ګارډین: په افغانستان کې د بریتانوي پوځ د جنګي جرمونو څېړل ښايي یو کال وځنډېږي

د پاکستان حکومت د چمن پرلت دا غوښتنه نه مني او په تېر کې یې هم بیا بیا د دوې د پرلت ختمولو هڅه کړې وه.

د چمن پرلت مشر غوث الله افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل چې نن لومړی د پاکستان اف سي سرحدي ځواکونو پرلتوالو ډزې وکړې او وروسته یې د دوی خېمو ته اور اچولی دی.

غوث الله د پاکستاني ځواکونو دا کار وغنده او زیاته کړه، چې دوی به خپل پرلت ته ادامه ورکوي.

دی زیاتوي شاوخوا اته میاشتې کېږي چې په سولیزه توکه یې پرلت ته ادامه ورکړې ده او د خپلو غوښتنو تر منل کېدو به یې دا اعتراض روان وي.

هغه ویډیوګانې چې په ټولنیزو رسنیو کې لاس په لاس کیږي، په کې لیدل کیږي پاکستاني ځواکونه پر پرلت والو ډزونه کوي او خلک د سیمې پرېښودو په حال کې دي.

په وروستیو ویډیوو کې لیدل کېږي چې خلک خېمو ته اچول شوی اور مړ کوي او له خلکو غواړي چې ځانونه پرلت ته ورسوي.

پاکستان غواړي د تورخم په څېر د چمن- سپین بولدک له لارې هم له افغانستان سره د تګ راتګ لپاره پاسپورټ او وېزه جبري کړي، چې دا کار د ځايي خلکو له غبرګون سره مخ شوی او د ۲۰۲۳ کال له اکتوبر راهیسیې پرلت روان دی.

د افغانستان او سريلانکا الف کرېکټ لوبډلو ترمنځ ټیسټ لوبه به د دې هېواد په پلازمېنه کولمبو کې تر سره شي.

کرېکټ بورډ لا تر اوسه د دې ټيسټ لوبې لپاره د افغان لوبغاړو نوملړ نه دی نشر کړی.

د افغان ابداليانو الف لوبډله دامهال د سريلانکا کريکټ لوبډلې سره په يو ورځنيو لوبو بوخته ده.

سرېلانکا لوبډلې له افغان لوبډلې درې يو ورځنۍ لوبې ګټلې دي.

سعید لطفي په ایران کې له «انتخاب» رسنۍ سره په مرکه کې وویل: «د مقرراتو له مخې موږ اجازه نه لرو چې غیر ایرانیانو ته کورونه او دوکانونه په کرایه ورکړو».

د ښاغلي لطفي په وینا، "بې اسنادو" افغانان نه شي کولای کور واخلي، خو دوی د یوه ایراني په نوم کور اخلي او په خپل منځ کې تړون لیکي. "دا پیښې په ۲۲ سیمو او د تهران په ختیځ کې ډیرې لیدل کیږي."

د تهران د املاکو د اتحادیې سکرتر وايي چې افغانان که د "ګرځېدو کارت، پاسپورټ او د پوليسو جواز چې په ايران کې د دوی د اوسېدو رسمي جواز ولري، د کور کرايه کولو وړ دي."

د سعید لطفي په وینا، د هغو کسانو د اسنادو کاپي چې په ایران کې اوسیږي د څارنې لپاره د اسلامي جمهوریت مقاماتو او پولیسو ته استول کیږي.

هغه د دې په بیانولو سره چې په وروستیو کلونو کې یو زیات شمیر افغانان ایران ته داخل شوي دي، ادعا وکړه: "دا خلک ممکن په خپل منځ کې داسې ډلې جوړې کړي چې ستونزې را منځته کړي."

د تهران د املاکو د مشاورینو د اتحادیې مرستیال داوود بیګنزاد هم د غويي په ۱۲مه وویل: که د املاکو مشاورین "د بهرنیو وګړو اسناد د تصدۍ ادارې ته وسپاري نو د قانون د نهمې مادې له مخې د سوداګرۍ اتحادیې د قانون د ۸۱ مادې اجرایوي مقرراتو له مخې به ورسره چلند وشي.

د ایران د اسلامي جمهوریت د کورنیو چارو وزارت د ۱۴۰۳ کال د وري په ۲۰ مه وویل، چې د افغانانو لپاره په ایران کې د نور اوسیدل امکان نه لري او هغه افغان کډوال چې د اوسیدو جواز نه لري وېستل کیږي.

که څه هم ایران د افغان کډوالو د منلو په برخه کې له نړیوالو په ځانګړې توګه له ملګرو ملتونو څخه مرستې ترلاسه کوي، خو ایراني چارواکي وايي چې دغه مرستې کافي نه دي.

د کیرفور کالیز په نوم اداره وايي، ستنېدونکو کډوالو د لومړۍ ګروپ سره چې دوی خبرې کړې دي، ۱۸ سلنه یې افغانان دي او ور پسې په دې ګرو پکې ۲۱ سلنه سوریایان دي چې بیا هم هرو پنځو کې یو کس کېږي.

