د ملګرو ملتونو کډوالو اداره له پاکستان غواړي، چې په ژمي کې د افغان کډوالو له ستنولو ډډ وکړي. دا غوښتنه په داسې مهال شوې ده، چې پاکستاني پولیس کور په کور په کډوالو پسې ګرځي او بې اسناده افغانان ستنوي.
د یونیسیار سیمه ییز ویاند بابر بلوڅ نن رویټرز سره مرکه کې ویلي: "افغانستان کې وژونکی ژمی راتلونکی دی او د خلکو ژوند اخیستلی شي، ځکه موږ بیا د پاکستان پر حکومت غږ کوو چې د کډوالو ستنول دې سخت موسم کې ودروي."
ملګري ملتونه وايي؛ افغانستان ته ستنېدل باید په خپله خوښه وي او اسلام اباد باید هغه کسان وپېژني چې نړۍوال خوندیتوب ته اړتیا لري.
د ملکرو ملتونو دا غوښتنه په داسې مهال ده، چې د بلوچستان د اطلاعاتو وزیر جان اڅکزي نن رسنیو ته ویلي، په دغه صوبه کې د بې قانونه کډوالو اېستلو لړۍ لا چټکه شوې ده.
نوموړی زیاتوي، چې د جنورۍ تر لومړیو به دا ډول ټول کډوال افغانستان ته ستنوي.
اسلام اباد د تېرې میلادي میاشتې لومړیو کې د نېږدې دوه میلیونه بې اسناده کډوالو د وتلو لپاره نېټه وټاکله.
موقت حکومت ویلي وو، چې افغان کډوال د پاکستان ضد وسلوالو سره لار لري؛ خو طالبان دا تورونه ردوي.
د تېر اکټوبر لومړۍ نېټې راهیسې تر اوسه تر درې لکه اویا زره افغان کډوال خپل هېواد ته ستانه شوي دي.
د پاکستان سترې محکمې د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ په لومړۍ) د زنداني شوي پخواني لومړي وزیر عمران خان د ضمانت غوښتنه ومنله. دا په داسې حال کې ده، چې تېره ورځ یوې بلې محکمې د دولتي رازونو د افشاء کولو په تور د هغه محاکمه ناقانونه بللې وه.
د کرېکټ دغه پخوانی ستوری له بېلابېلو قانوني لارو چارو هڅه کوي، چې له زندانه خلاص او د فیبرورۍ د اتمې نېټې د عمومي ټاکنو په کمپاین کې د خپل ګوند رهبري وکړي.
هغه ټاکنې چې د عمران خان سیال، یو بل پخوانی لومړی وزیر یې د ګټلو هیله لري.
دغه ۷۱ کلن سیاستوال په تېر اګسټ کې په ناقانونه ډول د دولتي ډالیو پلورلو په تور چې د ۲۰۱۸ نه تر ۲۰۲۲ کال پورې د لومړۍ وزیرۍ پر مهال یې ترلاسه کړې وې، په درې کاله بند محکوم شو.
د هغه وکیل نعیم پنجوتا ویلي، چې سترې محکمې د نوموړي د ضمانت غوښتنه منلې ده.
نوموړي په اېکس ټولنیزې شبکې لیکي، چې د محکمې پریکړه به په راتلونکې ناسته کې د دواړو خواو د دلایلو له اورېدو وروسته واورول شي.
تراوسه، د راتلونکې ناستې لپاره کومه نېټه نه ده ټاکل شوې.
هغه زیاته کړې، چې ستره محکمه به د دغې غوښتنې په اړه له حکومته معلومات وغواړي.
عمران خان په ۲۰۲۲ میلادي کال کې له پارلمان څخه د باور رایي په نه ترلاسه کولو له دندې ګوښه شو.
نوموړي هغه وخت ویلي وو، چې د لوړپوړو پوځي ګومارنو پر سر له جنرالانو سره تر اختلاف وروسته له دندې ګوښه شوی دی.
