مکال: بلېنکن هوکړه کړې چې له افغانستانه د امریکا د وتلو ټول پټ اسناد وړاندې کړي

د قطر او مصر په منځګړیتوب له څلورو ورځو خبرو اترو وروسته چې د روژې له میاشتې مخکې د ۴۰ ورځیني اوربند د ټینګولو په موخه ترسره شوي؛ لا هم د اسراییل او حماس ترمنځ په مهمو ټکو کې د پرمختګ کومه نښه نه ده لیدل شوې او دواړه لوري پر یو بل تورونه لګوي.

د حماس په یوه اعلامیه کې راغلي: «د حماس پلاوی نن سهار له قاهرې څخه راستون شوی چې د دې غورځنګ له مشرتابه سره مشورې وکړي، دا په داسې حال کې ده چې د اوربند په اړه خبرې اترې دوام لري چې بریدونه ودرول شي، بې ځایه شوي خلک خپلو کورونو ته ستانه شي او زمونږ خلکو ته مرستې ورسیږي.»
د حماس یوه جګپوړي چارواکي سامي ابو زهري ویلي، چې اسراییل د اوربند د هوکړې د عملي کولو هڅې ناکاموي.

ابو زهري رویټرز خبري اژانس سره په خبرو کې زیاته کړې، چې اسراییل د بریدونو د پای ته رسولو، خپلو ځواکونو د ویستلو، د بې ځایه شویو د ستنیدلو او غزې ته د مرستو د ننوتلو په اړه د حماس غوښتنې رد کړې دي.

د اسراییل لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو د پنجشنبې په ورځ په غزه کې د پوځي عملیاتو په اړه د نړۍوالو فشارونو په غبرګون کې خپله اراده تکرار کړې.

نوموړي مخکې ویلي وو، چې د دوی هدف د حماس له منځه وړل دي او هر ډول اوربند باید لنډمهاله وي.

نتنیاهو ټینګار کوي، چې حماس باید ورته د هغو یرغمل شویو کسانو نوملړ ورکړي چې لا هم ژوندي دي او په غزه کې د حماس له خوا ساتل کیږي.

د اسراییل د حکومت ویاند ډیویډ مینسر د پنجشنبې په ورځ وویل: "د ویلو اړتیا نه شته، اسراییل به د یرغمل شویو کسانو د خوشې کولو لپاره هر هغه څه وکړي چې اړتیا یې وي. موږ دا موضوع په واضح توګه بیان کړې او امریکا هم تکرار کړې چې حماس د خبرو اترو په لاره کې خڼډ جوړوي ځکه چې مونږ ته دا نه وايي‌، چې د یرغمل شویو له ډلې څوک ژوندي دي او څوک د دوی په بند کې دي. "

د متحده ایالاتو ولسمشر جو بایډن د دې اونۍ په پیل کې ویلي‌ وو، چې د اوربند تړون حماس ته سپارل شوی دی.

په غزه کې د اوربند لپاره حماس ته سپاړل شوی تړون به د اکټوبر د اوومې تر برید وروسته ځینې یرغمل شوي کسان خوشې د اسراییل په زندانونو کې له بندي فلسطینیانو سره تبادله کړي.

د دې ډلې د بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې لیکلي، چې هند د طالبانو له حکومت سره د سیاسي او اقتصادي اړیکو پراخولو ته لېواله دی.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په وینا؛ امیر خان موتقي له جي پي سنګ سره د افغانستان او هند پر دوه اړخیزو اړیکو، اقتصادي او ټرانزیټي مسایلو خبرې کړې دي.

په دې کتنه کې هند د چابهار بندر له لارې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ د پراختیا ملاتړ وکړ.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت لیکلي، چې د هند د بهرنیو چارو وزارت چارواکي له داعش سره د طالبانو د مبارزې، فساد او له نشه یي توکو سره د مبارزې ستاینه کړې ده.

متقي ویلي، چې طالبان غواړي له هند سره سیاسي او اقتصادي اړیکې د 'متوازن سیاست' له لارې پیاوړې کړي.

