روسیې د جمعې په ورځ ویلي، چې د یارس په نوم د اوږد واټن ویشتونکی بالستیکي توغندی یې په بریالۍ توګه ازمویلی دی. دغه توغندی په ۱۱ زره کیلومټره لرې واټن کې خپل هدف په نښه کولای شي.
د دغه هیواد د دفاع وزارت په یوه اعلامیه کې راغلي، چې یو یارس توغندي چې د څو خپلواکو سرګولولو د لیږد وړتیا لروده، د پلیسیتک د هوايي ازمایښتونو له اډې د کامچاتکا سیمې د توغندیو د ازموینې مرکز په لو توغول شوی دی. د دغو دوو سیمو ترمنځ واټن ۶ زره او ۷۰۰ کیلومټره دی.
د دغه وزارت په خبرپاڼه کې راغلي: "د ازمایښت هدف د دې عصري توغندي تکتیکي، تخنیکي او د الوتنې ځانګړتیاوې تایید کړي او د دغې توغندې ټولې چارې په بشپړ تکمیلې شوې دي."
د روسیې له خوا جوړ شوی یارس بالستي توغندۍ، د براعظمونو ترمنځ د بیلابیلو موخو د ویشتلو وړتیا لري او کولای شي چې په ۱۱ زره کیلومټره لرې واټن کې هم خپل هدف په نښه کړي.
د روسیې د ولسمشر مشهوره مخالف الکسي ناوالني د مسکو په یوه کلیسا کې د مذهبي مراسمو له ترسره کیدو وروسته د سلګونو خلکو په حضور کې د بوریسوو په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.
د ناوالني نږدې همکار ایوان ژدانوف د جمعې په ورځ په ټلیګرام ټولنیزې شبکې کې لیکلي چې د هغه تابوت قبر کې کېښودل شو.
رویټرز خبري اژانس راپور ورکړی چې د ناوالني جنازه په سختو امنیتي تدابیرو کې ترسره شوه او خلکو کلیسا ته د ننوتلو په وخت د ناوالني په نوم چیغې وهلې.
پوتین په وروستیو کلونو کې هېڅکله د ناوالني نوم په خوله ندی اخیستی.
د کرملین ویاند دیمیتري پسکوف د هغو کسانو لپاره د احتمالي مجازاتو خبرداری ورکړ چې د جنازې په مناسبت په هر ډول مظاهرو کې برخه واخلي.
پسکوف په خپل ورځني رسنیزې غوڼډه کې ویلي، چې هغه د ناوالني کورنۍ ته د ویلو لپاره هېڅ نه لري.
تر دې مخکې د روسیې امنیتي ځواکونو سلګونه کسان د ناوالني له مړینې وروسته د هغه په یاد جوړو شوو مراسمو کې د ګډون په تور نیولي وو.
د پوتین سرسخت مخالف ناوالني، د سلواغې په ۲۷مه د ۴۷ کلونو په عمر په شکمن ډول د خپل ۱۹ کلن حبس د تیرولو پر مهال مړ شو.
د هغه مړینې کورني او نړۍوال غبرګونونه راوپارولي دي.
د ناوالني مېرمن یولیا ناوالنیا ویلي، چې مېړه یې مسموم شوی او ډېر ژر به د هغه د مړینې د علت په اړه نور جزییات وړاندې کړي.
تېره اونۍ د روسیې د اپوزیسیون د پخواني مشر ویاندې کیرا یارمیش پر اېکس خواله رسنۍ اعلان کړی و چې د ناوالني مړی یې مور ته سپارل شوی دی.
د ناوالني مور، لیودمیلا مخکې ویلي و، چې د روسیې پلټونکو ورته د زوی د مړي د ورکولو لپاره دا شرې ټاکلی چې باید په شخصي توګه او پټه ښخولو سره یې موافقه وکړي.
په همدې حال کې، ټاکل شوې، چې د روسیې ولسمشریزې ټاکنې به راتلونکې میاشت کې ترسره شي او تمه ده چې پوتین به یو ځل بیا د دغو ټاکنو په پایله کې په واک کې پاتې شي.
د دغو ټاکنو په درشل کې، د ناوالني مړینې په روسیه او لویدیځ کې د احساساتو او غصې لویې څپې راپارولي دي.
ډېری لویدیځ مشران د هغه د مړینې پړه پر پوتین وراچوي.
د امریکا مرکزي قومندانۍ یا سینټکام وايي، چې په دوو بریدونو کې یې د یمن د حوثیانو د بیړیو ضد شپږ بې پیلوټه الوتکې تر پرواز وړاندې ویجاړې کړې دی.
سینټکام پر اېکس خواله رسنې اعلامیه کې ویلي، چې دغو بې پیلوټه الوتکو په یمن کې د حوثیانو تر کنټرول لاندې سیمې څخه پرواز کاوه او په سور سمندرګي کې یې امریکايي ځواکونو او سوداګریزو بیړیو ته ګواښ جوړاوه.
