د کابل ـ جلال اباد لویه لاره د فرعي سړک له جوړېدو وروسته د تګ راتګ لپاره پرانیستل شوه

‏ د بشري حقونو د شورا په هغه خبرپاڼه کې چې تېره اونۍ یې خپره کړې راغلي، چې دوی به په دغې ناسته کې د هغو راپورونو ارزونه او څېړنه وکړي چې د دغه هېواد په اړه د بشري حقونو د خپلواکو کارپوهانو او مدني ټولنې له‌خوا چمتو شوي دي.

د بشري حقونو د شورا په خبرپاڼه کې دا هم راغلي و، چې تمه ده په دغې غونډه کې د هغو وړاندیزونو جاج هم واخیستل شي چې په تېر پړاو کې یې برخه‌والو ژمنه کړې وه.

افغانستان هم د هغو ۱۴ هېوادونو په لړ کې دی چې د ملګرو ملتونو د دغې ډلې تر څېړنې لاندې دی.

‏د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د شورا ۵۵مه کلنۍ غونډه د ۱۴۰۲ کال د کب په لومړیو کې جوړه شوې وه.

د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو د بشري حقونو دغې غونډې ته د افغانستان په استازولۍ نصیر احمد اندېشه وربلل شوی دی.

د افغانستان بشري وضعیت داسې مهال تر ارزونې لاندې نیول کېږي، چې واک ته د طالبانو تر رسېدو وروسته په دغه هېواد کې بشري وضعیت ډېر کړکېچن شوی دی.

طالبانو پر افغانانو په تېره بیا پر ښځو او نجونو سخت بندیزونه لګولي او د هغوی د لومړنیو حقونو یې هم بې شمېره سرغړونې کړې دي.

د ننګرها ولایت د اطلاعات او کلتور ریاست د دوشنبې په ورځ د (غوايي لسمه) د یوې خبرتیا په خپرولو سره د کابل ـ جلال اباد پر لاره له ټولو مساپر وړونکو او بار وړونکو موټر چلوونکو څخه غوښتنه کړې چې پر یاده لاره د تګ راتګ څخه ډده وکړي.

د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس د راپور له مخې چې د کابل ماهیپر په سیمه کې د غره ښوېدو له امله دمګړۍ د کابل ـ جلال اباد لاره د هر ډول ترافیکو پر مخ تړل شوې ده.

دا په داسې حال کې ده چې د شنبې په ورځ هم د کابل ـ جلال اباد پر لویه لاره د غره ښوېدنې له امله څلور کسان مړه شول او لاره د څو ساعتونو لپاره د تګ راتګ پر مخ تړل شوې وه.

د مئ میاشتې درېیمه نېټه د رسنیو د ازادۍ نړېواله ورځ ده.

د افغانستان لپاره د امریکا سفارت د یکشنبې په ورځ د (غوايي نهمه) په خپله اېکس پاڼه د رسنیو ازادۍ د ټولنې مهم رکن بللی دی.

د امریکا سفارت وايي چې د مطبوعاتو له ازادۍ سره به «خلک پیاوړي شي.»

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته طالبانو د بشري حقونو په ځانګړې توګه د ښځو حقونه او د بیان ازادۍ تر پښو لاندې کړه او څو ځله یې خبریالان په بېلابېلو پلمو نیولي او د ځینو رسنیو دفترونه یې تړلي دي.

د ښځینه کارکونکو لپاره د ماسک اچول، په ځینو سیمه ییزو رسنیو کې د ښځو د غږونو پر خپرېدو بندیز او د موسیقۍ په خپرولو بندیز د طالبانو له خوا پر رسنیو د بندیزونو له ډلې څخه دي.

په وروستۍ پېښه کې شاوخوا یوه اونۍ وړاندې طالبانو په خوست کې درې سیمه ییز خبریالان د «موسیقۍ خپرولو او ښځینه اورېدونکو سره د ټیلیفون له لارې اړیکي نیولو.» په تور نیولي وو او څو ورځې وروسته یې خوشې کړل.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت د یکشنبې په ورځ د (غوايي نهمه) په ایکس پاڼه لیکلي چې د ایم‌سي‌سي شرکت مشر په کابل کې د طالبانو د کانونو له وزیر شهاب الدین دلاور سره وکتل.

دغه چینایي شرکت یو له سترو شرکتونو څخه دی چې د مسو، سربو او جست د استخراج او پروسس په برخه کې فعالیت کوي.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت د معلوماتو له مخې، دغه شرکت لېواله دی چې د افغانستان په لویو کانونو په ځانګړې توګه د مسو، سربو او جست په کانونو کې پانګونه وکړي.