هغه له هند څخه وغوښتل چې د افغان سوداګرو، ناروغانو او محصلینو لپاره د وېزو په ورکړه کې اسانتیاوې رامنځته کړي.

جي پي سېنګ نن د هېواد له پخواني ولسمشر حامد کرزي او د طالبانو د حکومت د صنعت او سوداګرۍ له وزیر نورالدین عزیزي سره هم وکتل.

هند د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني؛ خو د تېر حکومت له نسکورېدو څو میاشتې وروسته یې له طالبانو سره غیر رسمي اړیکې پیل کړې.

پولیسو له پېښې وروسته په چټکۍ سره یو سړی نیولی او ویلي یې دي، چې داسې نه برېښي چې کورني یا د ملګرو له خوا تاوتریخوالي سره تړاو ولري.

د پولیسو مشر ایریک سټوبس کاناډايي رسنیو ته ویلي: "دا پېښه په ښکاره ډول وحشتناکه ده. "

نوموړي د قربانیانو د مړینې څرنګوالي په اړه توضیحات نه دي ورکړي.

د اوټاوا ښاروال مارک سوټکلیف په ټولنیزو رسنیو کې خپره کړې اعلامیه کې د پېښې په اړه ویلي: "زموږ د ښار په تاریخ کې د تاوتریخوالي یوه تر ټولو ټکان ورکوونکې پیښه وه".

اوټاوا چې یو میلیون نفوس لري ، په ۲۰۲۳ کال کې د ۱۴ او په ۲۰۲۲ کال کې د ۱۵ وژنو شاهده وه.

د دغې وروستۍ قربانیان د بارهاوین په سویل لویدیځ کې په یوه کور کې موندل شوي او هویت یې لا ندی تثبیت شوی.

پولیس د شپې ۱۱:۰۰ بجې د پېښې څو شیبې وروسته د پېښې ځای ته رسېدلې دي.

په کاناډا کې ډله ییزې وژنې نادره دي.

د ۲۰۲۲ کال په ډسمبر میاشت کې، یو سړي د ټورنټو په ښار کې پنځه کسان په ډزو ووژل مخکې له دې چې د پولیسو له خوا ووژل شي.

د همدې کال په سپټمبر میاشت کې یوه سړي په لوېدیځ ساسکاچیوان ولایت کې ۱۱ کسان په چړو وهلي وو.

هغه د پولیسو له خوا تر نیول کېدو لږ وروسته د کوکاینو د ډېرې نشې له امله مړ شوی و.

د سې شنبې په ورځ د فیسبوک، مسنجر او انسټاګرام ټولنیزې شبکې کارکوونکو اکونټونه په خپل سره لاګ اوټ شوي وو او د پاسورډ د ورکولو باوجود هم اکونټونه نه فعالیدل.

د یوه ساعت څخه ډېر ځنډ وروسته دغه ټولنیزې شبکې بیا فعالیت پیل کړ.

د ټولنیزو رسنیو د اپلیکیشنونو د بندېدو له امله د میټا کمپنۍ اجراییه رییس مارک زوکربرګ په یوه ورځ کې شاوخوا درې میلیارده ډالره زیان وکړ.

سربېره پر دې؛ د میټا له بندیدلو څخه وروسته د دې شرکت ونډه ۱،۶ سلنه راټیټه شوی، دا په داسې حال کې ده چې د میټا یو شییرز په سټاک مارکیټ کې ۴۹۰.۲۲ ډالره وه.

د میټا اپلیکیشنونو له بندېدلو وروسته د اېکس شرکت مشر اېلن ماسک په اېکس ټولنیزې شبکې یو انځور خپور کړی و، چې په انځور کې د میټا شرکت اپلیکیشنونو د اېکس اپلیکشین ته په سلامۍ ولاړ دي.

