د اسلامي همکاریو سازمان په ګامبیا کې د افغانستان په اړه ناسته جوړوي

د پخواني ولسمشر حامد کرزي د دفتر پخوانی مشر عبدالکریم خُرم وایي، چې افغانستان باید د جګړو د ډګر پر ځای د ختیځ او لویدیځ ترمنځ د همکارۍ په ډګر بدل شي.

عبدالکریم خُرم د سې شنبې په ورځ (د کب لومړۍ) نېټه په خپله اېکس پاڼه د افغانستان په اړه د دوحې ناستې د ارزښت په اړه لیکلي؛ دا ناسته د دې ښکارندویي کوي چې افغانستان نړۍ ته ارزښت لري.

د نوموړي په خبره؛ که څه هم په دې ناسته کې د سیمې او لودېځوالو ترمنځ اختلافي ټکي وو، خو د ترهګرۍ د ودې، افراطیت ،د نشه یي توکو د قاچاق او تولید د مخنیوي ترڅنګ د ټولګډونه حکومت د جوړېدو، د ښځو د حقونو او د نړۍ په سیاست او اقتصاد کې د افغانستان د ادغام په اړه سره په یو نظر ول.

ښاغلی خُرم زیاتوي، افغانستان باید له دغو ګډو مشترکاتو څخه په خپله ګټه کار واخلي او په دې برخه کې د حکومت رول مهم دی.

د دوحې ناسته د دوو ورځو لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي په کوربتوب د شاوخوا ۲۵ هېوادونو د استازو په ګډون د تړلو دروازو تر شا ترسره شوه.

د یادولو ده، چې انټونیو ګوټرېش د دوحې له ناستې وروسته نن پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې نړېواله ټولنه باید خپلو فشارونو ته دوام ورکړي؛ تر څو ډاډ ترلاسه کړي چې د ټولو افغانانو اړتیاوې او حقونه د اصلي چارواکو مرکزي لومړیتوب دی.

د طالبانو کډوالو او راستېدونکو چارو وزارت تېره ورځ دوشنبه د (سلواغې۳۰مه) په اېکس پاڼه لیکلي چې د یکشنبې ورځ د افغان کډوالو دغه ۱۴۲۵ تنه چې کورنۍ چې هم پکې شاملې وې د هرات ولایت د اسلام کلا بندر له لارې هيواد ته راستانه کړل شوي دي.

د وزارت د معلوماتو له مخې په دغو کډوالو کې ۴۶ تنه بې سرپرسته ماشومان هم وو چې د دوی د کورنیو د موندلو په موخه په هرات کې د وارچاېلډ موسسې ته وروپېژندل شول.

د دغه وزارت د خبر له مخې‏ د اسلام کلا د سرحدي امر د معلوماتو پر بنسټ، په يادوشويو کسانو کې، ۳۰۳ تنه اړمن وپېژندل شول او د مرستو د ترلاسه کولو په موخه د کډوالو نړیوال دفتر او خوړو نړېوال سازمان دفترونو ته وروپېژندل شول.

تېره اوونۍ هم له ايران څخه یو زر او ۶۱۴ تنه افغان کډوال چې په دوی کې کورنۍ او مجرد کسان شامل و د هرات ولایت اسلام کلا او نیمروز له پولو څخه په خپله خوښه او زور را اړول شوي وو.

هماغه تېره اوونۍ د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت ویلي و، چې په تېرو دوو اوونیو کې له ګاونډیو هيوادونو ایران او پاکستانه له ۵۰ زره زیات کډوال افغانستان ته راستانه شوي دي.

د دغه وزارت وياند عبدالمطلب حقاني ویلي د دغو کډوالو له ډلې څه باندې ۴۵ زره یې له ایران او شاوخوا پنځه زره کډوال له پاکستانه هيواد ته راستانه شوي چې د کډوالو اړوند مرستندویه سازمانونو ورسره لومړنۍ مرستې کړې دي.

ډاکتر فضل محمود فضلي نن دوشنبه (د کب لومړۍ) پر خپلې اېکس پاڼې په دوحه کې د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو وروستۍ غونډې ته اشاره کړې او لیکلي یې دي، چې بهرني دولتي او غیر دولتي سازمانونه د افغانستان ستونزې نه شي حلولی.

د پخواني جمهوري دولت د چارو ادارې پخواني مشر ویلي، چې له روانې "انزوا او اختناق" څخه د راوتلو غوره لار دا ده، چې ملي او وطنپاله خلک د یو فکر په اساس یو بل ته لاس ورکړي او بیا د هېواد په داخل کې په خپلواکه توګه حاکمه ډله چلنج او په ضد یې اقدام وکړي.

نوموړي زیاته کړې: "په اصل کې دا اوسنۍ استبدادي حاکمه ډله ده، چې افغانستان یې په نړۍ کې منزوي او افغانان یې یرغمل کړي دي".

ښاغلي فضلي ویلي، چې ملګري ملتونه به په دوامداره توګه د یوې قراردادي موسسې په توګه د خپلو مهمو غړو هېوادونو په "فرمایش" وخت ناوخت د افغانستان په اړه ځیني کنفرانسونه او ناستې کوي او د تمویلونکو هېوادونو رسنۍ به په لویه کچه پوښښ ورکوي.