دلاور د دغه شرکت د لیوالتیا د هرکلي تر څنګ د دغه شرکت مشر ته د باميانو، غور او کندهار د سربو او جست کانونو په اړه معلومات ورکړل.

هغه وویل: «که چیرې شرکت د اسلامي امارت د شرایطو سره سم مني چې پروسس باید په افغانستان کې ترسره شي، موږ همکارۍ ته چمتو یو، که نه نو له هیواد څخه بهر د اومو موادو صادرولو او پروسس ته اجازه نه ورکول کیږي.»

ایم‌سي‌سي دولتي شرکت شاوخوا دوه لسیزې وړاندې د عینک د مسو کان د استخراج امتیاز ترلاسه کړ، خو له هغه وخت راهیسې یې د امنیتي دلایلو له امله د کان استخراج نه دی پیل کړی.

طالبانو په وار وار د نړۍ د دغه ستر کان د استخراج د پيل غوښتنه کړې، خو چينايي کمپنۍ له دغه کار ډډه کړې او په دې اړه يې وضاحت نه دى خپور کړى.

د طالبانو د کانونو وزارت ویلي چې د یکشنبې په ورځ د غونډې په ترڅ کې دلاور د ایم‌سي‌سي شرکت ته «د عینک د مسو کان د فعالیتونو د ګړندي کولو» لپاره اړینې لارښوونې وکړې.

طالب چارواکو په وار وار ویلي چې په افغانستان کې د بهرنیو کمپنیو د پانګونې لپاره امنیتي شرایط برابر شوي دي، خو ظاهراً دا ډاډ ورکوونکي بیانونه، هغو چینايي شرکتونو د منلو وړ نه دي چې حکومت یې له طالبانو سره نږدې اړیکې لري.

د دغو اټکلونو له مخې؛ به د باران کچه له ۱۵ تر ۷۰ ملي مترو پورې وي او ورسره د توندو بادونو د راوتلو وړاندوینه هم شوې ده.
په وروستیو اوونیو کې د افغانستان ځینې ولایتونه د سختو ورښتونو او سېلابونو بهېدلو شاهدان وو، چې خلکو ته یې د سر او مال درانه زیانونه اړولي دي.
د چاپیریال ساتنې کارپوهان وایي، په افغانستان کې دوامداره وچکالۍ، بې وخته ورښتونه، وارورې او سېلابونه د اقلیمي بدلون پایلې دي، چې په افغانستان کې یو په یو راڅرګندېږي.
بل خوا د طالبانو تر کنټرول لاندې پېښو ته د رسېدو وزارت وايي، په تېرو درېیو ورځو کې د افغانستان په ۱۵ ولایتونو کې د سېلابونو راوتو او چټکو ورښتونو له امله اته تنه مړه او درې تنه ژوبل شوي.

دغه وزارت وايي؛ دغو سېلابونو د مرګ ژوبلې تر څنګ مالي زیانونه هم اړولي دي.

د طالبانو پېښو ته رسېدو وزارت ویاند جانان سایق رسنیو ته په استول شوي ویډیویي کلیپ کې ویلي چې د غوايي‌ میاشتې له شپږمې نېټې تر دې مهاله د سېلابونو راوتو او چټکو بارانونو له امله د افغانستان په ۱۵ ولایتونو کې د سر او مال زیان اوښتی.

ښاغلی جانان سایق وايي: «کندهار، نورستان، بادغیس، غور، ننګرهار، میدان وردګ، هرات، سمنګان، پنجشیر، لغمان، کونړ، بغلان، کندوز، سرپل او پروان ولایتونو کې د سېلابونو راوتلو او چټکو بارانونو له امله اته کسان مړه شوي او درې تنه نور ژوبل دي.»

سایق وايي؛ د۱۴۰ کورنو د ویجاړېدو تر څنګ شل جریبه کرنیزه ځمکه اوبو وړې او شاوخوا دېرش څاروي هم مړه شوي دي.

نوموړی وايي، د تېرو درېیو ورځو پر مهال د سېلابونو له امله شل کیلومټره سړکونه هم ویجاړ شوي دي.

د طالبانو پېښو ته د رسېدو وزارت ویاند جانان سایق وايي؛ په راتلونکو څو ورځو کې هم د هېواد په یو شمېر ولایتونو کې د بارانونو د ورېدو او سېلابونو د راوتلو اټکل شوی، نوموړي له خلکو غوښتي چې د سېندونو له څنډو لرې پاتې شي.