۍ وه.

پیښو ته د رسیدو په چارو کې د طالبانو د دولت وزارت له خوا د ورکړل شویو شمېرو پر بنسټ، د ټولو وژل شویو او ټپیانو شمېر ۲۰۵۳ تنو ته رسېږي.

دا پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته دویم ځل خونړۍ زلزله ده چې پکې زرکونو کسانو ته مرګژوبله اوړي.

تیرکال د جون میاشتې په ۲۲مه په پکتیکا او خوست ولایتونو کې مرګونې زلزلې وشوې چې د ملګرو ملتونو د روغتیا نړیوال سازمان د مالوماتو له مخې، پدې زلزله کې ۱۰۳۶ کسان مړه شوي او ۲۹۴۹ نور ټپيان شوي ول.

د ایران د بهرنۍ پانګونې د ټولنې رییس حسین سلیمي ویلي، چې د روان کال په لومړۍ نیمايي کې په ایران کې د افغان سوداګرو پانګونه د تېر کال په پرتله زیاته شوې ده.

د نوموړي په خبره، چې د درجه بندۍ له مخې افغان سوداګر لومړی، چین دویم او عراق درېیم ځای لري او د افغانانو پانګونه ورځ تر بلې مخ پر زیاتېدو ده.

د سلیمي په خبره؛ د افغانانو له خوا د ۳۰۰ زره امریکايي ډالرو نیولې تر لس میلیونه پورې مختلفې پانګې اچونې شوې دي او دوی افغان سوداګرو ته ځانګړې اسانتیاوې هم رامنځته کړي.

د طالبانو له بیا واک ته رسېدو را وروسته په وار – وار یو شمېر افغان سوداګرو او د کوچنیو سوداګریزو شرکتونو مالکانو شکایت کړی، چې طالبانو پرې ملا ماتي مالیات وضع کړي او دوی نه شي کولی، چې دغه مالیات ورکړي. خو طالبانو بیا دغه شکایتونه رد کړي دي.

همدا راز تېره اونۍ د طالبانو د سوداګرۍ وزارت د سوداګریزو توکو پر ننداراتونونو بندیز ولګاوه، چې ګڼو سوداګرو او لاسي صنایعو متشبثینو یې پر وړاندې غبرګون وښود او ویې ویل، چې دا ډول پرېکړې د توکو پر بازار موندنې منفي اغېز ښیندي.

تر دا مهاله طالبانو په رسمي کچه له افغانستانه د پانګې د تښتې ارقام نه دي ورکړي، خو له دې وړاندې د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر پر یو شمېر افغان سوداګرو غږ کړی و، چې په افغانستان کې پانګونه وکړي او دوی ژمن دي، چې سوداګرو ته ځانګړې اسانتیاوې رامنځته کړي.

تر دا مهاله د دغې پېښې د مرګ ژوبلې کره شمېره نه ده معلومه؛ خو د اټکل له مخې نېږدې ۱۲ زره کسانو ته مرګ ژوبله اوښتې ده.

د عزیزي ګروپ مشر میرویس عزیزي د هرات د پېښې په اړه د ژورې خواشينۍ سربېره د دغې پېښې له قربانیانو سره ۲۰۰ میلیونه افغانۍ مرسته اعلان کړې ده.

نوموړي پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې سبا ورځ به یې ورور “همایون عزیز” له یوه هیئت سره د هرات ولایت ته سفر کوي او د مرستو لړۍ به پیلوي.

بل خوا د طالبانو د رییس الوزرا له دفتره په خپره شوې خبر پاڼه کې راغلي، چې دوی یو ګډ کمېسیون ټاکلی او د پېښې له قربانیانو سره به ۱۰۰ میلیونه افغانۍ مرسته کوي.

په ورته وخت کې د کام ایر هوايي شرکت هم د لس میلیونو افغانیو مرستې اعلان کړی او ویلي یې دي، چې ډېر ژر به دغه مرستې د هرات د پېښې قربانیانو ته ور ورسوي.

همداراز د افغانستان کرېکټ بورډ هم د دوو میلیونو افغانیو د مرستې اعلان کړی او ویلي یې دي، چې دا مرستې به ډېر ژر د هرات د پېښې قربانیانو ته ورسوي.

په کابل، پکتیا، خوست، ننګرهار او یو شمېر نورو ولایاتو کې هم ګڼو ځوانانو د مرستې راټولونې ډلې جوړې کړي؛ خو تر اوسه د راټولو شویو مرستو اندازه نه ده معلومه.

د یادونې وړ ده، چې د جاپان د بهرنیو چارو وزیر یوکو کامیکاوا نن یکشنبه (د تلې ۱۶مه) په یوې اعلامیې کې ویلي دي؛ جاپان چمتو دی، چې د نړۍوالو مرستندویه ادارو په مرستې په “چټک ډول” اړینې مرستې چمتو کړي.

