سره له دې چې افغانستان په ۲۰۲۵ کال کې نږدې ۱۳ زره ټنه کبان په کور دننه تولید کړي، خو لا هم د ۲۵ میلیونه ډالرو په ارزښت کبان واردوي. د کبانو فارم لرونکي وایي، چې له پاکستان سره د لارو له بندېدو وروسته اوس دوی له تاجکستان نه د کبانو بچي واردوي.
د ننګرهار د کبانو د یوه فارم په څنډه کې یادګار کامهوال د اوبو پر سطحه او تر اوبو لاندې د کبانو ټوپونه او حرکتونه څاري. خو هغه د دې صحنې تر شا د هغه بازار په اړه هم فکر کوي، چې د وارداتو او کورني تولید ترمنځ پرېکړه کوي.
د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت اړوند چارواکي وایي چې په هېواد کې نږدې ۲۹۰۰ لوی او واړه د کبانو فارمونه فعال دي او یوازې په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۱۳ زره ټنه کبان په کور دننه تولید شوي دي. سره له دې، افغانستان لا هم د شاوخوا ۲۵ میلیونه ډالرو په ارزښت کبان له بهر څخه واردوي، ځکه کورنی تولید د بازار ټولې اړتیاوې نه شي پوره کولای.
افغانستان که څه هم سمندر ته لار نه لري، خو د پراخو سیندونو، بندونو، جهیلونو او طبیعي اوبو له برکته د کبانو د روزنې او سوداګرۍ لپاره د پام وړ ظرفیت لري.
په وروستیو کلونو کې د کبانو روزنه د هېواد په ګڼو ولایتونو کې پراخه شوې او د سلګونو کورنیو لپاره یې د عاید مهمه سرچینه برابره کړې ده.
پخوا د کبانو روزنه تر ډېره دودیزه وه او بزګرانو به په محدودو ډنډونو کې کبان روزل، خو اوس د عصري فارمونو له پراختیا سره دا سکتور د کرنې او مالدارۍ ترڅنګ د اقتصاد په یوه مهمه برخه بدل شوی دی.
ننګرهار، لغمان، بلخ، هرات، کندهار او یو شمېر نور ولایتونه د کبانو د تولید له مهمو مرکزونو شمېرل کېږي.
د کبانو د فارمونو خاوندان وایي چې د کورني بازار تقاضا هر کال زیاتېږي. د روغتیايي ارزښتونو له امله د کبانو غوښه د خلکو ترمنځ ځانګړی ځای لري اوپه بازارونو، هوټلونو او رستورانتونو کې یې مصرف مخ پر زیاتېدو دی.
یادګار کامهوال، چې له تېرو ۱۵ کلونو راهیسې د کبانو فارم لري، افغانستان انټرنشنل ته وویل، « په خپل فارم کې څلور ډوله کبان ساتو چې کراس، چینان، راهو او سلور پکې دي».
د نوموړي په وینا، پخوا به د کبانو بچي له پاکستان نه واردېدل، خو د لارو د بندېدو له امله یې اوس له تاجکستان څخه راوړي.
کامهوال وایي چې په فارم کې یې څلور کسان کار کوي، خو د کارګرو شمېر د فارم په لویوالي او کوچنيوالي پورې تړاو لري.
هغه زیاته کړه، « په یوه جریب ځمکه کې شاوخوا ۲۰۰۰د کبانو بچي، چې نږدې ۱۰۰۰ ګرامه وزن ولري، تر شپږو میاشتو وروسته شاوخوا یو نیم ټن تولید ورکوي».
که څه هم یادګار له خپل کار څخه خوښ دی، خو وایي،له پاکستان سره د لارو بندېدو یې کاروبار اغېزمن کړی دی.
نوموړی زیاتوي چې د کبانو خوراکي توکي په اسانه نه مومي او هغه بچي چې له تاجکستان نه راوړي، ګران تمامیږي.
د پخواني جمهوري نظام پر مهال بهرنیو موسسو د کبانو د خوراک او بچیانو په برابرولو کې مرسته کوله، خو د طالبانو له واکمنېدو وروسته اوس دا مرستې بندې شوې دي.
اقتصادي شنونکي باور لري چې د کبانو سوداګري نه یوازې د خوراکي توکو د خوندیتوب په برخه کې مرسته کوي، بلکې د کارموندنې، پانګونې او د کلیوالي اقتصاد د پیاوړتیا لپاره هم اغېزناک رول لري. د هغوی په وینا، که د فارمونو لپاره تخنیکي اسانتیاوې، معیاري خوراک او د ساتنې او روزنې وړ امکانات برابر شي، افغانستان کولی شي د کبانو په تولید کې ځان بسیا کړي.
۱۵ کلن ضیا، چې اوس د ګنیو اوبه پلوري، وایي، د هوا په سړېدو سره د کبانو کاروبار هم کوي.
نوموړي وویل، چې پخوا به یې همزولو له پاکستان نه کبان راوړل او ده به په بازار کې خرڅول، خو اوس چې لارې تړل شوې دي، نه پوهېږي چې د ژمي په رارسېدو به څه کوي.
ضیا د شپږ کسیزې کورنۍ یوازینی نفقه برابروونکی دی. د هغه پلار د یوه طالب چارواکي د واده په مراسمو کې د ډزو پر مهال ټپي شوی و او وروسته ومړ او اوس د خپلې مور او پنځو خویندو سرپرستي ورترغاړې ده.
له بلې خوا، سوداګر وایي چې د سړو خونو کمښت، د کبانو د خوراک لوړې بیې او د ترانسپورټ ستونزې لا هم د دې سکتور پر وړاندې مهمې ننګونې دي. دوی له اړوندو ادارو غواړي چې د کبانو د روزنې او بازارموندنې لپاره لا ډېرې اسانتیاوې برابرې کړي.
د ننګرهار ولایت د طالبانو تر ادارې لاندې د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ریاست وایي چې په دغه ولایت کې د کبانو کوم دولتي فارم نشته، خو ۵ لوی او ۴۲ واړه خصوصي فارمونه فعال دي. د یاد ریاست په وینا، سره له دې چې دغه فارمونه د کبانو د تولید مهمه برخه برابروي، بیا هم د ژمي په موسم کې د ولایت اړتیا نه شي پوره کولای.
ننګرهار د ژمي پر مهال د هېواد د بېلابېلو ولایتونو د سیلانیانو کوربه وي. په ځانګړې توګه د درونټې سیمه چې ډېری تازه کبان پکې پخیږي او پلورل کیږي.
د کبانو د کاروباریانو په وینا،له همدې امله د کبانو تقاضااو پر بازار فشار زیاتېږي او کورني تولیدات د اړتیاوو د پوره کولو لپاره بسنه نه کوي.
د کبانو د روزنې د برخې کارپوهان ټینګار کوي چې د افغانستان د اوبو شته سرچینې کولی شي د کبانو د تولید کچه څو برابره لوړه کړي. د هغوی په باور، د کبانو د صنعت پراختیا نه یوازې کورني بازار ته ګټه رسوي، بلکې په راتلونکي کې د صادراتو لپاره هم زمینه برابرولای شي.
