د ایران کورنیو چارو وزیر: تېر کال مو ۱.۳ میلیونه «بې اسنادو» افغانان ایستلي

د پاکستان د جمعیت علمای اسلام ګوند مشر مولانا فضل الرحمن یوې لویې ولسي غونډې ته چې ښکاري په لسګونو زرو خلکو په کې ګډون کړی، ویلي چې تر ۳۰ زرو پورې وسلوال پاکستانیان په کومه لاره او څنګه کولای شي افغانستان ته د طالبانو د ملاتړ په موخه د جګړې لپاره ولاړ شي؟.

ویل کیږي دغه غونډه د پاکستان جمعیت علمای اسلام ګوند له لوري په کراچۍ کې ترسره شوې.

مولانا فضل الرحمان د هغو پاکستاني وسلوالو خبره کوي چې د تېر جمهوري حکومت پر مهال د طالبانو د ملاتړ لپاره په افغانستان کې د افغان حکومت او نړېوالو ځواکونو په وړاندې جنګېدل.

هغه وايي، «جنرال باجوه راته ویل، چې پر ډیورنډ کرښه یې په میلیارډونو روپیو اغزن تار لګولی او هېڅوک پرې تګ راتګ نه شي کولای.»

‏مولانا فضل الرحمن د پاکستان د پوځ مشران د پوښتنې په ډول ننګولي دي او وايي، « هغه له ۲۰ تر ۳۰ زرو پاکستاني وسله وال ځوانان، چې افغانستان کې یې د امریکایانو په خلاف جګړه کې د اسلامي امارت په ملاتړ برخه لرله، هغوی څنګه او کله تلل؟ او بیا چې طالبان هلته افغانستان کې واکمن شول، دغه ځوانان څنګه په کومه لاره او له بشپړ ځواک سره بېرته پاکستان ته راستانه شول؟»

هغه په ټینګار سره د پاکستان له پوځ پوښتلي چې، «تاسو خو د پولې په اوږدو کې ولاړ وئ، نو څنګه په دومره لوی شمېر وسلوال تګ راتګ کوي؟»

‏د نوموړي په وینا، که څه هم پاکستان ځواکمن پوځ او ډېر وسایل لري خو باور پرې نه شي کېدلی.

د مولانا فضل الرحمان دغو څرګندونو ته د پاکستان د پوځ او حکومت مشرانو او طالبانو لا غبرګون نه دی ښودلی. خو تر دې وړاندې بیا د پاکستان حکومت مشرانو په کابل کې په طالبانو تور پورې کړی چې د ټي ټي پي وسله وال له افغانستان څخه راځي او په پاکستان کې بریدونه کوي.

طالبانو د پاکستان داسې څرګندونې رد کړې او له ټي ټي پي سره د دوی مخالفت یې د دغه هیواد کورنۍ موضوع بللې.

طالب چارواکو د ۱۴۰۰م کال په لیندۍ میاشت کې ژمنه کړې وه چې، د تېتسو ناکامورا د وژنې قضیه به وڅیړي.

هغه مهال طالب چارواکي احمد الله وثیق ویلي و چې قاتل به یې پیدا کړي.

خو د جاپان ملي راډیو تلویزیون (این ایچ کې) د غوايي په ۱۶مه لیکلي، چې تر اوسه پورې څرګنده نه ده، چې تېتسو ناکامورا چا وژلی او واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د هغه د وژنې په اړه پلټنې درول شوې دي.

ورته مهال دغې رسنۍ خبر ورکړی، چې په ننګرهار کې د اوبولګولو یو کانال چې د جوړولو چارې یې د تېتسو ناکامورا په غاړه وې بشپړې شوې دي.

ويل کيږي چې د اوبو لګولو له دغه کانال څخه به څه د پاسه ۱۴ زره ځايي اوسېدونکي او کروندګر ګټه واخلي.

تېتسو ناکامورا چې په «کاکا مراد» مشهور و، د «پیامسي» په نوم د یوې جاپاني خیریه موسسې مسوول و چې په ننګرهار کې یې د اوبو او ځنګلونو د مدیریت له پروژو ملاتړ کاوه.

په ۱۴۰۰م کال کې په کابل کې د جاپان سفیر ژمنه وکړه چې د تېتسو ناکامورا نیمګړې پروژې به بشپړې کړي.

له هغه وروسته د ۱۴۰۲م کال د لیندۍ په میاشت کې ۷۳ کلن جاپاني انجینر نوریو اووا افغانستان ته سفر وکړ چې د تېتسو ناکامورا د پروژو کار ته دوام ورکړي او د تېتسو ناکامورا نیمګړې پروژې بشپړې کړي.

