د نیمروز لپاره د طالبانو والي ویاند نن رسنیو ته پیغام کې زیاتوي, دې کسانو د دغه ولایت په چخانسور ولسوالۍ کې ښکار کړی و. له څو ورځو راهیسې په ټولنیزو رسنیو کې یو شمیر انځورونه ښکته پورته کېږي، چې پکې څو تنو د کوتڼو په نوم کمیابه مرغان ښکار کړي دي.
د مرغانو دغه ښکار ته پر ولس سربېره ځینې طالبانو هم غبرګون ښودلی او د عاملانو د نیولو غوښتنه یې کړې وه.
د نیمرو لپاره د طالبانو والي ویاند رحیم الله ساجد نن یکشنبې د ( کپ ۱۳مه) په خپله ټولنیزه رسنۍ اېکس کې لیکلي، هېچا ته به د کم یابه الوتونکو د ښکار اجازه ور نه کړي او له مرتکیبینو سره به یې قانوني چلند وشي.
د طالبانو دغه چارواکي د نیول شوو، کسانو د هویت او تعداد په اړه څه معلومات نه دي ورکړي.
که څه هم د طالبانو مشر ملا هبت الله اخوندزاده په یو ځانکړي فرمان کې د کم یابه مرغانو پر ښکار بندیز لګولی دی، خو بیا هم وخت ناوخت د دې مرغانو د نیولو او د قاچاق په اړه راپورونه خپریږی.
د طالبانو کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت وايي، له پاکستان او ایرانه ۱۶۸۲ تنه افغان کډوال په زور او خپله خوښه راستانه کړل شوي. ويل کیږي، افغانستان ته په دغو راغلو کډوالو کې ۱۴۷۷ تنه له ایرانه او ۲۰۵ تنه کډوال له پاکستانه راستانه کړل شوي دي.
د طالبانو کډوالو او راستېدونکو چارو وزارت نن یک شنبه د (کب ۱۳مه) نېټه په اېکس پاڼه لیکلي چې د افغان کډوالو ۳۶ کورنۍ چې د غړو شمېر ۲۰۵ تنه کیږي د ننګرهار تورخم له لارې هېواد ته په زور راستنې کړل شوې دي.
یاد وزارت ویلي د کب میاشتې په ۱۱ او ۱۲ نیټو له پاکستانه راستانه شوي ټول کډوال په جبري ډول هیواد ته راستانه کړل شوي دي.
کډوالو وزارت وړاندې وايي، راستانه شوي کډوال یې تر ثبتېدو وروسته د کډوالو عالي کمیشنرۍ او کډوالو نړېوال سازمان ته د مرستو ترلاسه کولو په موخه ور پیژندلي دي.
بلخوا د طالبانو کډوالو وزارت ويلي له ګاونډي هیواد ايران څخه هم یو زر او ۴۷۷ تنه افغان کډوال چې په دوی کې کورنۍ او مجرد کسان شامل و د روانې کب میاشتې په ۱۲مه د هرات ولایت اسلام کلا له پولې څخه په خپله خوښه او زور را اړول شوي دي.
دغه وزارت وايي، په دغو راستنو شويو افغان کډوالو کې ۴۰ تنه بې سرپرسته ماشومان هم دي چې په هرات کې د وارچایلډ موسسې ته د دوی د کورنیو تر موندولو پورې ورسپارل شوي دي.
ويل کیږي، په دغو کډوالو کې یو شمېر چې وړ پیژندل شوي ورسره ځینې نغدي او روغتیايي مرستې هم شوې دي.
له دوو ګاونډیو هیوادونو ایران او پاکستانه د افغان کډوالو په زور ایستل دوام لري او هره ورځ په منځني کچ ۱۵۰۰ افغان کډوال له دواړو هیوادونو په زور ایستل کیږي او په افغانستان کې هم له نامعلوم برخلیک سره مخ دي.
