د طالبانو سټنډرډ ملي اداره وايي، د فراه له بندر څخه یې د بې کیفیته تېلو ۲۴ ټانګره بېرته ایران ته ور وګرځول. دغه اداره وايي هڅه کوي چې په ټول هیواد کې د بې کیفیته تېلو د واردولو مخنیوی وکړي.
د طالبانو سټنډرډ ملي ادارې د پنج شنبې په ورځ د (لیندۍ په ۹مه) په خپله اېکس پاڼه یوه ویډیو خپره کړې او لیکلي یې دي چې، په تېرو دوه ورځو کې یې د فراه د ۷۸ میل بندر کې ۲۴ ټانکره بې کیفیته تېل بېرته ایران ته ستانه کړي دي.
د طالبانو تر واک لاندې د سټنډرد ملي اداره له سوداګرو څخه غوښتنه کوي چې هیواد ته د بې کیفیته تېلو د واردولو څخه ډډه وکړي کنه له قانوني چلند سره به مخامخ شي.
په دې وروستیو کې د طالبانو له لوري ایران ته د بې کیفیته تېلو د ستنولو بهیر چټک شوی دی.
دوه ورځې وړاندې هم دغې ادارې د بې کیفیته تېلو ۱۲ ټانکره بېرته ایران استولي وو.
همدارنګه د طالبانو د سټنډرډ اداره د دوشنبې په ورځ هم ایران ته د تېلو د ۴۳ ټانکرو د بېرته ستنولو خبر ورکړی و.
په هرات ولایت کې له خونړۍ زلزلې او د هغې له ټکانونو وروسته ملګرو ملتونو په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د هرات له زلزله ځپلو سره یې د مرستې له پاره تر اوسه پورې ۳۷،۵ میلیون ډالر ترلاسه کړي دي.
د افغانستان له پاره د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ ۸ مه) په خپل راپور کې زیاته کړې ده چې، د هرات له زلزله ځپلو سره د مرستې له پاره ۱۷۳ میلیونه ډالرو ته اړتیا لري چې له دې شمیر څخه یې یوازې ۳۷،۵ میلیون ډالر ترلاسه کړي دي.
د دغه سازمان د معلوماتو له مخې، تر اوسه پورې په هرات ولايت کې د تلې ۱۵مې نیټې د زلزلې له امله له ۲۴۲ زره او ۴۰۰ کسانو سره مرسته شوې ده.
اوچا دغه راز په هرات کې د ټولو زيانمنو شويو سره د ستونزو د هواري له پاره د زياتو مرستو په ترلاسه کېدو ټینګار کوي او له اړوندو مرستندویه بنسټونو د بیړنیو مرستو غوښتنه کوي.
په هرات کې د تلې ۱۵مې نېټې زلزلې او وروسته له هغې ټکانونو د دغه ولايت اوسېدونکو ته ډېر ځاني او مالي زيانونه اړولي دي.
له ویجاړونکې زلزلې وروسته د ژمي سړې هوا د زیانمنو کورنیو ستونزې څو برابره زیاتې کړې دي چې ډیری مرستندویه او نړیوالې ادارې په افغانستان کې د انساني ناورین رامنځته کېدو اندېښمن کړي دي.
د هرات ولایت یو شمیر اوسیدونکي، طالبان د مرستو په ناسم وېش او په هغو کې په درغلیو تورنوي او وایي چې دا ډله په خپله خوښه پر خلکو مرستې ویشي.
د ملګرو ملتونو پراختیایي اداره (یو این ډي پي) وایي چې د هرات ولایت د وروستیو زلزلو زیانمنو کورنیو ته د مرستو په موخه ۲۵ میلیون ډالرو ته اړتیا لري.
دغې ادارې په خپله اېکس پاڼه نن پنجشنبې (د لیندۍ ۹مه) د یوه راپور په خپرولو سره زیاته کړې ده، د هرات له زلزلې څخه ژوندي پاتې شوي کسان، چې ډیری یې ښځې او ماشومان دي، په خیمو کې ژوند کوي او له سخت ژمي سره مخامخ دي.
د خبرپاڼې له مخې، دغه زیانمن هراتیان اوبو، روغتیایي پاملرنې، خوړو او مناسبې سرپناه ته اړتیا لري.
د ملګرو ملتونو دغې پراختیایي ادارې له راپور سره یوه ویډیو هم خپره کړې چې د نفیسې په نامه د هرات د زلزلو یوه زیانمنه میرمن د زلزلې د اوښتو زیانونو او د خپل ژوند د وضعیت په اړه په کې خبرې کوي.
میرمن نفیسه چې د خپل ویجاړ کور تر مخ ولاړه ده وایي، په دې ساړه ژمي کې له خپلو ماشومانو سره په ډیرې ویرې او اندیښنې سره د خیمو ترلاندې ژوند کوي.
د هغې په خبره: «تېره شپه سخت توپان و او مونږ فکر کاوه، چې دغه توپان به مو ماشومان او خیمې یوسي، ماشومان مې سخت ویریدلي و او دا دردونکی حالت دی.»
