افغانستان انټرنشنل ـ پښتو
د طالبانو مشر هبتالله اخوندزاده په یوه مکتوب کې، چې افغانستان انټرنشنل ترلاسه کړی، په ملکي ادارو کې د پخوانیو مامورانو پرځای د بېبرخلیکه طالبانو د ګومارلو وړاندیز منظور کړی دی. په مکتوب کې ویل شوي، چې «دا کسان مجاهدین نه دي او پرځای یې باید مجاهدین او ډلګي مشران وګومارل شي».
د طالبانو مشر مولوي هبتالله اخوندزاده په ملکي وزارتونو او ادارو کې د دې ډلې د بېبرخلیکه «ډلګي مشرانو» او وسله والو د ګومارلو وړاندیز په رسمي توګه منظور کړی دی.
دغه پرېکړه د ملکي ادارو د تصفیې د ګډ کمیسیون تر څېړنو او بایومټریک پروسې وروسته شوې ده، چې له مخې به یې د پخوانیو کارمندانو پر ځای طالب وسله وال په درېیمه درجه بستونو کې پر دندو وګومارل شي.
د ترلاسه شوي سند له مخې، د فرامینو او احکامو د تعقیب او نظارت لوی ریاست تر سرپرستۍ لاندې پلاوي په ملکي ادارو کې د تصفیې لړۍ پیل کړې وه.
د دغه پلاوي په څېړنو کې څرګنده شوې چې په وزارتونو او ادارو کې په درېیمه درجه بستونو کې کار کوونکي کسان د طالبانو غړي یا ددوی په وینا، مجاهدین نه وو، ځکه نو د هغوی پر ځای د واجد شرایط طالب وسله والو د ګومارلو پرېکړه شوې ده.
د طالبانو د مشرتابه د دفتر د حکم له مخې، دغه وړاندیز د ۱۴۰۵ لمریز کال د غبرګولي له ۱۷مې نېټې سره سمون خوري.
په دې پروسه کې د طالبانو سترې محکمې، د چارو ادارې د عمومي ریاست او د علماوو شورا استازو برخه اخیستې ده.
طالبانو په داسې حال کې په ملکي ادارو کې د خپلو وسله والو ګومارلو او د پخوانیو کارکوونکو د تصفیې په اړه مکتوب ورکړی، چې له دې وړاندې یې هم په بېلابېلو پلمو د تېر جمهوریت مامورین له دندو ګوښه کړي دی.
افغانستان انټرنشنل - پښتو ته د طالبانو د دفاع وزارت د دوو سرچینو منلې چې د «هبتي قطعې» په نوم د ۸۰۰۰ کسیز ځانګړي ځواک د جوړېدو بهیر روان دی، چې تمویل، روزنه او پوځي تجهیزات به یې د روسیې لهخوا برابر شي. سرچینې وايي چې دا قطعه به د داعـ..ش پر ضد عملیات کوي.
سرچینې وايي، دا قطعه د ډېورنډ کرښې د څار او امنیت ټینګښت لپاره جوړیږي او ټاکل شوې چې د داعش - خراسان ډلې د فعالیتونو پر وړاندې عملیات وکړي او افغانستان ته د هغوی د ننوتلو مخه ونیسي.
د معلوماتو له مخې، دا ځواک به د طالبانو له رسمي امنیتي جوړښتونو جلا وي او یوازې د ملا هبتالله اخوندزاده تر مستقیم امر لاندې به فعالیت کوي. د طالبانو د دفاع او کورنیو چارو وزارتونه به پرې واک ونه لري.
په کندهار او کابل کې دوو سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي چې د پخوانیو طالب سرتېرو پوستې به پر خپل ځای پاتې وي، خو د سرحدي وضعیت په اړه به وروستۍ پرېکړې د همدې نوې قطعې لهخوا کېږي.
د سرچینو په وینا، دا مهال د دې قطعې ۴۰۰۰ کسان د کندهار په ژیړۍ ولسوالۍ کې ځای پر ځای شوي او د ثبت بهیر یې روان دی او ۴۰۰۰ نور په کابل کې د تنظیم په پړاو کې دي.
همدارنګه ویل کېږي چې د دې قطعې غړي به د نورو طالبانو په پرتله لوړ معاشونه او امتیازات ولري او استخدام به یې له افسرۍ کچې پیل کېږي.