د طالبانو حکومت په سر کې ژمنې کړې وې چې له ګاونډیو هیوادونو ورتلوونکو کډوالو سره د مرستو تر څنګ به دوی ته د اوسېدو لپاره ځمکې ویشي خو اوس ډیری هغه کډوال چې افغانستان ته تللي وايي، چې لا یې برخلیک نه دی معلوم او ځمکې یې نه دي ترلاسه کړې.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږۍ ادارې (اوچا) ویلي و چې له شاوخوا څلورو میاشتو راهیسې له پاکستانه د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ روانه ده، او په دې وروستیو کې تر دې مهاله له پنځو لکو ډیر افغان کډوال له پاکستانه ایستل شوي دي
د افغانستان د یو شمېر ولایتونو په مرکز او ولسوالیو کې د سختو واورو، بارانونو، چټک توپان او سېلابونو راوتلو له امله د ۳۴ انسانانو د مرګژوبلې ترڅنګ زرګونه څاروي مړه شوي دي. ويل کیږي د څو ورځو په تېرېدو شاوخوا ۱۴ زره څاروي په بېلابېلو ولایتونو کې مړه شوي دي.
د هېواد په یو شمېر ولایتونو کې د سختو واورو، بارانونو او چټک توپان له امله ۳۴ کسانو ته مرګژوبله اوښتې ده.
د طالبانو پېښو ته د رسېدو وزارت وایي، د سړې هوا له امله په وروستیو لسو ورځو کې شل کسان مړه شوي، ۱۴ نور ټپيان دي او سلګونه کورونه ویجاړ شوي دي.
د دې تر څنګ د طالبانو تر واک لاندې باختر خبري اژانس بیا یوازې په غور، بلخ او کندهار ولایتونو کې د نږدې څوارلس زره څارویو د مړینې خبر ورکړی.
د یادو ولایتونو سیمه ییزو مسوولانو دغه خبري اژانس ته ویلي، چې په غور ولایت کې څه باندې اته زره، په بلخ ولایت کې څلور زره او په کندهار ولایت کې ۱۳۱۲ څاروي د سړې هوا له امله مړه شوي دي.
د طالبانو رییس الوزراء ملا محمد حسن د اورښتونو له امله د څارویو مړه کېدو د مخنيوي په موخه د ۵۰ ميليونه افغانیو مرسته منظوره کړې ده.
د راپورونو له مخې، د اوښتو زیانونو د شمېر د زیاتېدو احتمال هم شته.
د طالبانو د کرنې او اوبو لګولو وزارت بیا د دې وضعیت د مهارولو په موخه د یوې کمیټې د جوړېدو خبر ورکړی.
د یادولو ده، چې د طالبانو ټولګټو چارو وزارت ویاند محمد اشرف حق شناس په اېکس پاڼه لیکلي چې له درېیو ورځو راهیسې د واورو او توپانونو له امله د سالنګ د لویې لارې په ګډون د بامیانو، دایکنډي، غزني او یو شمېر نورو ولایتونو لارې په لنډمهاله توګه د ټرافیکو پر مخ تړلې شوې دي.
باوري سرچینې وايي د پکتیا ولایت جانيخېلو ولسوالۍ اړوند بلخېلو ترهکي کلي په یوه کور کې له غره څخه راوړل شويو چاودېدونکو توکو او یوه ماین چاودنه کړې، چې دوه ماشومان یې وژلي او درې نور ټپیان دي. ويل کیږي په وژل شوو کې د شپږ او نهو کلنو ماشومانو شامل دي.
باوري سرچینو افغانستان انټرنشنل پښتو څانګې ته ويلي چې تېره ورځ شنبه د (کب ۱۲مه) دغه چاودنه د بسم الله الدین په نامه د یوه کس په کور کې رامنځته شوې، چې د دغې کورنۍ یو شپږ کلن او بل نهه کلن ماشومان پکې وژل شوي او درې نور ماشومان ټپیان دي.
ويل کیږي ټپي ماشومان د درملنې لپاره ورڅېره خوست ولایت ته لېږدول شوي دي.
په سیمه کې د طالبانو حکومت چارواکو رسنیو ته دغه پیښه منلې او زیاته کړې یې ده چې څو ورځې وړاندې د دې کورنۍ ماشومانو له غره څځه، ماين او زاړه چاودېدونکي توکي راوړي وو، چې نن ورسره د لوبو پر مهال چاودېدلي دي.