په دغه اعلامیه کې راغلي: "پر دغو بې پیلوټه الوتکو برید به د سمندري تګ راتګ ازادي وساتي او نړیوالې اوبه به د متحده ایالاتو سمندري ځواکونو او سوداګریزو بیړیو لپاره خوندي کړي."
د یمن حوثي ډلې د غزې له تړانګې سره د خپل پیوستون د ښودلو لپاره، په سور سمندرګي کې هغه بیړۍ په نښه کوي چې د اسراییل او د هغوی له ملاتړو سره تړاو لري.
پر اسراییل د حماس د اووم اکټوبر له برید راهیسې، اسراییل په غزه پراخ بریدونه او ځمکني عملیات پیل کړي او تر اوسه یې ۳۰ زره کسان وژلي دي.
د اسراییل پر سوېل د حماس په برید کې له ۱۲۰۰ څخه ډیر کسان وژل شوي او تر ۲۰۰ ډېر نور د حماس له لوري یرغمل شوي وو.
سور سمندرګی په نړۍ کې د تېلو او سونګ توکو د لېږد لپاره تر ټولو زیاته کاریدونکې سمندري لار ده.
د متحده ایالاتو د دفاع وزیر لویډ اسټین په دې وروستیو کې د حوثي یاغیانو د بریدونو سره د مقابلې لپاره د سوکالۍ ساتونکي عملیاتو په نوم د څو ملي ماموریتونو د جوړولو اعلان کړی دی.
د ایران دولتي خبري اژانس ایرنا ویلي، چې د دغه هېواد د سپاه پاسداران د سمندري ځواک یو غړی، چې په سوریه کې یې د پوځي سلاکار په توګه دنده ترسره کوله، د جمعې په ورځ د اسراییلو په یوه مشکوک برید کې وژل شوی دی.
د نورو ایراني رسنیو د رپوټونو له مخې، ډګروال رضا زري د لبنان د حزب الله ډلې له دوو وسلوالو سره وژل شوی دی.
د سوریې د حکومت ملاتړي ایتلاف یوې جګپوړې امنیتي سرچینې رویټرز ته ویلي، چې زري د سوریې په ساحلي سیمه طرطوس کې پر هغه ودانۍ برید کې وژل شوی چې ایراني ځواکونه یې کاروي.
کله چې د دغه برید په اړه د اسراییل پوځ نه پوښتنه وشوه، هغوی وویل چې، اسراییلي پوځ د بهرنیو راپورونو په اړه تبصره نه کوي.
رویټرز په فبرورۍ میاشت کې راپور ورکړی و چې د ایران سپاه پاسداران په سوریه کې د اسراییل د بریدونو له امله د خپلو لوړ پوړو افسرانو ځای پرځای کول کم کړي او هلته د خپل واک ساتلو لپاره په متحدو شیعه ملیشو باندې ډیره تکیه کوي.
اسراییل تر ډېره د پلازمېنې دمشق شاوخوا سیمو باندې بریدونه کړي، خو په طرطوس کې یې بریدونه ډېر کم و.
د پاکستان پیپلز ګوند سرفراز بګټي د بلوچستان د سر وزیر په توګه معرفي کړی و. ښاغلي بګټي مخکې د پاکستان په موقته کابینه کې د کورنیو چارو د وزیر په توګه دنده کوله. هغه له پاکستان د بې اسناده مهاجرینو د ایستلو پلان جوړوونکی و او شاوخوا نیم ملیون افغانان یې خپل هېواد ته ستانه کړل.
نوموړي تر دې مخکې د پاکستان په موقته کابینه کې د کورنیو چارو د وزیر په توګه له خپلې دندې استعفا کړې وه، چې د پاکستان په عمومي انتخاباتو کې برخه واخلي.
ښاغلي بګټي د خپل وزارت په محدودو میاشتو کې د سلګونو زرو افغان کډوالو په شړلو کې جدي رول ولوباوه.
د روان کال د اګست په ۱۷مه د شهباز شریف د حکومت له استعفا وروسته هغه د انورحق کاکړ په حکومت کې د کورنیو چارو د وزیر په توګه وټاکل شو.
په امریکا کې میشت سازمان فریډم هاوس وویل، چې د تیر کال په اړه یې څیړنه ښیي، چې په نړۍ کې د ازادۍ کچه په پرله پسې توګه د ۱۸م کال لپاره کمه شوې ده. دا کمښت په داسې حا لدی، چې په ۲۰۲۴ کال کې د نړۍ په ډېرو هېوادونو کې ټاکنې کېږي.
فریډم هاوس د پنجشنبې په ورځ د کپ په ۱۰مه په یوه راپور کې لیکلي، چې په ۲۰۲۳ کال کې په ۵۲ هېوادونو کې سیاسي حقونه او مدني ازادي کمه شوې او یوازې په ۲۱ هېوادونو کې ښه شوې ده.