سرچینې زیاتوي چې یاد ځواک ته به پرمختللې وسلې، د شپې لید تجهیزات، پوځي موټر، چورلکې او څارګر ډرونونه ورکړل شي او جنګیالي به یې د سرحدي ګزمو، قاچاق ضد عملیاتو او د پرمختللې ټېکنالوژۍ د کارونې په برخو کې وروزل شي.
شنونکي د دې اقدام موخه د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د امنیتي چارو مرکزي کول، د داعش - خراسان ډلې د فعالیتونو مخنیوی او د احتمالي ګواښونو کنټرول بولي، خو د روسیې د ملاتړ ادعاوې تر اوسه په رسمي ډول نه دي تایید شوې.
د یادونې وړ ده، چې درې اونۍ وړاندې روسیې له طالبانو سره د پوځي او تخنیکي همکاریو تړون لاسلیک کړ، چې له مخې به یې روسیه د طالبانو پوځي او تخنیکي مرسته کوي او طالبان به منځنۍ اسیا ته د داعش - خراسان ورپېښ ګواښ مهاروي.
د سرپل ولایت یو شمېر اوسېدونکي وایي چې د څښاک اوبو له سخت کمښت سره مخ دي او د اوبو د ترلاسه کولو په بدل کې طالبان ترې د هر کور پر سر ۲۰۰۰ افغانۍ اخلي. دوی ادعا کوي چې د اوبو نللیکه بنده شوې او خلک له جدي ستونزو سره مخ دي.
اقغانستان انټرنشنل ته په یوه رسېدلي پیغام کې د سرپل ولایت د کوهستانات ولسوالۍ د خوال کلي یو شمېر اوسېدونکي وایي چې په سیمه کې د څښاک اوبو ستونزه ورځ تر بلې جدي کېږي او خلک له سختو اقتصادي او روغتیايي ستونزو سره مخ شوي دي.
د سیمې اوسېدونکي ادعا کوي چې د اوبو د سیستم د مدیریت چارې یو طالب مسوول په اجاره اخیستې دي او د اوبو د بندېدو له امله خلک اړ شوي چې په سختو شرایطو کې د څښاک اوبه برابرې کړي.
د دوی په وینا، هغه نل لیکه چې پخوا د مرستندویه بنسټونو له لوري جوړه شوې وه، اوس بنده شوې ده او د اوبو د ترلاسه کولو لپاره له هر کور څخه ۲۰۰۰ افغانۍ اخیستل کېږي.
دوی زیاتوي چې د اقتصادي ستونزو، د کرنیزو حاصلاتو د کمېدو او د ناروغیو د زیاتېدو له امله د خلکو د ژوند وضعیت نور هم خراب شوی دی.
د خوال کلي اوسېدونکي له اړوندو مسوولو ادارو غوښتنه کوي چې د څښاک اوبو ستونزه ژر تر ژره حل کړي او د اوبو د عادلانه وېش لپاره لازم اقدامات وکړي.
باخبره سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د ویاند عبدالقاهر بلخي په مشرۍ پنځه کسېز پلاوی سبا له ترکیې نه بروکسل ته رسېږي. د سرچینو په وینا، اروپايي اتحادیې د طالبانو پلاوي ته یوازې درې ساعته وخت ور کړی او ناسته یې هم د شپې کیږي.
باخبره سرچینو د دوشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل -پښتو ته وویل، چې د طالبانو پنځه کسیز پلاوی دا مهال په ترکیه کې دی او ټاکل شوې په دغه هېواد کې د جرمني له سفارت نه ویزې واخلي او په همدې ویزو بروکسل ته لاړ شي.
د طالبانو پلاوی د افغان کډوالو د بېرته ستنولو او د مهاجرت اړوندو تخنیکي موضوعاتو په اړه د اروپايي ټولنې له چارواکو سره د خبرو لپاره بلل شوی دی.
اروپايي ټولنه غواړي له طالبانو سره د هغو افغانانو د بېرته ستنولو په اړه عملي میکانیزمونه وڅېړي چې د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه یې رد شوي، جرمونه یې کړي او یا د امنیتي ګواښونو په توګه ګڼل کېږي.