د بریتانیا حکومت د چارشنبې په ورځ د هغو پنا غوښتونکو انځورونه خپاره کړل چې د لومړني ګروپ په توګه به یې روانډا ته ولېږي.

کیرفور کالیز وايي، دې کډوالو کې له افغانانو او سوریایانو وروسته ۱۵ سلنه هم سوډانیان او ایرانیان او ایریترانیان هم ۱۴- ۱۴ سلنه جوړوي.

پانې ۱۸ سلنه هم د کویټ، عراق او سریلانکا وګړي دي.

د بریتانیا د کورنیو چارو وزارت د کډوالو برخې ادارې د دوشنبې په ورځ په کورونو او یا هم د کډوالۍ مرکز ته رسېدلو همدې بې اسناده کډوالو بې ساري نیول پیل کړل.

د پارلمان د پرېکړې له مخې، ټاکلې ده چې روانډا ته د دې کډوالو لومړنۍ جوپه تر جولای پیل شي.

د بریتانیا له دغې پرېکړې ایرلنډ هم اغېزمن دی او چارواکي یې وايي، بریتانیا ته تللي بې اسنادو کډوال اوس روانډا ته د تلو پر ځای ایرلنډ ته ور مات دي.

د ایرلنډ مرستیال لومړی وزیر میکاییل مارټن د روانې اونۍ په لومړیو کې له بریتانوۍ ورځپاڼې ټلیګراف سره په خبرو کې وویل، پنا غوښتونکي روانډا ته د تلو پر ځای دلته او په اروپايي ټولنه کې د پنا موندلو په لټه کې دي.

د عدالت او ازادۍ لپاره د ښځو اعتراضي خوځښت، د ښځو د سیاسي مشارکت شبکې او د سولې او ازادۍ لپاره د ښځو خوځښت د مطبوعاتو د نړۍوالې ورځې په مناسبت په جلا جلا اعلامیو کې له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې په افغانستان کې د رسنیو د کاري وضعیت په اړه دې له طالبانو سره حساب او کتاب وکړي.

د افغانستان ښځو د سیاسي مشارکت شبکې ویلي، چې طالبانو د بیان ازادي محدوده کړې، اطلاعاتو ته لاسرسی شتون نه لري او دغه ډله رسنۍ سانسور کوي او ښځینه خبریالانې د جبري پوښښ په ګډون له ګڼو ستونزو سره مخامخ دي.

د عدالت او ازادۍ لپاره د افغانستان د ښځو خوځښت هم په یوه اعلامیه کې ویلي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د بیان ازادۍ شا تګ کړی او له مبهم او ناڅرګند راتلونکي سره مخامخ ده.

دغه خوځښت ویلي، چې په افغانستان د طالبانو د واک ترلاسه کولو راهیې، په دغه هېواد کې د بیان ازادي کمزورې شوې او د ټولنې د واقعیتونو خپرول جرم ګڼل کیږي.

دغه خوځښت پر رسنیو د طالبانو د بندیزونو په اړه ویلي، چې طالبانو ښځینه خبریالانې د ماسک او «طالبي حجاب» اغوستلو ته اړ کړي او په ټلویزیونونو کې یې له راڅرګندېدو منع کړي دي.

د عدالت او ازادۍ لپاره د ښځو خوځښت ټینګار کړی، چې طالبانو د دغې ډلې تر کنټرول لاندې افغانستان کې د رسنیو ازادي محدوده کړې او ټولې کورنۍ رسنۍ د طالبانو تر کنټرول او سانسور لاندې دي.

د سولې او ازادۍ لپاره د ښځو خوځښت هم په یوه اعلامیه کې ویلي، چې طالبان د بیان ازادي یو "ګواښ" ګڼي او دې ډلې په تېرو درېیو کلونو کې معلوماتو ته د خلکو د لاسرسۍ حق په بې ساري ډول محدود کړی دی. "په لسګونه خبریالان یې بندیان، شکنجه او په مرموز ډول وژلي دي.

دغه خوځښت زیاته کړې، چې طالبانو ښځې د رسنیو له کاري محیطه ګوښه کړي او دا چې کورنۍ رسنۍ یې په خپل تبلیغاتي وسیلې بدلې کړې دي.

د دغه خوځښت په اعلامیه کې راغلي چې «د رسنیو د کنټرول لپاره د طالبانو هڅه تر دې حده ده چې د دغې ډلې مشر او دفترونه هره ورځ د رسنیو پر کار کولو، ښځینه کارکوونکو او د هغوی پر جامو په عامه توګه نیوکې کوي.»

دغو خوځښتونو له ملګرو ملتونو او نړۍوالې ټولنې غوښتي چې په افغانستان کې د بیان له ازادۍ ملاتړ وکړي او د بیان د ازادۍ پر ضد د طالبانو د کړنو پر وړاندې اقدام وکړي.