همدا راز خان او د هغه د ګوند مرستیال شاه محمود قریشي د پاکستان په چارو کې د امریکا له مداخلې هم یادونه کړې وه او ویلي یې وو، چې د امریکا په غوښتنه د پاکستان پوځ د خان حکومت ړنګ کړ.
که څه هم خان نه شي کولی د فیبرورۍ په ټاکنو کې د محکومیت له وجې ګډون وکړي؛ خو ګوند به یې د نواز شریف له ګوند سره سیالي کوي.
نواز شریف تېره میاشت له څلور کلنې جلاوطنۍ وروسته هېواد ته راستون شو.
پاکستان د سیاسي رقابتونو یوه اوږده سابقه لري چې د حقوقي مبارزو له لارې ترسره کیږي.
د عمران خان په وړاندې د شکایتونو لسګونه دوسیې ثبت شوې خو نوموړی پر هغه لګیدلي ټول تورونه ردوي او وايي چې دغه تورونه د پوځ په ګډون د هغه د دښمنانو له خوا لګول شوي او دوی غواړي چې دی له سیاسته لېرې وساتي.
بل خوا د پاکستان پوځ ویلي، چې د خان په قضیو کې لاس نه لري.
د اسلام اباد سترې محکمې د سې شنبې په ورځ د هغه محرمو اسناد خپورلو له امله د خان محاکمه ناقانونه وبلله چې تېر کال په متحده ایالاتو کې د پاکستان د سفیر له خوا اسلام اباد ته لیږل شوی و.
د محکمې موندنې ښیې، چې د عمران خان محکمه د امنیتي دلایلو له امله په زندان کې ترسره شوې، چې د حقوقي نورمونو سره په ټکر کې دی او د قضيې څارنوال باید دغه قضیه بېرته له سره پیل کړي.
د ترکیې سمندرساتي ځواکونه وايي، چې په دوو جلا عملیاتو کې یې د دغه هېواد د چاناک کلا ښار په ایواجیک څنډو کې ۴۷ افغان کډوال وژغورل. له بلې خوا د ترکیې پولیس وايي، چې د افغان کډوالو په ګډون یې شل نور مهاجر په انقره کې ونیول.
ترک رسنیو ویلي؛ د سمندرساتو ځواکونو قوماندانۍ پرون اژاه سمندرګي کې په دوو جلا عملیاتو سره د ښځو او ماشومانو په ګډون ۴۷ افغانان وژغورل او ایواجیک کې یې د کډوالو ساتنې مرکز ته وسپارل.
د ترکیې پولیسو نن دا هم ویلي، چې ۲۰ افغان او پاکستاني کډوال یې په انقره کې نیولي دی.
ترک رسنۍ زیاتوي، چې دا کډوال به له رسمي پړاوونو وروسته واېستل شي.
له بلې خوا دوو افغان کډوالو له سړي تښتوونکو د تېتښې په هڅه کې د اپارتمان له درېیم پوړ ټوپ اچولی، چې یو یې وژل شوی دی.
ترک رسنۍ وايي، هغه درې کسان هم تښتېدلي چې دا افغان کډوال یې بنديان کړي وو.
دوی دا هم وايي، چې دغه کور کې بندي شوي کډوال شکنجه شوي هم دي.
ترکیه اروپا ته د کډوالو د تګ اصلي لار ده.
د پاکستان پوځ وايي، چې له خېبر پښتونخوا سره یو ځای شویو پخوانیو قبایلي ولسوالیو کې یې تر ۲۳ زرو ډېر پولیس وروزل. د پوځ په خبره؛ دا پولیس په پنځو پړاوونو کې روزل شوي او له اوسمهالو اړتیاو سره سم یې وړتیا زیاته شوې ده.
د پاکستان دولتي راډیو د چارشنبې د ورځ د راپور له مخې، له شپږ سوو ډېرو پولیسو ته د اېس اېس جي ټرینینګ هم ور کړل شوی دی او هم مختلفو سیمو کې د ماین شنډولو روزنه ور کړل شوې ده.