خو په سیمه کې بیا نورې خپلواکې سرچینې وايي، چې په دغه سیمه کې د تېرو جګړو ډیر څه نه دي پاتې او دا د وروستیو جګړو په لاس جوړ شوي ماینونه او چاودېدونکي توکي دي چې خلکو په کورونو کې ساتلي دي.
طالبانو به د تېر افغان حکومت او د هغوی د بهرنیو ملاتړو په وړاندې د جګړې پر مهال د خلکو په کورونو او جوماتونو کې په لاس ماینونه جوړول چې ډیری وخت د جوړولو پر مهال ور چاودېدل او مرګژوبله یې ور اړوله.
جانيخیل د پکتیا ولایت یوه لرې او غرنۍ ولسوالۍ ده چې خلک يې بازار او د ژوندانه لومړنیو اړتیاوو ته لاسرسی نه لري او د داسې پېښو پر مهال د ورڅېرمه ولایت خوست روغتیایي مرکزونو ته ورځي.
طالبانو د دایکنډي ولایت مرکز نیلي ښار اړوند په حولي دشت سیمه کې د "بي بي عایشه" په نامه د نجونو دیني مدرسه جوړه کړې، خو د مدرسې د جوړیدو خبر سره یې د هلکانو انځور خپور کړی دی.
د طالبانو د پوهنې وزارت د شنبې په ورځ (د کب ۱۲مه) پر اېکس ټولنیزې شبکې د دې مدرسې د جوړیدو خبر سره، د نجونو پر ځای د مدرسې له پرانستې مراسمو نه د هلکانو انځور خپور کړی.
طالبانو له واکمنېدو وروسته د افغانستان په ټولو ولایتونو کې د ښوونځیو پر ځای د مدرسو جوړولو ته مخه کړې، هغه څه چې پراخ غبرګونونه راپارولي دي.
د بشري حقونو د څار د ښځو د برخې مشرې په ديني مدرسو کې د نجونو د زدکړې د راپورونو په غبروګون کې ويلي و، چې «په مدرسو د ښوونځیو بدلیدل د منلو وړ نه دي.» هغې زیاته کړې وه، چې د دغه هېواد د ماشومانو لپاره، چې مدرسو کې «افراطي درسونه» زده کوي هېڅ راتلونکې نشته.
تر دې مخکي د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړې استازې روزا اوتونبايوا ويلي وو، «ډېر شواهد» یې ترلاسه کړي، چې زياتې نجونې ديني مدرسو ته ځي.
د افغانستان په وروستي سل کلن تاریخ کې دوه ځلې ښځې په بشپړ ډول له زده کړو، ټولنیز ژوند او کار څخه منع شوي، چې لومړی ځل د طالبانو لومړۍ دوره او دویم ځل د جمهوري نظام له سقوط وروسته د طالبانو دویمه دوره ده.
د یونېسف د معلوماتو له مخې؛ دا مهال په افغانستان کې څه باندې درې میلیونه نجونې له ثانوي زده کړو بې برخې دي او نېږدې د یو میلیون نجونو پر مخ پوهنتونونه تړل شوي دي.
طالبانو په بیا واکمنېدو سره ګام پر ګام دنجونو پر عصري زدکړو بندیز لګولی خو مدرسې یې ورځ تر بلې زیاتې کړې دي.
ملګرو ملتونو، نړۍوالو سازمانونو او ځینو هېوادونو په کراتو له طالبانو غوښتي، چې د ښځو او نجونو پر وړاندې د زدهکړو او کار په ګډون خپل ټول ظالمانه او تبعیضي فرمانونه لغوه کړي.
خو طالب چارواکي دا غوښتنې د دوی په کورنیو چارو کې لاسوهنه بللې او د نجونو پر مخ د ښوونځیو دروازې خلاصول له نن نه په سبا سپاري.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له دوه پر درېیمې برخې څخه زیاتو غړو د دوشنبې په ورځ د دغې ډلې له خوا پر ښځو او نجونو راوړل شوي فشارونه غندلي او په عامه، سیاسي، اقتصادي، کلتوري او ټولنیز ژوند کې د ښځو مساوي ګډون او په ځانګړې توګه پر پریکړو کې د هغوی پر ګډون ټینګار کړی.
