د ایران استازي د یوناما مرستیال ته ویلي د افغانستان کړکېچ دې د ډیپلوماسۍ له لارې حل شي

په جنوبي اسیا کې د بښنې نړیوال سازمان سیمه ییز دفتر په دغه لیک کې چې د شنبې په ورځ ـ د لړم په ۶ مه- خپور شو، د پاکستان موقت لومړي وزیر ته لیکلي چې د پاکستان د حکومت له دې پرېکړې سره به د ژمي په سختو میاشتو افغانان له بې کورۍ، د ژوند او ژواک له لاسه ورکولو او د اولیه خدمتونو ته د نشتوالي سره مخامخ کوي او د کډوالو کورنیو د غړو د جلا کیدو لامل کیږي.
د بښنې نړیوال سازمان خبرداری ورکړی چې که افغان کډوال په ځانګړې توګه نجونې او ښځې افغانستان ته واستول شي، نو دوی به د کار، زدکړې او ازادۍ له حقه محرومې شي او «خپل حقونه به یې سخت تر پښو لاندې شي».
دغه سازمان ویلي چې په پاکستان کې ژوند او زدکړه د ډېرو افغان نجونو لپاره «د زدکړې یوازینی چانس» دی.

په دغه لیک کې د بښنې نړیوال سازمان د تېر حکومت د خبریالانو، د بشري حقونو د مدافعینو، مظاهره کوونکو ښځو، هنرمندانو او چارواکو د اېستلو پایلو ته هم اشاره کړې ده او ویلي یې دي چې جبرې ایستلو سره به د هغوی ژوند د طالبانو له خوا له جدي خطر سره مخ شي.
د بښنې نړیوال سازمان وايي، په پاکستان کې یې د افغان کډوالو پر وړاندې تاوتریخوالی او ځورونې مستند کړې دي.

د دې سازمان په وینا، د اکتوبر له دریمې راهیسې چې د کډوالو د ایستلو لپاره ضرب الاجل ټاکل شوی، د افغان کډوالو نیول او ځورول "زیات" شوي دي.
په جنوبي اسیا کې د بښنې نړیوال سازمان سیمه ییز دفتر په پاکستان کې له افغانانو سره پر بې غورۍ هم نیوکه کړې او ویلي یې دي، چې د باوري ویزو په لرلو سره د دوی ویزې نه دي تمدید شوې او دا د ډېرو افغانانو لپاره خطرناک او بې دفاع انتخاب دی.
د بښنې نړیوال سازمان د پاکستان لومړي وزیر انور حق کاکړ ته په خطاب کې ویلي، چې د بشري حقونو د نړیوالو قوانینو په رڼا کې دې د مهاجرینو کوربتوب ته دوام ورکړي.
د بښنې د نړيوال سازمان د دغه لیک په دوام کې ويل شوي دي چې په افغانستان کې د طالبانو له خوا له بشري حقونو سرغړونې هم مستند شوې دي چې شکنجې، خپلسري نيول، جبري بې درکه کیدل او قتلونه پکې شامل دي.
دغه سازمان له نړیوالې ټولنې هم غوښتي چې د افغان کډوالو د کوربه توب لپاره دې له پاکستان سره مالي مرسته وکړي او په دې سره د هغو کسانو ملاتړ وکړي چې له افغانستان څخه د تاوتریخوالي او ځورونې له امله وځي.

تر دې مخکې ملګرو ملتونو راپور ورکړی و چې د دغې زلزلې له ۹۰ سلنې ډېر قربانیان ښځې او ماشومان دي.

سکای نیوز د شنبې په ورځ «د لړم په ۶مه» په یوه راپور کې لیکلي چې د نړۍ د یو بې وزله هېواد په توکه له زلزلې وروسته د فغانستان رغېدل که له یوې خوا ستونزمن دي، له بلې خوا د طالبانو د رژیم له خوا پر ښځو فشار وضعیت لا پسې خراب کړی دی.

یوې افغانې چې نه یې غوښتل نوم یې واخیستل شي د هرات په ولایت کې د وروستۍ زلزلې په اړه له سکای نیوز سره په خبرو کې وویل، «د طالبانو رژیم کې له برقې او محرم پرته په عامو ځایونو کې زموږ حضور منع دي».