بلجیم، چې د اروپايي ټولنې د بنسټونو کوربه هېواد دی، ویلي چې په عادي شرایطو کې طالبانو ته ویزې نه ورکوي، خو د اروپايي بنسټونو د کوربهتوب د مکلفیتونو له امله د پلاوي د سفر مخه نه شي نیولی. د بلجیم امنیتي ادارو د پلاوي د غړو لومړنۍ ارزونې هم ترسره کړې دي، خو ویزې یې تر دې دمه نه دي صادرې کړې.
د بلجیم د بهرنیو چارو وزارت نن دوشنبه افغانستان انټرنشنل ته وویل چې لاتروسه د طالبانو پلاوي ته وېزې نه دي صادرې شوې.
یاد وزارت د طالبانو د پلاوي د نومونو په ډاګه کولو څخه ډډه کړې، خو افغانستان انټرنشنل ته باخبره سرچینو ویلي، چې د طالبانو په پلاوي کې د عبدالقهار بلخي ترڅنګ ددې ډلې د کورنیو چارو وزارت د بهرنیو اړیکو د ریاست مرستیال هدایت الله پکتین هم شامل دی.
د جرمني یو شمېر رسنیو په استانبول کې د طالبانو او جرمني د ډيپلوماټانو ترمنځ د ناستې خبر ور کړی او ویلي یې دي، چې افغانستان ته د افغان پناه غوښتونکو د ډیرو الوتنو په بدل کې برلین د طالبانو د شپږو ډیپلوماټانو د منلو ژمنه کړې ده.
سرچینو په دې تړاو د افغانستان انټرنشنل د پوښتنې په ځواب کې چې ایا دا ناسته د طالبانو له همدغه پنځه کسیز پلاوي سره چې بروکسل ته ځي، شوې او که ددې ډلې له نورو استازو سره، څه ونه ویل.
طالبان بروکسل ته په خپل دغه سفر کې هڅه کوي له اروپايي هېوادونو څخه په جرم تورنو افغانانو د شړلو په بدل کې پر یادو هېوادونو خپل ډېپلوماټان ومني.
د جرمني د بهرنیو چارو وزارت او په ترکیه کې ددغه هېواد سفارت د طالبانو پلاوي ته د ویزو ورکولو په تړاو تر دې دمه څه نه دي ویلي او نه یې هم د طالبانو د شپږو ډیپلوماټانو پر سر له دې ډلې سره د هوکړې خبر تایید کړی دی.
دغه سفر په اروپا کې له نیوکو سره هم مخ شوی او د اروپايي پارلمان یو شمېر غړو او په ۲۷ هېوادونو کې میشتو افغان مدني فعالانو او د ښځو د حقونو مدافعانو د طالبانو استازو ته د ویزو له ورکولو سره مخالفت کړی، ځکه دوی باور لري چې دا ډول اړیکې د طالبانو د حکومت د غیر مستقیم مشروعیت لامل کېدای شي.
بروکسل ته د طالبانو د پلاوي دغه سفر داسې مهال دی، چې اروپايي پارلمان د کډوالو په تړاو یو نوی قانون تصویب کړی دی.
سره له دې چې افغانستان په ۲۰۲۵ کال کې نږدې ۱۳ زره ټنه کبان په کور دننه تولید کړي، خو لا هم د ۲۵ میلیونه ډالرو په ارزښت کبان واردوي. د کبانو فارم لرونکي وایي، چې له پاکستان سره د لارو له بندېدو وروسته اوس دوی له تاجکستان نه د کبانو بچي واردوي.
د ننګرهار د کبانو د یوه فارم په څنډه کې یادګار کامهوال د اوبو پر سطحه او تر اوبو لاندې د کبانو ټوپونه او حرکتونه څاري. خو هغه د دې صحنې تر شا د هغه بازار په اړه هم فکر کوي، چې د وارداتو او کورني تولید ترمنځ پرېکړه کوي.
د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت اړوند چارواکي وایي چې په هېواد کې نږدې ۲۹۰۰ لوی او واړه د کبانو فارمونه فعال دي او یوازې په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۱۳ زره ټنه کبان په کور دننه تولید شوي دي. سره له دې، افغانستان لا هم د شاوخوا ۲۵ میلیونه ډالرو په ارزښت کبان له بهر څخه واردوي، ځکه کورنی تولید د بازار ټولې اړتیاوې نه شي پوره کولای.