د نوموړی وايي: "که په تېرو درې نیمو لسیزو کې د هېواد په اړه د دغه سازمان رول ته متوجه شو، له بده مرغه د دغه سازمان ناستې د افغانانو په بدبختۍ تمامي شوي دي. هغه کسان چې فکر کوي دا کنفرانسونه به هېواد له انزوا څخه را وباسي او د بهرنیانو په مرسته به حاکمې ډلې سره د تعامل لار ومومي، منطقي نه ښکاري."

ښاغلی فضل محمود فضلي چې د جمهوري نظام له سقوط وروسته په رسنیو کې ډېر کم راښکاره کیږي، د لومړي ځل لپاره د ملګرو ملتونو پر غونډې نیوکه کړې او افغانان یې د طالبانو له خوا یرغمل شوي بللي دي.

ټاکل شوې وه، چې د دوحې په غونډه کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی استازی وټاکل شي؛ خو یاده غونډه د بندو دروازو تر شا د طالبانو په نه موجودیت کې ترسره شوه او استازی ونه ټاکل شو.

بل خوا د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونيو ګوترش په دوحه کې په خپله وينا کې په اخطاريه ډول وويل؛ هیله من دی، چې د ملګرو ملتونو او طالبانو ترمنځ خبرې به د «جلاکېدو» لامل نه شي.

د دوحيې ناسته د ملګرو ملتونو د عمومي منشي په کوربه توب جوړه شوې وه، چې د افغانستان د مدني ټولنې په استازيتوب پنځه کسانو ته بلنه ورکړل شوې وه.

د ملګرو ملتونو عمومي منشي د افغانستان د مدني ټولنې او نورو خلکو غږ اورېدل «مهم» وبلل.

نوموړي زیاته کړې چې په دغه غونډه کې ګډون او نه ګډون دواړه طالبانو ته ستونزمن و، ځکه چې د دوی ګډون د ملګرو ملتونو له خوا افغانستان ته د ځانګړي استازي د ټاکلو د ملاتړ په مانا و او نه ګډون یې نړیوالو ټولنې ته د طالبانو د بې احترامۍ په مانا دی او ښايي،‌ د دې سبب شي چې نړیواله ټولنه د طالبانو مخالفو ډلو نه خپل ملاتړ ډیر کړي.

هغه وايي، چې داسې ښکاري چې طالبانو د دوحې په غونډه کې د نه ګډون سره یو ستراتیژیکه تیروتنه کړې، ځکه چې په دغه غونډه کې ګډون کولای شو چې په نړۍ کې د دوی سیاسي دریځ پیاوړی کړي.

د ښاغلي نبیل په وینا، طالبان باید په دې پوه شوی وای، چې ولې د سیمې هیوادونو دوی هڅول چې په دغه کنفرانس کې ګډون ونکړي خو خپله یې ګډون کړای وو. “که د هغوی موخه له طالبانو ملاتړ وای، هغوی به خپله هم په دغه کنفرانس کې ګډون نه وای کړی.”

نوموړی وايي، چې په دغه غونډه کې د سیمې هیوادونو د ګډون لامل دا دی چې دوی د طالبانو په وړاندې یوه محافظه ستراتیژي تعقیبوي، یعنې دوی د هرې ممکنې سناریو لپاره چمتوالی نیسي. هغه زیاتوي: “داسې ښکاري چې طالبان لا تر اوسه په دې نه دي پوه شوي چې دوی یو ځل بیا د ګټور, احمقانو په توګه کارول شوي دي.”

تر دې وړاندې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویلي و، چې د ملګرو ملتونو له خوا د دوی د شرطونو د نه منل کیدو له امله یې د دوحې په ناسته کې ګډون نه دی کړی.

نوموړي په دوحه کې د افغانستان انټرنشنل خبريال ته وويل: «ډېورنډ د پاکستان او افغانستان تر منځ رسمي پوله ده.»

تر دې مخکې ښاغلي ستانکزي په لوګر کې له افغانستان څخه د پخواني شوروي پوځ د وتلو د کلیزې په مناسبت جوړې شوې غونډې ته ویلي وو، چې د احمدشاه ابدالي د اولادونو د واکمنۍ پر مهال د افغانانو خپلمنځي اختلافات پر افغانستان د انګریزانو د برید لامل شو.

ښاغلي ستانکزي دا هم وویل، چې د همدغو کورنیو د اختلافاتو په پایله کې برېتانیې د «ډېورنډ فرضي کرښه» په رسم کولو سره نیم افغانستان بېل کړ او اوس پاکستان په «ظالمانه» ډول له هغه ځایه افغان کډوال باسي.

هغه ټینګار وکړ: «موږ په خپل ټول ژوند کې د ډېورنډ کرښه نه ده پېژندلې او نه یې په رسمیت پېژنو.»

تر دې مخکې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت هم د ستانکزي دغو څرګندونو ته غبرګون ښودلی و او ویلي یې وو، چې د افغانستان او پاکستان تر منځ د پولې په رسمیت نه پېژندل «خود غرضي او فريب» ده.