د پوتین مشهور مخالف الکسي ناولني خاورو ته وسپارل شو

سینټکام پر اېکس خواله رسنې اعلامیه کې ویلي، چې دغو بې پیلوټه الوتکو په یمن کې د حوثیانو تر کنټرول لاندې سیمې څخه پرواز کاوه او په سور سمندرګي کې یې امریکايي‌ ځواکونو او سوداګریزو بیړیو ته ګواښ جوړاوه.

په دغه اعلامیه کې راغلي: "پر دغو بې پیلوټه الوتکو برید به د سمندري تګ راتګ ازادي وساتي او نړیوالې اوبه به د متحده ایالاتو سمندري ځواکونو او سوداګریزو بیړیو لپاره خوندي کړي."

د یمن حوثي ډلې د غزې له تړانګې سره د خپل پیوستون د ښودلو لپاره، په سور سمندرګي کې هغه بیړۍ په نښه کوي چې د اسراییل او د هغوی له ملاتړو سره تړاو لري.

پر اسراییل د حماس د اووم اکټوبر له برید راهیسې، اسراییل په غزه پراخ بریدونه او ځمکني عملیات پیل کړي او تر اوسه یې ۳۰ زره کسان وژلي دي.

د اسراییل پر سوېل د حماس په برید کې له ۱۲۰۰ څخه ډیر کسان وژل شوي او تر ۲۰۰ ډېر نور د حماس له لوري یرغمل شوي وو.

سور سمندرګی په نړۍ کې د تېلو او سونګ توکو د لېږد لپاره تر ټولو زیاته کاریدونکې سمندري لار ده.

د متحده ایالاتو د دفاع وزیر لویډ اسټین په دې وروستیو کې د حوثي یاغیانو د بریدونو سره د مقابلې لپاره د سوکالۍ ساتونکي عملیاتو په نوم د څو ملي ماموریتونو د جوړولو اعلان کړی دی.

د نورو ایراني رسنیو د رپوټونو له مخې، ډګروال رضا زري د لبنان د حزب الله ډلې له دوو وسلوالو سره وژل شوی دی.

د سوریې د حکومت ملاتړي ایتلاف یوې جګپوړې امنیتي سرچینې رویټرز ته ویلي، چې زري د سوریې په ساحلي سیمه طرطوس کې پر هغه ودانۍ برید کې وژل شوی چې ایراني ځواکونه یې کاروي.‌

کله چې د دغه برید په اړه د اسراییل پوځ نه پوښتنه وشوه، هغوی وویل چې، اسراییلي پوځ د بهرنیو راپورونو په اړه تبصره نه کوي.

رویټرز په فبرورۍ میاشت کې راپور ورکړی و چې د ایران سپاه پاسداران په سوریه کې د اسراییل د بریدونو له امله د خپلو لوړ پوړو افسرانو ځای پرځای کول کم کړي او هلته د خپل واک ساتلو لپاره په متحدو شیعه ملیشو باندې ډیره تکیه کوي.

اسراییل تر ډېره د پلازمېنې دمشق شاوخوا سیمو باندې بریدونه کړي، خو په طرطوس کې یې بریدونه ډېر کم و.

نوموړي تر دې مخکې د پاکستان په موقته کابینه کې د کورنیو چارو د وزیر په توګه له خپلې دندې استعفا کړې وه، چې د پاکستان په عمومي انتخاباتو کې برخه واخلي.

ښاغلي بګټي د خپل وزارت په محدودو میاشتو کې د سلګونو زرو افغان کډوالو په شړلو کې جدي رول ولوباوه.

د روان کال د اګست په ۱۷مه د شهباز شریف د حکومت له استعفا وروسته هغه د انورحق کاکړ په حکومت کې د کورنیو چارو د وزیر په توګه وټاکل شو.

فریډم هاوس د پنجشنبې په ورځ د کپ په ۱۰مه په یوه راپور کې لیکلي، چې په ۲۰۲۳ کال کې په ۵۲ هېوادونو کې سیاسي حقونه او مدني ازادي کمه شوې او یوازې په ۲۱ هېوادونو کې ښه شوې ده.

راپور د السالواذور د ولسمشر نایب بوکله بیا بریا ته اشاره کړې او ټینګار کوي چې دا بریا "ټاکنیزو قوانینو کې د پراخې لاسوهنې" له امله ممکنه شوې.

په اساسي قانون کې د ټاکلیو محدودیتونو خلاف، بوکله په ټاکنو کې د هغه د بیا نوماندۍ لپاره لاره هواره کړه او بیا یې د بېړني حالت په اعلانولو سره له ۶۵ زرو زیات لاریونوال ونیول.

فریډم هاوس زیاته کړه، چې د انتخاباتو له ترسره کیدو لږ مخکې د انتخاباتو د قوانینو بدلول په ټوله نړۍ کې په انتخاباتو کې د لاسوهنې لپاره له څو تاکتیکونو یو دی.

دغه سازمان لیکلي، د ټاکنیزې روڼتیا د کمزوري کولو هڅې ـ له رایې ورکولو مخکې، په جریان کې، یا وروسته- د ۵۲ هیوادونو څخه په ۲۶ کې سیاسي ازادۍ خرابې کړې، چې په ۲۰۲۳ کې یې د ازادیو په ټولیز ډول کمښت تجربه کړ.