افغانستان که څه هم سمندر ته لار نه لري، خو د پراخو سیندونو، بندونو، جهیلونو او طبیعي اوبو له برکته د کبانو د روزنې او سوداګرۍ لپاره د پام وړ ظرفیت لري.
په وروستیو کلونو کې د کبانو روزنه د هېواد په ګڼو ولایتونو کې پراخه شوې او د سلګونو کورنیو لپاره یې د عاید مهمه سرچینه برابره کړې ده.
پخوا د کبانو روزنه تر ډېره دودیزه وه او بزګرانو به په محدودو ډنډونو کې کبان روزل، خو اوس د عصري فارمونو له پراختیا سره دا سکتور د کرنې او مالدارۍ ترڅنګ د اقتصاد په یوه مهمه برخه بدل شوی دی.
ننګرهار، لغمان، بلخ، هرات، کندهار او یو شمېر نور ولایتونه د کبانو د تولید له مهمو مرکزونو شمېرل کېږي.
د کبانو د فارمونو خاوندان وایي چې د کورني بازار تقاضا هر کال زیاتېږي. د روغتیايي ارزښتونو له امله د کبانو غوښه د خلکو ترمنځ ځانګړی ځای لري اوپه بازارونو، هوټلونو او رستورانتونو کې یې مصرف مخ پر زیاتېدو دی.
یادګار کامهوال، چې له تېرو ۱۵ کلونو راهیسې د کبانو فارم لري، افغانستان انټرنشنل ته وویل، « په خپل فارم کې څلور ډوله کبان ساتو چې کراس، چینان، راهو او سلور پکې دي».
د نوموړي په وینا، پخوا به د کبانو بچي له پاکستان نه واردېدل، خو د لارو د بندېدو له امله یې اوس له تاجکستان څخه راوړي.
کامهوال وایي چې په فارم کې یې څلور کسان کار کوي، خو د کارګرو شمېر د فارم په لویوالي او کوچنيوالي پورې تړاو لري.
هغه زیاته کړه، « په یوه جریب ځمکه کې شاوخوا ۲۰۰۰د کبانو بچي، چې نږدې ۱۰۰۰ ګرامه وزن ولري، تر شپږو میاشتو وروسته شاوخوا یو نیم ټن تولید ورکوي».
که څه هم یادګار له خپل کار څخه خوښ دی، خو وایي،له پاکستان سره د لارو بندېدو یې کاروبار اغېزمن کړی دی.
نوموړی زیاتوي چې د کبانو خوراکي توکي په اسانه نه مومي او هغه بچي چې له تاجکستان نه راوړي، ګران تمامیږي.
د پخواني جمهوري نظام پر مهال بهرنیو موسسو د کبانو د خوراک او بچیانو په برابرولو کې مرسته کوله، خو د طالبانو له واکمنېدو وروسته اوس دا مرستې بندې شوې دي.
اقتصادي شنونکي باور لري چې د کبانو سوداګري نه یوازې د خوراکي توکو د خوندیتوب په برخه کې مرسته کوي، بلکې د کارموندنې، پانګونې او د کلیوالي اقتصاد د پیاوړتیا لپاره هم اغېزناک رول لري. د هغوی په وینا، که د فارمونو لپاره تخنیکي اسانتیاوې، معیاري خوراک او د ساتنې او روزنې وړ امکانات برابر شي، افغانستان کولی شي د کبانو په تولید کې ځان بسیا کړي.
۱۵ کلن ضیا، چې اوس د ګنیو اوبه پلوري، وایي، د هوا په سړېدو سره د کبانو کاروبار هم کوي.
نوموړي وویل، چې پخوا به یې همزولو له پاکستان نه کبان راوړل او ده به په بازار کې خرڅول، خو اوس چې لارې تړل شوې دي، نه پوهېږي چې د ژمي په رارسېدو به څه کوي.
ضیا د شپږ کسیزې کورنۍ یوازینی نفقه برابروونکی دی. د هغه پلار د یوه طالب چارواکي د واده په مراسمو کې د ډزو پر مهال ټپي شوی و او وروسته ومړ او اوس د خپلې مور او پنځو خویندو سرپرستي ورترغاړې ده.