دوی ته د درنې وسلې ډزول، چاڼیز عملیات او بېړنیو حالاتو کې د ولس خوندیتوب هم ور ښودل شوی دی.
د پاکستان پوځ دا نه دي ویلي چې دا پولیس یې په څومره وخت کې روزلي دي، خو دا ګام یې په داسې مهال دی چې په پښتونخوا په تېره پخوانیو قبایلي سیمو کې د وسلوالو بریدونه ډېر شوي دی.
په دې بریدونو کې پر پولیسو او نورو امنیتي ځواکونو سربېره ځايي مخور هم په نښه کېږي.
د پاکستان پوځ وايي، یوازې شمالي وزیرستان کې له وسلوالو سره په جګړه کې د ۵۳ وژل شویو پولیسو پالنه کوي.
د سویلي ولایاتو یو شمېر کروندګر وايي، چې د ځمکو حاصلات يې پرېمانه دي؛ خو نه په کور دننه بازار لري او نه د ساتلو لپاره سړې خونې شته. دوی زیاتوي، چې هر کال یې میوې او سبزي د مناسب بازار د نه درلودلو له امله په ارزانه بیه پلورل کیږي او یا هم خرابیږي.
کروندګر وايي، چې سږ کال د افغانستان د کندهار د انارو ترڅنګ د هلمند سبزيجات او د روزګان اینځر او مڼو حاصلات ښه؛ مګر بازار یې کمزوری و.
د سویل د دې درېيو ولايتونو کروندګر د اندېښنې په څرګندولو سره وايي، چې حاصلات یې په کور دننه بازار نه لرې او ان خپل مصرف هم نه شې پوره کولی.
د کندهار یو شمېر باغداران او د لمدې مېوې پلورنکي وايي، چې له تېرو درېيو کلونو راهیسې د دوی د حاصلاتو پر مهال له نورو هېوادونو په ځانګړي ډول له ایران او پاکستان څخه یو شمېر مېوې او سبزيجات راځي، چې د دوی د حاصلاتو پر بازار یې منفي سیوری غوړولی دی.
د کندهار د ارغنداب ولسوالۍ يو باغ لرونکی ۵۲ کلن حاجي شېر احمد وايي، چې طالبان د افغان کروندګرو د حاصلاتو د پلور لپاره په کور دننه هېڅ پاليسي نه لرې او تر اوسه هم نه دي توانېدلي چې د دوی د حاصلاتو پر مهال دې د ګاونډيو هېوادونو د حاصلاتو د وارداتو مخنیوی وکړي.
هغه وايي: "پاکستان همېشه زموږ د حاصلاتو پرمهال پر ډېورنډ کرښه ستونزي جوړوي او ډېر وخت زموږ تازه مېوې ډېورنډ کرښې ته نېږدې خرابې شي چې میلیونونه افغانۍ تاوان موږ ته رارسي."
نوموړی غوښتنه کوې، چې د نورو هېوادونو څخه دې د تازه مېوې او سبزيجاتو د وارداتو مخه ونيسې؛ تر څو د دوی حاصلات په کور دننه ښه بازار پېدا کړې.
د هلمند د لښکرګاه ښار د سبزيجاتو پلورنکی حاجي الله داد بيا وايي، چې د هلمند زراعتي توکي په داسې بيو پلور کيږې چې خپل لګښتونه هم نه شې پوره کولی.
هغه زیاته کړه:"موږ همېشه د ایران او پاکستان هغه توکو ته ناست يو، چې هغوې په سټورونو (سړو ساتنځايونو) کې ساتلي او بيا دلته راوړل کېږې، اوس زموږ بېنډې، بانجان او رومي چارک په ۶۰ او ۷۰ افغانۍ نه خرڅېږي د نورو هېوادونو دا بیا په یو نیم چند پلورل کېږې."
