امریکايي چارواکي د امریکا تر خاورې د حزب الله د احتمالي بریدونو له پراخېدو اندېښمن دي

نوموړی په خپلو خبرو کې د پاکستان د پخواني لوی مفتي فرید فتوا یادوي او زیاتوي: که یو ملا د شریعت په نوم رایه وغواړي او اسمبلي ته لاړ شي، خو هلته د شریعت مطالبه ونه کړي او یا شریعت نافذ نه کړي او که شریعت یې نافذولی نه شو، له پارلمان استعفا ونه کړي او بیا پارلمان ته د تلو لپاره د دین په نوم رایه غواړي، نو له دغه سړي سره جهاد واجب دی.

د نوموړي په خبره، دا ډول کسان چې د دین په نوم رایه اخلي، پر اسلام تمسخر کوي.

که څه هم مولوي فضل کوم مشخص ګوند ته ګوته ونه نیوله، خو په وزیرستان کې تر ډېره د مولانا فضل رحمان ډله چې ځان مذهبي بولي پراخ نفوذ لري.

د مولوي فضل دا خبرې په داسې حال دي چې راتلونکې فبروري پر اتمه په پاکستان کې ټولټاکنې کېږي.

د دې ټاکنو ته د کمپاین پیلېدو سره په مختلفو سیمو په تېره وزیرستان کې پر نوماندانو هم بریدونه پیل شوي دي.

پرون د شمالي وزیرستان مرکز سره نږدې د پښتونخوا صوبايي اسمبلۍ ته ازاد نوماند کلیم الله داوړ د وسلوالو په برید کې ووژل شو.

تر هغه مخکې د پاکستان د قامي اسمبلۍ پر پخواني غړي او د پي ډي اېم پر مشر محسن داوړ هم په دغه سیمه کې برید شوی و.

یوناما نن په اعلامیه کې ویلي، چې د جنورۍ له لومړۍ نېټې راهیسې یې، په کابل او دایکنډي ولایتونو کې د حجاب د فرمان د پلي کولو یو لړ کمپاینونه مستند کړي دي، چې د حاکمو چارواکو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر وزارت او پولیسو له خوا ترسره شوي دي.

اعلامیه زیاتوي، چې په پلازمینه کابل کې په لویه کچه ښځو او نجونو ته اخطارونه ورکړل شوي او توقیف شوې دي. همدا راز د دایکنډي ولایت په نیلي ښار کې هم ښځې او نجونې توقیف شوې دي.

په اعلامیه کې یوناما د ناسم چلنداو له خبریدو پرته نیونو د پلټنې خبره هم کړې او ویلي یې دي، چې د اجرايي عملیاتو له اړخه د مذهبي او توکمیزو اقلیتونو ټولنې په غیر متناسب ډول اغیزمنې شوې دي.

یوناما وړاندې وايي: “د دوی د خلاصون لپاره محرم، یا نارینه سرپرست را غوښتل شوی تر څو یو راتلونکی اجرایي ضمانت لاسلیک کړي، که نه له سزا سره به مخامخ شي. یوناما همدارنګه د هغو ادعاوو پلټنه هم کوي چې ددوی د خوشې کولو په بدل کې د پیسو غوښتنه شوې”.

په اعلامیه کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړې استازې او په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي (یوناما) مشرې روزا اوتنبایوا په حواله ویل شوي: ”په پلي کېدونکو اقداماتو کې فزیکي تاوتریخوالی په خاص ډول د ښځو او نجونو لپاره سپکوونکی او خطرناک دي“.

نوموړې زیاته کړې: "توقیفونه له ځانه سره یوه لویه بدنامي لري چې افغان میرمنې له لا ډیر خطر سره مخامخ کوي او همداشان عامه باور له منځه وړي."

په ورته وخت کې یوناما ویره څرګنده کړې، چې د ښځو د ځپلو اوخپلسرو نیول کېدو د وېرې له امله به مېرمنې لا نورې انزوا سره مخ شي.

یوناما یو ځل بیا پر طالبانو غږ کړی، چې افغانستان د یوه دولت په توګه د بشري حقونو د اوو مهمو نړۍوالو سندونو غړی پاته شوی دی.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا ۲۶۸۱ (۲۰۲۳) پریکړه لیک هم پر طالبانو غږ کړی چې ژر تر ژره هغه تګلارې او کړنې بېرته واخلي چې له بشري حقونو او بنسټیزو ازادیو د ګټې اخیستو په برخه کې د ښځو او نجونو پر وړاندې محدودیت رامنځته کوي.

د نوي لمریز کال له پیله په کابل، غزني او بامیان ولایتونو کې طالبانو یو شمېر مېرمنې د بې حجابۍ په تور نیولې او ځینې یې له پلټنو او ضمانت اخیستو وروسته خوشې کړې؛ مګر ځینې یې لا هم لادرکه دي.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد رسنیو ته ویلي، چې نیول شوې مېرمنو غوښتل چې په افغانستان کې بې حجابۍ ته کار وکړي او له یو شمېر بهرنیو کړیو څخه یې د دغه کار په موخه امکانات تر لاسه کول.