نوموړې همداراز زیاته کړه چې، دوی اوسمهال خوړو او مناسبې سرپناه ته اړتیا لري.
یو این ډيپي د ۲۵ میلیون ډالرو اضافي مرستې په غوښتنې سره غواړي چې د اغیزمنو کسانو لومړنۍ اړتیاوې پوره کړي او دغه اداره د دې پلان موخه د سرپناه چمتو کول بولي.
دا په داسې حال کې ده چې په هرات ولایت کې د تلې په ۱۵مه د خونړۍ زلزلې له امله د دغه ولايت زرګونو اوسېدونکو ته ډېر مالي او ځاني زيانونه ورسیدل.
له زلزلې وروسته ګڼ کورونه ويجاړ شوي او ډیری زیانمنې کورنۍ اوسمهال د ژمي په سړه هوا کې تر خيمو لاندې ژوند کوي.
سره له دې چې د ايران، چين، ترکيې او یو شمیر نورو هېوادونو او نړیواله مرستندویه ادارو له خوا د هرات ولایت له زیانمنو کسانو سره مرستې شوي، خو د دغه ولايت اوسېدونکي لا هم د خپل ژوند له ناوړه شرايطو شکايت کوي.
په اسلام اباد کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې پولیسو د چهارشنبې په ورځ یو شمېر هغه افغانان نیولي، چې په جرمني کې یې د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه څیړل کیدو په حال کې دي. د سرچينو د معلوماتو له مخې، نیول شوي کسان ۱۱ کسه دي او د کډوالو د ایستلو مرکز ته لیږدول شوي دي.
سرچینو ویلي، د نیول شویو کډوالو د کډوالې چارې په جرمني کې مخه په خلاصیدو وې. دغو سرچینو زیاته کړه چې د دغو کسانو مصاحبه د جرمني په سفارت کې ترسره شوې وه، صحي معاینات یې بشپړ او جرمني ته د پرواز لپاره ویزو ته په تمه وو.
په سیمه کې د پولیسو د عملیاتو څخه افغانستان انټرنشنل ته رسیدلي انځورونه ښیي چې پولیس د اسلام اباد په بي ۱۷ سیمه کې د دې افغانانو په نیولو لګیا دي.
دا په داسې حال کې ده، چې امريکا او يو شمېر نړۍوالو سازمانونو له پاکستانه غوښتي، چې افغان کډوال ونه باسي، په ځانګړې توګه هغه کسان، چې د طالبانو د وېرې له امله له افغانستانه وتلي دي.
همدا راز د پاکستان حکومت له دغو هېوادونو سره ژمنه کړې وه چې هغه افغانان به نه باسي چې د ویزې ترلاسه کولو او لوېدیځو هېوادونو ته د تلو په تمه دي.
په هند کې د افغانستان پخواني سفیر فرید ماموندزی وایي؛ هند په فعاله توګه ډېپلوماتان هڅولي چې د طالبانو له حکومت سره اړیکې ونیسي. نوموړی زیاتوي، چې هند د هغو ډېپلوماټانو ملاتړ کوي، چې د طالبانو ملاتړ له ځانه سره لري.
له بلومبرګ نیوز سره په مرکه کې په هند کې د افغانستان پخواني سفیر فرید ماموندزي ویلي، چې په وروستیو میاشتو کې د هند او طالبانو اړیکې سره نېږدې شوي او داسې ښکاري چې د نېږدې ملګري په توګه یې د پاکستان پر ضد استعمال کړي.
د پخواني نظام لسګونه ډېپلوماټانو خپلې دندې پرېښودې، یوازې هغه ډېپلوماټان پاتې دي، چې د طالبانو د بهرنیو چارو له وزارت سره په اړیکه کې دي.
د هند د بهرنیو چارو وزارت په دې اړه له څه ویلو ډډه وکړه.
ماموندزي زیاته کړه، چې د ممبۍ جنرال قونسله ذکیه وردک، په حیدر اباد کې جنرال قونسل سید محمد ابراهیم خیل او همداراز د سوداګرې برخې سلاکار قادر شاه د طالبانو ملاتړ له ځانه سره لري.
هند غواړي له طالبانو سره ښې اړیکي ولري؛ ترڅو په افغانستان کې خپلې پانګې خوندي او خپل نفوذ وساتي.
نوي ډیلي تېر کال په کابل کې خپل سفارت د بشري مرستو لکه خوراکي توکو او درملو د رسولو لپاره پرانیست؛ خو لا تراوسه یې د افغان اتباعو لپاره د وېزو په ګډون قونسلي خدمات په پراخه کچه ځنډولي دي.
هندي رسنیو د ماموندزي د څرګندونو په اړه داسې مهال راپور ورکړی، چې وروسته له دوه کلونو طالبانو په هند کې د ډېپلوماتیکو ماموریتونو کنټرول په خپل لاس کې واخیست.
د طالبانو د بهرنیو چارو مرستیال وزیر شېر محمد عباس ستانکزي د سې شنبې په ورځ د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان ملي ټلویزیون سره په مرکه کې وویل: «په ممبۍ او حیدراباد کې زموږ قونسلګرۍ فعالیت کوي او د بهرنیو چارو له وزارت سره په تماس کې دي».