د رسمې معلوماتو له مخې؛ سږ کال په کندهار کې شاوخوا ۹ سوه زره ټنه د تازه مېوې حاصلات تر لاسه شوې دي، چې په دې کې انګور، انار، اینځر، هندواڼې، خټکي او يو شمېر نوره تازه مېوه شامله ده، چې په لږ اندازه يې بهرنيو هېوادونو ته صادره شوې او ډېره برخه یې په پاتې شوې ده، چې هغه په کور دننه په ډېره ټيټه بېه بازار کې پلورل کېږې.
د دې سره هممهاله سږ کال په روزګان کې د دغه ولایت د کرنې او مالدارې رياست د معلوماتو له مخې؛ ۲۲۵۰ ټنه مڼې تر لاسه شوي، چې د تېر کال په پرتله ۸ سلنه زياتولې پکې راغلی دي.
په روزګان کې سږ کال د انارو حاصلات ۵ زره ټنو ته رسېدلي دي.
په دې ولايت کې د اینځرو حاصلات د تېر کال په پرتله ۱۵ سلنه زیات شوي، چې د رسمې ارقامو له مخې يې تولېد ۳۲۰۰ ټنو ته رسېږي.
کروندګر او د تازه مېوې او سبزيجاتو پلورنکي د سړو ساتنځايونو نه شتون یوه بله لويه ستونزه بولي د دوی په ټکو که چيرې سړې خونې ورته جوړې شي مېوې او سبزيجات به یې د فصل تر پایه وساتل شي.
هغه کسان چې د کندهار او رزوګان په بازارونو کې مېوه پلوري هم وایي، سږ کال انار، زردالو، پلم، شلیل، شفتالو او نورو مېوو ښه حاصل کړي خو بازار نه لري.
دوی وایي، چې دغه مېوې که ژر صادر یا ونه پلورل شي، نو خرابیږې او د ساتنې لپاره يې سړو ساتنځایونو ته اړتیا ده.
دوی وایي، چې له یوې خوا د تازه مېوې د صادراتو پر وړاندې هر کال خنډونه جوړیږي او له بلې خوا په جنوبې ولايتونو کې ساړه ساتنځایونه نه شته تر څو مېوې پکې وساتل شي.
د کندهار د سوداګرۍ خونې مرستيال انجينر عبدالباقي بينا افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې سږ کال د کندهار د تازه مېوې حاصلات پرېمانه وو؛ خو لږ اندازه يې بهرنیو هېوادونو ته لېږدول شوې ده.
د نوموړي په خبره؛ د سړو ساتنځایونو اړتیا ډېره ده خو کندهار کې لویه ستونزه د برېښنا ده.
بينا وايي: "د سړو خونو نه شتون لويه ستونزه ده؛ خو دا هر څه د برېښنا سره تړلي دي، موږ دومره برېښنا نه لرو چې سړې خوني فعاله وساتو، شخصي سړې خونې هم دومره برداشت نه لري، چې مېوه په هغو مصارفو وساتي چې د سړې خونې لپاره په تيلو مصرفوي."
د سوداګرو په وينا" چې طالبان په دې برخه کې ځانګړي پلان نه لري؛ څو د تازه مېوې او سبزيجاتو لپاره سړې خونې جوړې کړې او يا هم په کور دننه افغاني محصولاتو ته بازار پېدا کړي.
بل خوا د کندهار د طالبانو د کرنې رياست د کرنیزو چارو امر مولوي شمس الرحمن موسی وايي، چې د هندوستان هېواد په مرسته د جوړ شوي سوړ ساتنځي د بیا فعاله کېدو په اړه یې له وزارت سره خبرې کړي؛ تر څو د مېوو لپاره یې فعال کړي خو تر اوسه یې د وزارت له لوري مثبت ځواب نه دی تر لاسه کړی.
د مېوې سوداګر بیا وایي؛ سړې خونې جوړول او د برېښنا ستونزه حلول به له مېوو څخه په ترلاسه کېدونکې ګټه کې پنځوس سلنه زیاتوالی راولي.