هغې وويل چې د زلزلې پر مهال نه پوهېده چې په کور کې پاتې شي او بهر د طالبانو د خوښې له حجاب او له محرم پرته ووځي، خو بالاخره له کور ووتله.

هغې وويل: "کله چې د خوندي ځای پر لور وتښتیدم، بې شمېره ښځې مې وليدې چې ورته کار کوي، پرته له حجاب او محرمه په کوڅو کې منډې وهي».

دې ښځې ویلي،چې د دوی دا عمل د طالبانو له نظره "ګناه او له قانون څخه سرغړونه" ده.

یوه مرستندویه کارکونکي هم سکای نیوز ته ویلي چې د زنده جان کلیو له لیدو وروسته یې وموندل چې ډیری ښځې د ویرې له امله مړه شوې دي.

دوی د خپلې کورنۍ له نارینه غړو څخه وېرېدلې».
هغه وايي چې د طالبانو رژیم غفلت کړی او باید حساب ورکړي.

دغه مرستندویه کارکوونکي د نوم د نه ښودلو په شرط څرګنده کړه: «طالبانو کولې شول د بې ځایه شویو او ټپیانو ژوند چې اکثراً یې ښځې او ماشومان وو وژغوري، خو دوی غفلت کړی».

د سکای نیوز د راپور له مخې، طالبانو د یوه بوډا په منځګړتوب د ښځینه مرستندویه کارکوونکو یوې ډلې ته اجازه ورکړه چې زیانمنو سیمو ته لاړې شي.

نور باچا پرون په چمن کې دغه پرلت ته وینا کې وویل، چې په هیڅ صورت به له حکومت سره پاسپورټ ونه مني.

د هغه په خبره، د پاکستان د دې فیصلې خلاف به تر هغه مظاهرې کوي چې غوښتنه یې منل شوې نه وي.

هغه په خپله وینا کې زیاته کړه: «دا زموږ وطن دی، ها خوا هم زموږ وروڼه دي، یو ورور دلته بل هلته دی، مسجد هلته کلی دلته دی. کلی دلته او هدیره هلته ده.»

هغه په خپله وینا کې د افغان کډوالو ستونزو ته په اشاره زیاته کړه «افغان کډوالو ته هیڅوک مهاجر نشي ویلی. د اد دوی خاوره ده، خپل وطن یې دی.افغانان نه سیکندر، نه عرب، نه انګرېز سره بېل کړل دا پنجابی یې هم نشي بېلولی.»

دې غونډې ته په وینا کې نور باچا له پرلتوالو وغوښتل چې له خپلې غوښتې تېر نه شي.

نوموړي زیاته کړه، چې د پاکستان حکومت په دې ګام سره غواړي چې د پښتنو کاروبار خراب شي.

د هغه په خبره، پاکستان له ایران سره هم د تېلو پر کاروبار بندیز لګولو سره غواړي چې پښتانه بې کاره کړي او بیا یې له مجبوریت په ملېشه ځواکونو کې داخل کړي.

هغه دا هم وویل چې داکتوبر پر ۳۱ د دې پرلت په ملاتړ کې د کوټې باچاخان چوک کې لوی لاریون کوي.

نوموړي زیاته کړه چې که پاکستان یې غوښتنه نه مني نو دوی له نورو ګوندونو او تنظیمونو سره په ګډه دا پرلت د پاکستان مختلفو سیمو ته پراخول غواړي.

چمن کې له اتو ورځو راهیسې مزدورانو، سوداګرو او سیاسي ګوندونو د پاکستان د دې پرېکړې خلاف پرلت پیل کړی چې وايي، د کندهار او د بلوچستان ترمنځ په چمن- سپین بولدک دروازه دې تګ راتګ د پاسپورټ له مخې شي.

خو د سیمې خلک چې هره ورځ د کاروبار لپاره پر چمن- سپین بولدک دواړو غاړو ته اوړي د پاکستان دا غوښتنه نه مني.