یوکو کامیکاوا زیاتوي، چې دا مهال د هرات زلزله ځپلي عاجلې مرستې ته اړتیا لري او دوی د خپلې همکارۍ په اساس کولی شي، چې اغېزمنو سیمو او خلکو ته عاجلې مرستې ور ورسوي.

هغه زیاته کړې: “ جاپان د افغانستان د خلکو تر څنګ ولاړ دی او موږ به په افغانستان کې د بشري وضعیت د ښه کېدا لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړو”.

نوموړي دغه پېښه بوږنوونکې بللې او په نورو مرسته کوونکو یې هم غږ کړی، چې د هرات د پېښې له اغېزمنو کورنیو سره مرسته وکړي.

بل خوا ایران هم د ژغورنې ډلې سیمې ته لېږلي او له قربانیانو سره یې د لومړنیو روغتيايي مرستو ژمنه کړې ده.

د جاپان د بهرنیو چارو وزیر یوکو کامیکاوا نن یکشنبه (د تلې ۱۶مه) په یوې اعلامیې کې ویلي دي؛ جاپان چمتو دی چې د نړۍوالو مرستندویه ادارو په مرستې په “چټک ډول” اړینې مرستې چمتو کړي.

یوکو کامیکاوا زیاتوي، چې دا مهال د هرات زلزله ځپلي عاجلې مرستې ته اړتیا لري او دوی د خپلې همکارۍ په اساس کولی شي، چې اغېزمنو سیمو او خلکو ته عاجلې مرستې ور ورسوي.

هغې زیاته کړې: “ جاپان د افغانستان د خلکو تر څنګ ولاړ دی او موږ به په افغانستان کې د بشري وضعیت د ښه کېدا لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړو”.

نوموړې دغه پېښه بوږنوونکې بللې او په نورو مرسته کوونکو یې هم غږ کړی او یو ځل بیا یې د جاپان پر همکارۍ ټینګار کړی دی.

دا مهال په کور دننه او بهر یو شمېر سوداګرو، مرستندویه بنسټونه او د طالبانو ریاست الوزرا د هرات د زلزله ځپلو سره د مرستو اعلانونه شوې دي.

په ورته وخت کې د ایران مرستندویې ډلې هرات ته رارسېدلي او د ځایي خلکو سره یو ځای د ورکو شویو کسانو په لټه بوختې دي.

تر دا مهاله د هرات د پېښې د مرګ ژوبلې دقیقه شمېره نه ده روښانه شوې، خو د اټکل له مخې د مرګ ژوبلې کچه زرګونو ته رسېدلې ده.

په دایکنډي کې یو ځايي خبریال چې خپل مستعار نوم عنایت الله احمدي ښيي افغانستان انټرنشل – پښتو ته وویل، چې سلطان علي جوادي د دویم ځل لپاره د طالبانو له خوا هغه وخت ونیول شو، چې نوموړی د اطلاعاتو او کولتور د رییس په بلنه د استخباراتو ریاست ته غوښتل شوی و.

نوموړی زیاتوي، چې له جوادي سره یو ځای د ده دوه نور همکاران سیف الله رضايي او مجتبی قاسمي هم نیول شوي او شکنجه شوي دي.

د احمدي په خبره، چې تر اوسه د دغو درېیو تنو خبریالانو په اړه استخباراتو د دوی پوښتنو ته ځواب نه دی ویلی؛ خو د اطلاعاتو او فرهنګ رییس ورته ویلي، چې دوی د طالبانو پر خلاف رسنیز فعالیت کاوه.

نوموړی وايي، چې یو شمېر خبریالانو هڅه وکړه، چې دغه موضوع له والي سره شریکه کړي؛ خو والي له دوی سره له لیدنې ډډه کوي.

نېږدې دوه اونۍ وړاندې طالبانو په دایکنډي کې د نسیم راډیو پر فعالیت بندیز لګولی و، چې تر اوسه دغه راډیو تړلې ده. د طالبانو سیمه ییزو چارواکو د دغې راډیو د تړلو دلیل غیر معیاري او د دوی د اصولو سره په ټکر کې خپرونې بللې وې.

هڅه مو وکړه، چې په دې اړه د طالبانو نظر هم را واخلو، خو له بار – بار اړیکو نیولو سربېره هم د طالبانو د نظر پر اخیستو ونه توانېدو.

د یادونې وړ ده، چې له دې وړاندې طالبانو په ننګرهار کې د کلید راډیو دوه خبریالانو سربېره په کندوز، غزني، کونړ، پکتیا او کابل کې خبریالان نیولي وو.