اسراییل د فلسطیني ادارې په پلازمینه رام الله کې تېرو څو کلونو ته په کتو بې ساري عملیات کړي

د طالبانو د دفاع وزیر ملا یعقوب او د طالبانو د پوځ لوی درستیز قاري فصیح الدین فطرت د قطر پلازمېنې دوحې ته د "دوحه نړۍوال سمندري دفاعي نندارتون او کنفرانس" کې د ګډون لپاره تللي دي.

په دغه نندارتون کې د وزیرانو او د پوځ د لوی درستیزانو په ګډون د نړۍ له بېلابېلو هېوادونو څخه ۶۷ پلاویو برخه اخیستې وه.

قطر د دې ډلې د دفاع وزیر ملا یعقوب په مشرۍ د طالبانو د پلاوي لپاره په نندارتون کې د طالبانو د بېرغ له لګولو ډډه کړې او پر ځای یې د افغانستان ملي درې رنګه بېرغ کارولی دی.

قطر طالبان په رسمیت نه پېژني؛ خو یو له هغو هېوادونو څخه دی، چې له دغې ډلې سره ډېپلوماټیکې اړیکې لري او د دغې ډلې سیاسي دفتر له څو کلونو راهیسې په دوحه کې فعالیت کوي.

ملا یعقوب تر دې وړاندې په ۱۴۰۱ کال کې د سرطان په میاشت کې قطر ته تللې و.

د ۲۰۲۱ کال د اګسټ له میاشتې وروسته ډېری بهرني ډېپلوماتیک ماموریتونه له کابل څخه دوحې ته لیږدول شوي.

دغه سازمان چې د امریکا د حکومت په مالي مرسته کار کوي وايي، چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان د نورو ۱۴ هېوادونو او سیمو په پرتله ښه دی.

فریډم هاوس لیکلي: "د افغانستان د منتخب حکومت له نسکورېدو راهیسې (د ۲۰۲۱ کال د اګست په نیمایي کې) د طالبانو ډلې د هېواد سیاسي فضا بنده کړې ده، د نوي رژیم له خوا له خپل حکومت سره مخالفت نه ښيي او د ښځو او اقلیتونو حقونه محدود شوي دي."

د دې پر بنسټ؛ فریډم هاوس د ۲۰۲۴ کال لپاره په خپله نوې ارزونه کې افغانستان د طالبانو تر واکمنۍ لاندې تر ټولو بد هېواد بللی دی.

خو د امریکايي بنسټ په نوي راپور کې په زړه پورې خبره دا ده، چې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال په افغانستان کې د ازادۍ او ډیموکراسۍ په حالت کې له ژورو بدلونونو سره - سره دغه هېواد لا هم د نړۍ د د ازادۍ کور لید ۱۴ نورو هېوادونو په پرتله په ښه وضعیت کې دی.

د فریډم هاوس په راپور کې د هغو هېوادونو او سیمو له جملې څخه چې د طالبانو د ډلې تر واکمنۍ لاندې د افغانستان په پرتله بد وضعیت لري، د سوریې، تاجکستان، سوډان او کریمیا سیمې نومونه لیدل کیږي، چې روسیې په ۲۰۱۴ کال کې له یوه ټولپوښتنې وروسته له افغانستان سره یوځای کړل.

د خوړو نړۍوال پروګرام د دوشنبې په ورځ (د کب ۱۳مه) په کابل کې د اروپايي ټولنې د مرستو هرکلی وکړ او ویې ویل، چې په دې مرستو سره به د خوړو نړۍوال پروګرام د هغو کورنیو او زیانمنو افغانانو چې په ځینو سیمو کې مېشت دي د خوړو خوندیتوب ښه کړي.

دغه نړۍوال سازمان زیاته کړې، چې دغه پیسې به په کوچنیو پرمختیايي پروژو لکه د سیلابونو د ساتنې دیوالونو او د اوبو لګولو د کانالونو په جوړولو ولګول شي؛ څو د طبیعي پېښو څخه د افغانانو ژوند وژغورل شي.

د خوړو نړۍوال پروګرام په خپله اعلاميه کې ليکلي، چې په دې مرستې سره به اروپايي ټولنه له شاوخوا څوارلس زره کروندګرو سره د کرنيزو وسايلو په پېرلو او هغوى ته د روزنې په برخه کې مرسته وکړي؛ څو زيانمنې کورنۍ خپلې خوراکي اړتياوې پوره کړي.

خبرځاى زياته کړه، چې د رغنيزو پروژو کار به شپږ مياشتې دوام وکړي، چې په ترڅ کې به يې ټول ګډونوال د خپلو کورنيو د مياشتني خوراکي اړتياو د پوره کولو لپاره خوراکي توکي او نغدې پيسې ترلاسه کوي.

د اروپايي اتحادیې کمېشنر رافایلا ایوډیس وویل: "د بزګرانو ملاتړ کول او د دوی سره د حاصلاتو ډېرولو کې مرسته کولی شي له کورنیو سره مرسته وکړي چې خواړه ومومي او ژوند له لوږې وژغوري."

په افغانستان کې د د خوړو نړۍوال پروګرام مرستیال متینتا چیموکا وویل، چې د اقلیم بحران یو واقعیت دی، چې په ټول افغانستان کې یې خلک اغېزمن کړي دي.

د هغه په ​​وينا؛ په افغانستان کې له هرو لسو کسانو څخه اته يې د کرنې په عايداتو متکي دي؛ خو اقليمي ټکانونه لکه؛ وچکالي، سېلابونه او د ځمکې ښويېدل ډېر اغېز لري.