له بلې خوا، سوداګر وایي چې د سړو خونو کمښت، د کبانو د خوراک لوړې بیې او د ترانسپورټ ستونزې لا هم د دې سکتور پر وړاندې مهمې ننګونې دي. دوی له اړوندو ادارو غواړي چې د کبانو د روزنې او بازارموندنې لپاره لا ډېرې اسانتیاوې برابرې کړي.
د ننګرهار ولایت د طالبانو تر ادارې لاندې د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ریاست وایي چې په دغه ولایت کې د کبانو کوم دولتي فارم نشته، خو ۵ لوی او ۴۲ واړه خصوصي فارمونه فعال دي. د یاد ریاست په وینا، سره له دې چې دغه فارمونه د کبانو د تولید مهمه برخه برابروي، بیا هم د ژمي په موسم کې د ولایت اړتیا نه شي پوره کولای.
ننګرهار د ژمي پر مهال د هېواد د بېلابېلو ولایتونو د سیلانیانو کوربه وي. په ځانګړې توګه د درونټې سیمه چې ډېری تازه کبان پکې پخیږي او پلورل کیږي.
د کبانو د کاروباریانو په وینا،له همدې امله د کبانو تقاضااو پر بازار فشار زیاتېږي او کورني تولیدات د اړتیاوو د پوره کولو لپاره بسنه نه کوي.
د کبانو د روزنې د برخې کارپوهان ټینګار کوي چې د افغانستان د اوبو شته سرچینې کولی شي د کبانو د تولید کچه څو برابره لوړه کړي. د هغوی په باور، د کبانو د صنعت پراختیا نه یوازې کورني بازار ته ګټه رسوي، بلکې په راتلونکي کې د صادراتو لپاره هم زمینه برابرولای شي.
د هرات په تورغونډۍ بندر کې پر ۲۰ جریبه ځمکه جوړ شوی نوی باروړونکی ټرمینل چې د پنځه میلیونه افغانیو په ارزښت جوړ شوی، ګټې اخیستنې ته سپارل شوی. د طالبانو د هرات د تورغونډۍ بندر مسوولانو ویلي، چې له ترکمنستان څخه افغانستان ته داخلېدونکي موټر به په دغه ټرمینل کې تم کېږي.
دیاد ټرمینل مسوول امینالله غوریاني د طالبانو اړوند رسنیو ته ویلي، چې د ترمینل د بېلابېلو برخو د جوړولو چارې لا هم روانې دي او له بشپړېدو وروسته به موټرچلوونکو او مراجعه کوونکو ته لا پراخ خدمات وړاندې شي.
په ورته وخت کې، د تورغونډۍ بندر د ترانسپورټ ریاست مسوولان وایي، د دغه ټرمینل فعالیت به د باروړونکو موټرو د تګ راتګ په بهیر کې د لا ښه نظم د رامنځته کېدو او موټرچلوونکو او ترانسپورتي شرکتونو ته د لا ډېرو اسانتیاوو د برابرېدو لامل شي.
د طالبانو د هرات د تورغونډۍ بندر د ترانسپورټ مدیر عبدالغفور بریالي ویلي، ټول هغه باروړونکي موټر چې له ترکمنستان څخه افغانستان ته داخلیږي، په دې ټرمینل کې به تم کېږي او د اړینو پړاوونو تر بشپړولو وروسته به خپل سفر ته دوام ورکوي.
یو شمېر موټرچلوونکو هم د دغه ټرمینل له جوړېدو هرکلی کړی او وایي، د تم کېدو، استراحت او د اړتیا وړ خدماتو د ترلاسه کولو لپاره د مناسب ځای موجودیت به د دوی ستونزې تر ډېره راکمې کړي.
د هرات تورغونډۍ بندر، چې د هېواد په لوېدیزه حوزه کې دویم ستر بندر بلل کېږي، د ټرانزیټ، سوداګرۍ او د توکو د لېږد رالېږد په برخه کې ځانګړی اهمیت لري او هر کال د وارداتو او صادراتو پام وړ کچه د همدې بندر له لارې ترسره کېږي.