مونږ په ګلوبل ويلج"نړيوال کلي" کې ژوند کوو اوس هیڅوک له بلې دنيا نه ناخبره هم نه دی او پټ هم نه پاتې کيږي. د يوې سروې له مخې معلومه شوې ده چې پاکستانيان په بهرنو ملکونو کې د سوالګرۍ دنده کو او تر يوې ادارې لاندې په نړيوال کچ دا يو کاروبار روان دی.
مونږ په ګلوبل ويلج"نړيوال کلي" کې ژوند کوو اوس هیڅوک له بلې دنيا نه ناخبره هم نه دی او پټ هم نه پاتې کيږي.
د يوې سروې له مخې معلومه شوې ده چې پاکستانيان په بهرنو ملکونو کې د سوالګرۍ دنده کو او تر يوې ادارې لاندې په نړيوال کچ دا يو کاروبار روان دی.
د نړيوالې سوالګرۍ دنده د سعودی عرب د حج عمرې په موقع هم کېږي او پکې د جيب کټو یا جیب شوکوونکو زیات منتظمان هم پاکستانيان دي.
همدا وجه ده چې مالیزیا، سعودي عرب، متحده عرب امارات او د دنيا په ډېرو ملکونو کې پاکستان په دغه دنده بدنام دی او په دې لړ کې چې تراوسه څومره ګرفتارۍ شوې دي نو زيات پکې د پاکستان سوالګر دي.
يو ملګري له هانګ کانګ نهپه وټسپ د يو جومات تصوير راولېږه. د جومات په مرکزي دروازه يو یادښت یا نوټس لګېدلی. د انګريزۍ او د هغه ځای پر خپلو ژبو سربېره په اردو کې هم دا جمله ليکلې وه چې دلته خیرات غوښتل منع دي. که څوک په سوالګرۍ ونيول شو نو د قید سزا اودرنه جرمانه به ور کړي.
د اردو ژبې ليک د پاکستانيو سوالګرو لپاره دی چې په ويزټ یا سیاحتي ويزه د دريو مياشتو لپاره بوول کېږي او دغه د سوالګرۍ دله پرې دا دنده کوي.
په دې وجه اکثر ملکونه پاکستانيانو ته ويزټ وېزه نه ورکوي لکه څنګه چې افريقايان د پوډرو د کپسولو په زريعه قاچاق کوي او هر افريقايي ته د بهر ملک ويزه اخیستل ګران وي، دغه شان د نړيوالې سوالګرۍ ډله يو مستقل کاروبار دی، له پاکستان خلک په ويزټ ويزه بوځي او هغوی دا کار کوي.
د پاکستان خراب معاشي اقتصادي حالت په بهرنو ملکونو کې زمونږ پاسپورټ هم شکمن کړی دی. د نړيوال امن لپاره هم پاکستان ته د خطر په نظر کتل کېږي او ترهګرۍ او نشه يي موادو کې ښکېل یې هم يادوي. په دې لړ کې د امريکا په عدالت کې د ايمل کاسي د مقدمې په بحث کې دا وینا هر چاته ياده ده چې امريکايي وکيل ويلي وو!!
""پاکستانيان به د پېسې لپاره خپله مور هم خرڅه کړي""
دا خبره یې ځکه کړې وه چې د پاکستان استخباراتي شبکو او حکومتي چارواکو ايمل کاسي په امريکا خرڅ کړی و چې هغوی ته مطلوب وو.
د ناين اليون نه پس خو د پاکستان او افغانستان لپاره د نړيوالو سترګو عېنکې نورې هم تېزې شوې او د هغې اثرات تر لرې لرې ورسېدل- څنګه چې د حالاتو د تقاضو په رڼا کې نوې نظریې راځي د پاکستانيانو له خوا د سوالګرۍ او جيبونو وهلو دا مقامي کاروبار نړيوال کچ ته ورسید. دغه وجه ده چې په بهرنو ملکونو کی د ټولو پاکستانيانو عزت احترام او په هغوی باور ختم شو، حتا په اسلامي هېوادونو کې هم د مسلمان ورور ملک عزت خراب شو او د پاکستانيانو روزګارونه په خطره کې پريوتي دي.