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انتوني بلېنکن د پنجشنبې په ورځ (د کب لسمه) د افغان ښځو د اقتصادي مقاومت په اړه غونډه کې وویل، چې طالبان لا هم نجونې او مېرمنې له زده کړو منع کوي، د ښځو اساسي حقونه تر پښو لاندې کوي او د طالبانو دغه تګلاره د افغانانو د خوښې خلاف ده.
د پنجشنبې په ورځ (د کب لسمه) د بشري حقونو په شورا کې د ترکیې استازي له طالبانو وغوښتل، چې د نجونو پر زده کړو بنديز دې لغوه کړي.
ویل کیږي طالب چارواکي د نجونو د زده کړو په اړه سره یوه خوله نه دي. د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال په کراتو د افغان نجونو پر زدکړو ټینګار کړی.
شیر محمد عباس ستانکزي په کابل کې د نجونو لپاره د یوې مدرسې په پرانیستې مراسمو کې ویلي و، هېڅوک دا نشي ثابتولی چې پر چا علم فرض او پر چا نه دی او ټینګار یې کړی و چې علم پر نر او ښځه «فرض» دی.
د طالبانو له خوا د افغانستان د بیا نیولو کیدو وروسته، ۹۰۲ ورځې کیږي چې افغان نجونې له شپږم ټولګي څخه پورته له زده کړو محرومې دي.
د ایران د بهرنیو چارو د وزیر مرستیال له افغانستان سره پر پوله د مشهد تایباد ښار ته په سفر کې وویل، چې د افغانستان او د "هدفي هېوادونو" بازارونه باید په لاس کې واخلو. عبدالله سهرابي وویل، چې له افغانستان سره ګاونډیتوب یو "طلایی چانس" دی.
نوموړي دوغارون، چې د افغانستان د هرات ولایت له اسلام کلا بندر سره په څنګ کې پروت دی، د دواړو هېوادونو تر ټولو مهم اقتصادي مرکز وباله.
دغه ایراني چارواکي دا روښانه نه کړه، چې له "هدفي هیوادونو" یې مطلب څه دی.
ایراني رسنیو خبر ورکړی، چې عبدالله سهرابي نن د تایباد له ولسوال سره په کتنه کې د ایران او افغانستان د اړیکو پر پراختیا ټینګار وکړ.
سهرابي غواړي په لویو اقتصادي پروژو د ډیر تمرکز غوښتنه کړې، ځکه د هغه په باور دا پروژې به د کارموندنې بهیر او د ایران اقتصاد پیاوړی کړي.
دغه ایرانی چارواکی وایی، چې د افغانستان د اړتیا وړ توکو لویه برخه کې د دوغارون له لارې صادریږی او د دې پولې اقتصادی پیاوړتیا به د سرحدي کورنیو د اقتصادي ثبات لپاره یو ګام وي.
دوغارون پوله له تایباد ښار څخه ۱۸ کیلومتره لرې او له اسلام کلا سره پر پوله پرته ده او د ایران له پنځو سترو اقتصادي پولو څخه یوه ده.
پر دې لار افغانستان ته د ایران پر خپلو صادراتو سربېره د افغان سوداګرو ځینې هغه مالونه چې د خلیجي هېوادونو له لارې د بندر عباس ګمرک ته لېږدول کېږي بیا د دوغارون له لارې ټرانزېټ کېږي.
له هغه وروسته چې طالبانو د افغانستان واک تر لاسه کړ، که څه هم هېڅ هېواد دغه ډله په رسمیت نه پېژني، خو د سیمې هېوادونو له دغې ډلې سره خپلې اقتصادي او سیاسي اړیکې پراخې کړې دي.
طالب چارواکو په وار وار له ایراني پانګوالو غوښتي، چې په افغانستان کې پانګونه وکړي.