هغه وویل، چې په ډیلي کې افغان سفارت چې تېره اونې تړل شوی و، په راتلونکو څو ورځو کې به بېرته پرانیستل شي.
فرید ماموندزي څو میاشتې وړاندې له دندې استعفاء وکړه او اوس مهال په لندن کې دی.
د پوهنې پخواني وزیرې د ښوونځیو د بدیل په توګه له دیني مدرسو او جوماتونو څخه د کار اخیستلو وړاندیز وکړ او له خلکو یې وغوښتل چې د نجونو د زده کړو د دوام لپاره د سیمه ییزو فرصتونو په لټه کې شي.
رنګینه حمیدي په دې اړه خواشني څرګنده کړه، چې امريکا او نور هېوادونه له طالبانو سره همکاري نه کوي.
مېرمن حمیدي ټینګار وکړ، چې افغانستان دښوونځیو د پانګونې لپاره لازمه بودیجه نه لري؛ خو د هغې په وینا په هر دوه کیلومترۍ کې یو جومات شته، چې د زده کړو ځایونه ګڼل کېږي.
هغې وویل: "ننني ښوونځي د دیني مدرسو مترادف دي؛ مګر په تاریخي لحاظ دا د زده کړو مرکزونه دي".
هغې د طالبانو د بنديزونو د لري کولو او حل لارو په پېدا کولو کې پر کورنيو حل لارو ټينګار وکړ او وړانديز يې ورکړ، چې طالبان باید مدرسې او جوماتونو کې ده زده کړو اجازه ورکړي.
د اشرف غني د حکومت د پوهنې دغه وزیره وايي؛ نړۍواله ټولنه کولی شي د نجونو د زده کړو په اړه د طالبانو د نظر له اختلاف څخه د نجونو د ښوونځیو د بیا پرانستلو لپاره کار واخلي.
د چهار شنبې په ورځ ګارډین ورځپاڼې د هغې خبرې په یوه راپور کې بيا خپرې کړې، چې څه موده وړاندې يې د ترکیې په استانبول کې د نجونو د تعلیم په اړه د ملګرو ملتونو په یوه غونډه کې کړې وې.
د ګارډین د راپور له مخې؛ دغې پخوانۍ حکومتي چارواکې ویلي، چې ډېری طالب چارواکې د نجونو پر زده کړو د بنديز د لري کولو ملاتړي دي او دوی قانع کېدلی شي، چې د نجونو ښوونځي بېرته پرانيزي.
هغې وویل:" که نړۍ طالبان په رسمیت وپېژني یا نه، د نېږدې ۴۰ میلیونو افغانانو لپاره چې لږ تر لږه نیمایي یې ښځې او نجونې دي؛ طالبان یو حقیقت دی، چې هره ورځ ورسره ژوند کوي، زما له پاره دا دردونکې ده، چې له دوه کاله وروسته هم نړۍواله ټولنه نه پوهیږي، چې له طالبانو سره څنګه چلند وکړي".
نوموړې په دې اړه خواشیني څرګنده کړې، چې د نړۍ هېوادونه له طالبانو سره له خبرو او کار کولو ډډه کوي.
هغې وویل:"څه موده وړاندې د امریکا حکومت له متحدینو او نړۍوالو ادارو سره یوځای له طالبانو سره په سیاسي خبرو بوخت و؛ نو هېوادونه نن ورځ ولې له طالبانو سره په همکارۍ کې ستونزه لري؟".
په ورته وخت کې ګارډین راپور ورکړی، چې په دې غونډه کې ځینو ښځینه ګډونوالو له طالبانو سره د اړیکو د عادي کولو پر هر ډول وړاندیز نیوکي وکړې.
په ترکیه کې د «ښځو د اتحاد» غړې سلما اچونر په دې غونډه کې وویل: "له طالبانو سره کار کول، چې په پرله پسې ډول ښځې له خپلو حقونو څخه محروموي او د مدرسو له لارې د بنسټپالې ایډیالوژۍ عملي کوي، یو ډېر متضاد حالت رامنځته کړی دی".
اغلې اچونر ومنله چې دیني مدرسې ښایي نجونو ته دا فرصت برابر کړي، چې په یوه تعلیمي چاپیریال کې ګډون ته دوام ورکړي؛ خو ویې ویل:" موږ له دیني بنسټونو تمه نه شو کولی چې د ثانوي زده کړو له لاسه ورکړل شوی فرصت دې جبران کړي".
پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنۍ سره سم دغې ډلې د نجونو پر زده کړو او د مېرمنو پر کار بندیزونه لګولي، دغه چاره بیا د نړۍوالې ټولنې او د ښځو د حقونو د سازمانونو له ګڼو نیوکو سره مخ شوې ده.
طالبانو بیا دا د دوی داخلي مساله ګڼلې او ویلي یې دي، چې بهرني هېوادونه حق نه لري، چې د دوی په داخلي چارو کې لاسوهنه وکړي.