مونږ چې د امريکا او اروپايي هېوادونو له بحث راتېر شو او اسلامي هیوادونو ته راشو او په خصوصي توګه سعودي عرب د حج او عمرې په موقع د پاکستاني سوالګرو او بيا په هغوی کې د جیب کټو دندې ته راشو نو افسوس صد افسوس چې دغه منظمه ډله د الله تعالا په کور کې هم څوک نه معاف کوي.
د دې سروې رپوټونو په رڼا کې چې مونږ ځانته وګورو نو دا وخت په ټوله نړۍ کې د پاکستان د باوقاره مقتدره ادارو' سياسي ډلو پخواني حکومتي چارواکي په بهرنو ملکونو کې خود ساخته جلاوطني تېروي او د ملک سرمايه یې بهر ته وړې ده.
د عدالتونو لخوا اشتهاري مجرمان بلل شوي دي او په ملک دننه غټ غټ قوتونه مختلفو ادارو بااثره قوتونه د هغوی په شا دي، چې په بل وخت کې به یې سپين باز کړي او پاکستان ته به یې راوليږي، د ملک د وفادارۍ حلف بردارۍ کې به پرې سرکاري قسم وخوري او د تېر هېر په معنا به ورته بيا د معززصادق او امين خطاب ورکړي.
په دې ټولو لوبو اوس نه يوازې د پاکستان دننه هر خاص وعام پوهه دی، بلکې د بهرنو ملکونو باور یې هم مات کړی دی چې د پاکستان بااثره خلکو نړيوالو غلو ته هم محفوظه لاره ورکړې ده.
اوس د سوالګرۍ کومه دنده دلته چې په پاکستان کې خپلې لویې لویې ادارې لري په هر ځای کې د دې ډلې خلک سوال کوي چې پکې د مقامي بې روزګاره خلکو سوالګري هم اوس ځان ته دا کاروبار جوړ کړی دی حتا چې په انساني سمګلنګ یا قاچاق کې هم پنجاب غټ سوداګر دی او د پښتونخوا د وړو وړو ګروپونو خلک یې سهولت کاري کوي. د انساني سمګلنګ دغه کار ښې د ماشومانو تښتول یا اغوا کاري ډېره زياته شوې ده.
دا ټول ګروپونه د يو زنځير کړۍ دي چې د مقامي ملکي او د بهرنو هېوادونو پورې یې سلسلې خپرې دي او دا کاروبار په درز کې روان دی.
په داسی واقعياتو حساسې ادارې بايد چې خبرې وي، ځکه چې دا د ملک د وقار اوعزت عظمت سره تعلق لري او بيا چې په بهرنو ملکونو کي کوم پاکستانيان له مودو مودو مېشت دي روزګارونه کوي او په تعلیمي ويزو ځوانان تللي دي، هلته تعليم او روزګارونه کوي، د داسې منفي ډلو د منفی دندو په وجه په هغوی هم بد اثرات پريوځي.
په عالمي ايېنه کې چې دا وخت اتومي پاکستان ځانته ګوري نو ځانته به څه وایي؟ چارواکی یې د پردو ملکونو نه قرضې غواړي د ای ايم ايف د لاس په موټی کې بند دي، په ګاونډ کې دا وخت داسې څه واضحه جنګ نشته چې د بل ټوپک ته خپله اوږه وړاندې کړي او د نړيوال امن په دعوه پردي خېرات ته کېنی.
نه یې په تېرو وختونو کې د باور څه کار کړی دی او اوس چې د سوالګرۍ دا لپه په دې شکل په جهاني سطحه دې حد ته ورسېده چې په نړۍ کې د سوالګرو په لړ کې د سروې رپوټ ترمخه په سلو کې لس کم کسان د پاکستان پاسپورټ لري نو----!!
دې ته به څه وايو ګلستان که ګورستان د ګل
زه او سپرلی ناست يو له وختونو سره څنګ په څنګ