د دغه رپوټ له مخې تاوتریخوالی او د هغې پایلې د ازادۍ او امنیت لپاره دوه ګونی ګواښ دی.

د فریډم هاوس په وینا، په ۲۰۲۳ کې د پاینټونو ترټولو لوی کمښت د ناګورنو قره باغ سیمې پورې اړه لري، چې د ډیرو کلونو راهیسې د ارمنستان جمهوریت او اذربایجان جمهوریت ترمنځ د جګړې ډګر و.

اذربایجان تېر کال د ازادۍ په ډګر کې ۴۰ نمرې له لاسه ورکړې.

د دغه هیواد ولسمشر الهام علیف په دې وروستیو کې د یوې بلې دورې لپاره د اذربایجان د ولسمشر په توګه وټاکل شو.

هغه څه دپاسه شل کاله په دغه هیواد کې واک لري.

فریډم هاوس هم پر اوکراین د روسیې د برید په اړه چې په دې وروستیو کې یې دوهمه کلیزه لمانځله، پوښتي.

د دغه رپوټ له مخې د اوکراين په هغو سيمو کښې، چې اوس د روسيې په ولکه کښې دي ازادې کمې شوې دي او په خپله په روسيه کښې استبدادي نظام قوی شوى دى.

په افریقا کې، د نایجر حکومت د یوې پوځي کودتا په ترڅ کې ړنګ شو، چې د دې هیواد درجه بندي راټیټه شوه.

فریډم هاوس هم ټینګار وکړ: د خپلواکۍ نشتوالی په سیمو کې له ازادیو څخه د پراخې سرغړونې لامل کیږی.

لکه څنګه چې په ټوله نړۍ کې په ملیاردونو خلک په ۲۰۲۴ کې ټولپوښتنې ته ځي، د راپور له مخې د آزادۍ د اوږدمهاله تخریب څپې ته اشاره کوي.

د بشري حقونو دغه بنسټ ټینګار کوي: ډیموکراسي باید د نړیوال نظام د سرپرست په توګه خپل مسوولیت په هیواد کې دننه او بهر د ازادو او عادلانه انتخاباتو په ترسره کولو، د لومړۍ لیکې له متحدینو سره د پیوستون په ټینګولو او د دیکتاتورانو په نیولو سره چې له بشري حقونو څخه د سرغړونو مسوول دي، ترسره کړي. "

فریډم هاوس لیکلي، چې دیموکراتیک ځواکونه کولی شي د ډیموکراتیکو نورمونو او ارزښتونو د ملاتړ لپاره د نړیوال ایتلافونو رامینځته کولو په شمول د مخ په زیاتیدونکي استبداد مخه ونیسي.

دغه سازمان تر دې مخکې هم څو ځلې په نړۍ کې د مدني آزادیو د کمښت خبرداری ورکړی دی.

په نړۍ کې د کورونا د خپرېدو پر مهال "فریډم هاوس" په یوه راپور کې اعلان وکړ، چې حکومتونو د کوویډ-۱۹ ناروغۍ د اپوزیسیون د خاموشولو، د اقلیتونو د ځپلو او د معلوماتو د کنټرول لپاره د یوې بهانې په توګه کارولې ده.

دغه سازمان د ۲۰۲۱ کال په خپل راپور کې د انټرنېټ د ازادۍ په برخه کې د ایران نمرې په ۱۰۰ کې ۱۶ اعلان کړې او لیکلي یې دي چې ایران د انټرنېټ د ازادۍ په برخه کې د نړۍ په درجه بندۍ کې له چین وروسته وروستی دی.
​

ایمانویل مکرون دغه برید غندلی او له اسرابیل پوځ یې غوښتي، چې نړیوالو بشري قوانینو ته درناوی وکړي.

دې پېښې ته په غبرګون کې د امریکا ولسمشر جوبایډن ویلي، چې دا پېښه په نږدې پنځه میاشتنۍ جګړه کې د اوربند حساسې خبرې اترې پېچلې کوي.

د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت ویاند متیو میلر وویل "واشنګټن به د [ددې برید په اړه] تحقیقات له نږدې وڅاري او د ځواب ویلو لپاره به فشار راوړي."

د ترکیې د بهرنیو چارو وزارت وايي، حقیقت دا دی چې دا ځل اسراییل د بشري مرستو د ترلاسه کولو لپاره په قطار کې بې ګناه ملکي وګړي په نښه کړي دي. دغه وزارت پر اسراییل تور ولګاوه چې "په پوهه او ډله ییزه توګه د فلسطینیانو د نابودلو اراده لري."

د اروپايي ټولنې د بهرنۍ تګلارې مشر جوزپ بوریل دغه پېښه د منلو وړ نه بولي.

ښاغلي بوریل په اېکس ټولنیزه شبکه کې لیکلي: "زه د غزې د ملکي وګړو د یو بل قتل عام په اړه په ویره کې یم."

د غزې د روغتیا وزارت چارواکي وايي، ۱۱۲ فلسطینیان چې د خوراکي توکو مرستې ته په تمه وو، د اسراییل ځواکونو له خوا وژل شوي دي.

اسراییل دا ادعا رد کړې او ویلي یې دي، چې قربانیان د مرستندویه لاریو تر برید وروسته تر پښو لاندې شوي او وژل شوي دي. په همدې حال کې؛ په ملګرو ملتونو کې د فلسطین استازي وویل، چې په لسګونو قربانیان په "سرونو" ویشتل شوي دي.
​