د روغتیا نړېوال سازمان د ختیځې مدیترانې سیمې مشرې حنان حسن بلخي چې افغانستان ته په سفر تللې، تېره ورځ له طالب چارواکو سره کتلي دي.

د طالبانو روغتیا وزارت د یکشنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د روغتیا نړېوال سازمان او یونیسف استازو د هر اړخیزې همکارۍ ژمنه ورسره کړې ده.

خو د روغتیا نړېوال سازمان او یونیسف ادارې په دې اړه رسمآ څه نه دي ویلي.

پر طالبانو تر دې وړاندې نیوکې شوې چې په روغتیایي برخو کې یې د روغتیا مسلکي کس پر ځای د مدرسې ملایان او قاریان په دندو ګمارلي دي.

د عامي روغتیا وزارت په دغه لیدنه کې د روغتیا نړېوال سازمان او یونیسف څخه غوښتنه کړېچې د افغان روغتیايي کارکوونکو د وړتیا لوړولو، د لرې پرتو سیمو اوسېدونکو ته د روغتیايي خدمتونو په رسولو، د ساري ناروغیو په مهارولو، د روغتیايي سیسټم پر پیاوړتیا او د پولیو ناروغۍ په له منځه وړلو کې ورسره همکاري وکړي.

بل خوا د طالبانو د رییس الوزرا مرستیال عبدالسلام حنفي د روغتیا نړېوال سازمان له سیمه ییز مشر سره په جلا کتنه کې په دغه سازمان کې طالبانو ته د افغانستان د څوکۍ د ورسپارلو غوښتنه کړي ده.

دا په داسې حال کې ده چې ګڼ افغان روغتیا پالان د عامي روغتیا په وزارت کې د طالبانو له لوري د غیرې مسلکي کسانو په دندو ګمارلو له امله پر یاد وزارت او طالب چارواکو سختې نیوکې کوي.

د اسلامي همکاریو سازمان غونډه د شنبې په ورځ د (غوايي ۱۵مه) د ګامبیا په پلازمېنه بنجول ښار کې د غړو هېوادونو د مشرانو او بهرنیو چارو وزیرانو په شتون کې جوړه شوه او د یکشنبې په ورځ پای ته ورسېده.

د دغه پرېکړه ليک په يوه برخه کې له يوه «سوله ييز، باثباته او ټولګډونه» افغانستان څخه د ملاتړ يادونه شوې او د بشري، امنيتي، بشري حقونو، قومي لانجو، ترهګرۍ او نشه يي توکو په ګډون د افغانانو د ننګونو پر حل کولو ټينګار شوى دى.

په دغه پرېکړه ليک کې د اسلامي همکاريو سازمان غړو هېوادونو د «بشري حقونو، په ځانګړې توګه د ښځو د کار او زده‌کړې حقونو» ته د بشپړ درناوي يادونه شوې او د دغو مسايلو په اړه يې له طالبانو سره د لا زياتو اړيکو غوښتنه کړې ده.

تر دې وړاندې هم دغه سازمان د ښځو د زده‌کړو پر حق ټینګار کړی و، خو طالبانو د دغه سازمان او نورو سترو اسلامي هېوادونو غوښتنه رد کړې وه.

د دغه سازمان سرمنشي د افغان ښځو د حقونو پر ورکړې د اسلامي همکاریو سازمان له ټینګار سره سره وویل چې له طالبانو سره به د بشري مرستو په چوکاټ کې خپلو خبرو ته دوام ورکړي.

هغه د طالبانو له خوا د خلکو د وژلو او د «خلکو شخصي حریم او پرکورونو برید» یادونه هم وکړه.

د افغانستان د کورنیو چارو پخواني وزیر عمر داودزي د یکشنبې په ورځ د (غوايي ۱۶مه) له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وویل، چې خلک د بې وزلۍ، د نجونو پر زده‌کړو د بندیز او د زیاتېدونکو بندیزونو له امله له طالبانو خوښ نه دي.

د داودزي په وينا، طالبان بايد د کوکنارو د کښت اړولو پر ځاى له نړيوالې ټولنې څخه د کوکنارو د کښت د مخنيوي او د بديل معيشت په برخه کې مرسته وغواړي.

خو داودزی وايي: «طالبان لکه څنګه چې په ټولو برخو کې بې کفایته دي، بې ځایه سرټمبګۍ کوي، نو په دې برخه کې هم همداسې ده.»