راپور د السالواذور د ولسمشر نایب بوکله بیا بریا ته اشاره کړې او ټینګار کوي چې دا بریا "ټاکنیزو قوانینو کې د پراخې لاسوهنې" له امله ممکنه شوې.
په اساسي قانون کې د ټاکلیو محدودیتونو خلاف، بوکله په ټاکنو کې د هغه د بیا نوماندۍ لپاره لاره هواره کړه او بیا یې د بېړني حالت په اعلانولو سره له ۶۵ زرو زیات لاریونوال ونیول.
فریډم هاوس زیاته کړه، چې د انتخاباتو له ترسره کیدو لږ مخکې د انتخاباتو د قوانینو بدلول په ټوله نړۍ کې په انتخاباتو کې د لاسوهنې لپاره له څو تاکتیکونو یو دی.
دغه سازمان لیکلي، د ټاکنیزې روڼتیا د کمزوري کولو هڅې ـ له رایې ورکولو مخکې، په جریان کې، یا وروسته- د ۵۲ هیوادونو څخه په ۲۶ کې سیاسي ازادۍ خرابې کړې، چې په ۲۰۲۳ کې یې د ازادیو په ټولیز ډول کمښت تجربه کړ.
د دغه رپوټ له مخې تاوتریخوالی او د هغې پایلې د ازادۍ او امنیت لپاره دوه ګونی ګواښ دی.
د فریډم هاوس په وینا، په ۲۰۲۳ کې د پاینټونو ترټولو لوی کمښت د ناګورنو قره باغ سیمې پورې اړه لري، چې د ډیرو کلونو راهیسې د ارمنستان جمهوریت او اذربایجان جمهوریت ترمنځ د جګړې ډګر و.
اذربایجان تېر کال د ازادۍ په ډګر کې ۴۰ نمرې له لاسه ورکړې.
د دغه هیواد ولسمشر الهام علیف په دې وروستیو کې د یوې بلې دورې لپاره د اذربایجان د ولسمشر په توګه وټاکل شو.
هغه څه دپاسه شل کاله په دغه هیواد کې واک لري.
فریډم هاوس هم پر اوکراین د روسیې د برید په اړه چې په دې وروستیو کې یې دوهمه کلیزه لمانځله، پوښتي.
د دغه رپوټ له مخې د اوکراين په هغو سيمو کښې، چې اوس د روسيې په ولکه کښې دي ازادې کمې شوې دي او په خپله په روسيه کښې استبدادي نظام قوی شوى دى.
په افریقا کې، د نایجر حکومت د یوې پوځي کودتا په ترڅ کې ړنګ شو، چې د دې هیواد درجه بندي راټیټه شوه.
فریډم هاوس هم ټینګار وکړ: د خپلواکۍ نشتوالی په سیمو کې له ازادیو څخه د پراخې سرغړونې لامل کیږی.
لکه څنګه چې په ټوله نړۍ کې په ملیاردونو خلک په ۲۰۲۴ کې ټولپوښتنې ته ځي، د راپور له مخې د آزادۍ د اوږدمهاله تخریب څپې ته اشاره کوي.
د بشري حقونو دغه بنسټ ټینګار کوي: ډیموکراسي باید د نړیوال نظام د سرپرست په توګه خپل مسوولیت په هیواد کې دننه او بهر د ازادو او عادلانه انتخاباتو په ترسره کولو، د لومړۍ لیکې له متحدینو سره د پیوستون په ټینګولو او د دیکتاتورانو په نیولو سره چې له بشري حقونو څخه د سرغړونو مسوول دي، ترسره کړي. "
فریډم هاوس لیکلي، چې دیموکراتیک ځواکونه کولی شي د ډیموکراتیکو نورمونو او ارزښتونو د ملاتړ لپاره د نړیوال ایتلافونو رامینځته کولو په شمول د مخ په زیاتیدونکي استبداد مخه ونیسي.
دغه سازمان تر دې مخکې هم څو ځلې په نړۍ کې د مدني آزادیو د کمښت خبرداری ورکړی دی.
په نړۍ کې د کورونا د خپرېدو پر مهال "فریډم هاوس" په یوه راپور کې اعلان وکړ، چې حکومتونو د کوویډ-۱۹ ناروغۍ د اپوزیسیون د خاموشولو، د اقلیتونو د ځپلو او د معلوماتو د کنټرول لپاره د یوې بهانې په توګه کارولې ده.
دغه سازمان د ۲۰۲۱ کال په خپل راپور کې د انټرنېټ د ازادۍ په برخه کې د ایران نمرې په ۱۰۰ کې ۱۶ اعلان کړې او لیکلي یې دي چې ایران د انټرنېټ د ازادۍ په برخه کې د نړۍ په درجه بندۍ کې له چین وروسته وروستی دی.