دوی وايي، هره ورځ تر زرګونو کسان دواړو غاړو ته د کاروبار لپاره تګ راتګ کوي او د پاسپورټ او ویزې پیلېدو سره به زرګونه کسان بې کاره شي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي په یوه خبرپاڼه کې، د افغانستان په چارو کې د ملګرو ملتونو له ځانګړي همغږي کوونکي فریدون سنیرلي اوغلو سره یې د ښاغلي متقي د لیدنې خبر ورکړی دی.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې ښاغلي متقي له ښاغلي اوغلو سره د اقتصاد، امنیت، روغتیا، له نشه يي توکو سره د مبارزې او ښې حکومتوالۍ په برخو کې خبرې اترې کړې دي.

په دې خبرپاڼه کې د امیرخان متقي له قوله راغلي:«افغانستان ته باید دا مهال د یوه ناامنه هېواد په سترګه ونه کتل شي. ځکه چې اوس سوله او مرکزي حکومت موجود دی او دا غوره ده چې نړیواله ټولنه اوسني واقعیتونه په پام کې ونیسي».

د طالبانو لوی ویاند ذبیح الله مجاهد هم په خپل اېکس کې لیکلي چې امیرخان متقي به «د ترکیې له چارواکو، د هغه هېواد له سوداګرو او مخورو افغانانو، علماوو، خیریه موسسو او شرکتونو سره وګوري».

طالب ویاندویانو ترکیې ته د امیرخان متقي د سفر په اړه یو ساعت وروسته له هغه خبر ورکړ چې باوري سرچینو د شنبې په سهار افغانستان انټرنشنل ته وویل چې نوموړی نږدې لس ورځې مخکې ترکیې ته تللی دی.

دا معلومه نه ده چې طالبانو ولې ترکیې ته د ښاغلي متقي د سفر خبر له رسنیو پټ ساتلی و.

تر دې مخکې باوري سرچینو د نوم په نه اخیستلو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د طالبانو بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي «د زړه ناروغۍ او عمومي معاینې» لپاره ترکیې ته تللی‌، خو د «خپل شخصي کاروبار » په هکله یې هم له ځینې سوداګرو سره خبرې کړې دي.

له دې سوداګرو سره د امیر خان متقي د خبرو جزیات نشته.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته دا هم ویلي، چې ښاغلي متقي د ترکیې له بهرنیو چارو وزیر سره د لیدنې غوښتنه کړې، خو لا یې ځواب نه دی ترلاسه کړی.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر د چارشنبې په ورځ د اکتوبر پر ۲۵ له افغان ډیپلوماټانو سره هم په انقره کې ناسته درلوده.

زموږ سرچینې وايي، کومو ډيپلوماټان چې د طالبانو بهرنیو چارووزارت سره اړیکه لري په دې ناسته کې یې ګډون کړی و او د پخواني حکومت ځینې ډیپلوماټانو پکې له ګډون ډډه کړې ده.

ترکیه د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني، خو بیا هم له دې ډلې سره نږدې اړیکي لري.

ترکیې د طالبانو ځینې ډیپلوماټانو ته ویزې ور کړې او هغوی په سفارت او کونسلګرۍ کې کار پیل کړی دی.

هممهاله د افغانسان ژغورنې لپاره د ملي مقاومت جبهې په نوم د طالبانو د مخالفې ډلې ځینې مشران هم ترکیه کې دي.

دغو مظاهره چیانو له افغان کډوالو سره د پاکستان امنیتی ادارو چلن وغانده او پر اسلام اباد یې نیوکې وکړې چې په سختو حالاتو کې له افغان کډوالو سیاسي کار اخلي.

د هالنډ په نننۍ لاریونو کې د غورځنګ پر غړو سربېره د بيلابيلو ټولنو استازو او هالنډ مېشتو سياسي او فرهنګي څيرو سربېره د نورو اروپايي هېوادونو افغانانو هم ګډون درلود.

پښتون ژغورنې غورځنګ وايي، ورته لاریونونه به د اروپا په نورو هېوادونو کې هم وکړي.

د پاکستان حکومت د اکتوبر میاشتې په لومړیو کې بې قانونه افغان کډوالو ته د نومبر تر لومړۍ نېټې د وتلو لپاره وخت ور کړ.

که څه هم د انساني حقونو د ادارو په ګډون مختلفې نړیوالې ادارې له پاکستان غواړي چې دا پرېکړه بېرته واخلي، خو اسلام اباد لا شاتګ نه دی کړی.