د تحریک طالبان پاکستان یا ټي ټي پي وسله والې ډلې په دې اړه څه نه دي ويلي خو د خیبرپښتونخوا په ټولو سیمو کې د جګړو او ماین چاودنو مسوولیت همدا ډله په غاړه اخلي.

په دې وروستیو کې د خيبرپښتونخوا د نورو سیمو تر څنګ لکي مروت سیمه تر پخوا نارامه شوې او وخت نا وخت ترې د ناامنۍ راپورونه ورکړل کیږي.

وړمه شپه هم د لکي مروت په تختې خيلو سېمه کې د ښځو او ماشومانو په ګډون د يوې کورنۍ یوولس غړي وسله والو په ډزو وژلي دي.

د پاکستان پوځ په خبر پاڼه کې ويل شوي چې په سیمه کې تر جګړې وروسته هلته چاڼیز عملیات روان دي او هڅه کوي چې په وروستیو ناکراریو کې ښکېل کسان په نښه کړي.

واک ته د طالبانو تر رسیدو وروسته د خیبرپښتونخوا او بلوچستان امنیتي حالت ترینګلی شوی او ډیر کله پر پاکستاني پوځ او پولیسو وسله وال بریدونه او ماین چاودنې ترسره کیږي.

د یمن حوثي یاغیانو، چې د ایران یوه نیابتي وسلواله ډله ده، په پرله پسې ډول په سور سمندرګي کې پر نړۍوالو کښتیو بریدونه کړي دي.

دغې ډلې د نومبر په ۲۸مه د سره سمندرګي په جنوب کې ګیلیکسي کښتۍ وتښتوله.

‏د امریکا متحده ایالتونو د وړمې اونۍ د پنجشنبې په ورځ د یو کس په شمول درې بنسټونه د یمن حوثیانو ته د ایران د مالي مرستو د لېږد له امله تحریم کړل.

د امریکا خزانې وزارت د بیان له مخې؛ «یو کس او درې صرافیانې، چې د یمن حوثي ملېشو ته یې د ایران د مالي مرستو لېږد کې د اسانچاری رول لوباوه او د ترکیې تر څنګ يې یمن کې هم فعالیتونه درلودل، تحریم کړي دي.»

‏د راپورونو له مخې؛ وروستیو میاشتو کې امریکا پر حوثي ملېشو د بندیزونو کچه لوړه کړې او په تور سمندر کې یې پر سوداګریزو کښتیو د دې ډلې د بریدونو مخنیوي لپاره ایتلاف هم جوړ کړی دی.

دا بندیزونه په سور سمندرګي کې په سوداګریزو کښتیو د یمن د حوثي ملېشو د بریدونو په ځواب کې ترسره کیږي چې د ایران له خوا یې ملاتړ کیږي.

د ملګرو ملتونو دې ادارې د چهارشنبې په ورځ (د مرغومې ۲۰مه) په یوه بیان کې لیکلي، چې په افغانستان کې نازک اقتصادي وضعیت او د خوراکي توکو شدید نه خوندیتوب بهد ۲۰۲۴ کال تر پایه پورې ۱۵،۸ میلیونه وګړي اغېزمن کړي.

د دغې اعلامیې له مخې؛ ژورې بې وزلۍ، پرله پسې جګړې، طبیعي پېښې، د ماشومانو کار، په کم عمر کې ودونه، د مهاجرینو راستنېدل او په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې خنډونه له ډېرو خطرونو سره تړلي دي.

په دغه اعلان کې راغلي، چې په دغه هېواد کې ۶۵ سلنه کورنۍ په ۲۰۲۳ کال کې له اقتصادي ځوړ سره مخ شوې دي.

د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (OCHA) د راپور له مخې؛ ښځې په افغانستان کې د نفوسو تر ټولو زیانمنې ډلې دي، چې د جنسیت پر بنسټ د تاوتریخوالي له خطرونو سره مخ دي.

اوچا زیاته کړه، چې د افغانستان له ۳۴ ولایتونو څخه ۲۵ یې له وچکالۍ سره مخ دي او ۶۷ سلنه کورنۍ د څښاک پاکو اوبو ته لاسرسی نه لري.

دغه سازمان ټینګار کړی، چې طبیعي پېښو په افغانستان کې اړتیاوې زیاتې کړي دي، ځکه په هرات ولایت کې د درې اعشاریه شپږ درجې له زلزلې وروسته ۲۷۵ زره کسان بېړنیو سرپنا ځایونو ته اړتیا لري.

اوچا زیاته کړه، چې د 23.7 میلیونه خلکو څخه چې بشري مرستو ته اړتیا لري، بشري سازمانونو په ۲۰۲۴ کال کې د 17.3 میلیونه خلکو سره د اړتیا وړ خلکو سره مرستې ته لومړیتوب ورکړی.

دې دفتر اټکل کړی، چې د دوی سره د مرستې لپاره شاوخوا ۳،۰۶ میلیارد ډالرو ته اړتیا ده.

د ملګرو ملتونو دغه دفتر به د افغانستان له خلکو، په ځانګړې توګه له ښځو، ماشومانو او معلولینو سره د خوراکي توکو د وېش، د څښاک اوبو ته د لاسرسي د څرنګوالي، روغتیا ساتنې، ښوونې او روزنې او د زیانمنو شویو ډلو د ملاتړ په برخه کې مرسته وکړي.