دغې ۲۸ کلنې مېرمنې رویټرز خبري اژانس سره د ژیان په شمال لویدیځ ښار کې په یوه قهوه خانه کې د مرکې پر مهال ویلي: "پرته له دې چې دا په نظر کې ونیول شي چې یوه مېرمن ډېره بریالۍ ده او که یو عادي مېرمن ده،‌ دوی په هر صورت کې تر ټولو لویه قرباني ورکوي."

هغه وايي: "ډېرو کسانو چې په تېرو نسلونو کې واده کړی، په ځانګړې توګه مېرمنو، خپل ځان او د خپل مسلک پرمختګ قرباني کړی او هغه خوشحاله ژوند یې نه دی ترلاسه کړي، چې دوی سره یې ژمنه شوې وه. ماته دا ستونزمنه ده چې له خپل ژوند اوس خوند واخلم.."

د چين ولسمشر شي جين پينګ تېر کال پر دې ټينګار کړی و، چې د ودونو او ماشوم زېږولو نوی کلتور عام کړي ځکه چې د چين نفوس په پرلپسې توګه د دویم کال لپاره مخ په کمېدو دی او د نویو ماشومانو زيږون تاريخي ټيټې کچې ته رسېدلی دی.

د چين د حاکم کمونست ګوند مرستیال لي کيانګ سږ کال په حکومتي کاري راپور کې ژمنه کړې، چې "د زېږون پلوې ټولنې د جوړولو لپاره به کار کوي" او د ماشومانو د پاملرنې خدمتونه به پياوړي کړي.

کمونست ګوند کورنیو ته د ټولنیز ثبات د بنسټ په توګه ګوري او د دوی په حاکمیت کې ناواده شوې میندې بدنامې او په لویه کچه د مرستو څخه بې برخې دي.

خو د تعلیم کړو مېرمنو مخ په زیاتیدونکي شمېر په داسې حال کې له بې ساري ناامنۍ سره مخامخ دي چې د ځوانانو د بیکارۍ کچه د ریکارډ تر حده رسیدلې او دغه هېواد له یو اقتصادي بحران سره مخامخ دی؛ نو له همدې امله د هغو خلکو شمېر خورا ډېر شوی چې د واده د نه کولو پلوي دي.‌

د رسمي شمېرو له مخې؛ په ۲۰۲۱ کال کې په چین کې د هغو کسانو شمېر چې عمر یې له ۱۵ کلونو پورته دی او لا یې واده نه دی کړی ۲۳۹ میلیونه کسانو ته رسېدلی دی.

په ۲۰۲۲ کال کې د ثبت شویو ودونو شمېرې تر ټولو ټیتې کچې ته رسېدلې وې؛ خو تېر کال د کرونا له امله د لګیدلو بندیزونو په پایله کې دغه شمېرې یو څه لوړې شوې وې.

په ۲۰۲۱ کال کې د کمونېست ځوانانو ټولنې له خوا د ۲۹۰۰ مجردو کسانو ترمنځ د ترسره شوې یوې نظر پوښتنې پایلې ښيي چې ۴۴٪ مېرمنې د واده کولو پلان نه لري.

سره له دې بیا هم په چین کې واده کول د بلوغ یو پړاو بلل کیږي او د هغو ځوانانو شمېر چې هېڅ کله یې واده نه دی کړی، لا هم ټیټ دی.

د رسمي شمېرو له مخې؛ په چین کې د لومړي ځل لپاره د واده کولو په عمر کې په تېرو لسو کلونو کې خورا بدلون راغلی.

په ۲۰۱۰ کال کې په اوسط ډول خلکو په ۲۴ کلنۍ کې واده کاوه؛ خو د عمر دغه کچه په ۲۰۲۰ کال کې بیا ۲۸ کلنۍ ته پورته شوې، چې د واده کولو لپاره د خلکو د وروسته اقدام کولو نښه ده.

د ۲۰۲۳ کال د شمېرو له مخې؛ د چین په سوداګریز ښار شانګهای کې بیا د لومړي واده عمر د سړو لپاره ۳۰ کلني او د میرمنو لپاره ۲۹ کلني وه.