په افغانستان کې د خوړو نړۍوال مرستیال په خپله اعلامیه کې لیکلي: "موږ د اروپايي اتحادیې څخه مننه کوو، چې د خوړو نړۍوال پروګرام یو ثابت همکار دی او په ټول افغانستان کې د افغانانو د مقاومت د ښه کولو لپاره د اقلیم حساس پروګرامونو ملاتړ کوي."

د دغه سازمان د معلوماتو له مخې؛ په تېرو پنځو کلونو کې اروپايي ټولنې د افغانستان له خلکو سره د بشري مرستو، تغذيې، بېړنيو خوراکي توکو او د پياوړتيا په برخو کې د نړۍوال خوراکي پروګرام له لارې څه باندې ٢٦٠ ميليونه ډالره مرسته کړې ده.

د ښځو د حقونو فعالانو په دې غونډه کې ټینګار وکړ، چې په افغانستان کې له ښځو سره د طالبانو د اوسنی دورې په پرتله هېڅکله هم دومره ظلم نه و شوی.

خبریال او د غونډې ګډونوال سمیع مهدي وویل، چې افغانستان د مشروعیت له بحران، د بشري حقونو او د بشري وضعیت له بحران سره مخ دی.

په دې غونډه کې د ښځو د حقونو فعالانې په تېرو دوه نیمو کلونو کې د ښځو د حقونو د محدودولو لپاره د طالبانو امرونو ته په اشارې سره وايي، چې له طالبانو سره باید سوله ونه شي.

د دې غونډې یوه ګډونواله فروزان نوابي وویل: "که طالبان پنځه کاله په واک کې پاتې شي، څنګه به له طالبانو سره سوله وکړو؟ تصور وکړئ چې افغانستان به کوم ځای ته ورسیږي.»

په سویس کې د افغانستان سفیر او د دې غونډې یو تنظیم کوونکی نصیر اندېشه له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ټینګار وکړ، چې د ملي حاکمیت حق د افغانستان په خلکو پورې اړه لري.

د افغانستان د ملي راډیو او ټلویزیون پخواني رییس اسماعیل میاخېل په یوه ګردي میز کې وویل: «افغانستان یو چوکاټ ته اړتیا لري. شریعت تل د تفسیر لپاره خلاص دی. زما پوښتنه له طالبانو دا ده چې ایا دوی نظام دی که یوه ډله؟

د "جنیوا ډیالوګ او پرمختیا" څېړنیزې موسسې تر دې مخکې د افغانستان په اړه په ۲۰۲۲ او ۲۰۲۳ کلونو کې غونډې کړې وې.

ټاکل شوې د افغانستان په اړه د دغه مرکز دویمه غونډه سبا د سې شنبې په ورځ په انتالیا کې دوام وکړي.

په دغه راپور کې ویل شوي، چې های کیونګ جون په افغانستان کې د کډوالو د وضعیت له نږدې څارلو په موخه دغه هېواد ته سفر کړی.

په داسې حال کې چې د طالبانو د کډوالو چارو وزیر تمه کېده، چې په دغه غوڼډه د کډوالو د روان ناوړه وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو دغې چارواکې ته معلومات ورکړي؛ خو هغه لکه د نورو طالب چارواکو بیا هم د خپل نظام اصول ورته تشریح کړي او هغه یې له هر څه ډېر مهم بللي دي.

په دغه رپوټ کې د کډوالو د روان ستونزمن وضعیت په اړه او دا چې د ژمي په سړو ورځو کې پرته د حکومت له مرستې په خیمو کې شپې او ورځې سبا کوي، د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ د اسیا برخې مشرې ته نه یوازې چې معلومات نه دي ورکړل شوی؛ بلکې کومه مرسته ترې هم نه ده غوښتل شوې.

د رپوټ له مخې؛ په غوڼډه کې یوازې د بشري مرستو د رسولو په میکانیزم خبرې شوې دي.

د شنونکو په باور؛ د افغانستان بې وزلو او اغېزمنو کډوالو ته د مرستې رسولو بهیر له افغانستان سره د نړۍوالو مرستو د محدودیدو له امله لا له وړاندې ستونزمن دی او دا چې اوس طالبانو د مرستندویه ادارو مشرانو سره په لیدنو کې په خپلو اصول ټینګار کوي، دغه چاره به لا پسې ستونزمنه شي.

د طالبانو له واکمنۍ وړاندې دا ډول لیدنې به تر ډېره د مرستو د تر لاسه کولو لپاره د یو فرصت په توګه کارېدلې او افغان چارواکو به ځان د مرسته کوونکو ادارو د اصولو سره برابراوه.

د خوړو نړۍوال پروګرام په دې وروستیو کې ویلي، چې د ۲۰۲۳ کال د نومبر او ډسمبر او د ۲۰۲۴ کال په درېیو لومړیو میاشتو کې به ۱۵.۲ مېلیونه افغانان د خوړو له کمښت سره مخامخ وي.

دغه سازمان په خپل راپور کې چې د مرغومې په ۸مه خپور شوی، ویلي په دې اړمنو کې ۳.۶ مېلیونه هغه خلک هم شامل دي چې د خوړو د کمښت په بېړني پړاو کې دي.

په راپور کې راغلي، چې ۴ مېلیونه وګړي بیا له سختې خوارځواکۍ سره مخامخ دي چې ۳.۲ مېلیونه یې له پنځو کلونو کم عمره ماشومان دي.
د خوړو نړۍوال پروګرام ویلي؛ افغانستان لا هم له یو لړ کړکېچونو سره مل هېواد دی او بشري وضعیت یې خورا ترینګلی دی.