د افغانستان لپاره د روسیې ځانګړی استازی وايي، د دغه هېواد په هکله د مسکو فارمټ راتلونکې ناسته په تهران کې څلور ورځې وروسته جوړېږي. د روسیې دولتي خبري اژانس تاس نن د ضمیر کابلوف له قوله وايي، د مسکو فارماټ په راتلونکې غونډه کې به د روسیې، چین، پاکستان او ایران استازي ګډون وکړي.
ضمیر کابلوف دا هم وايي چې له طالب چارواکو سره د دوحې د دریمې ناستې په تړاو هم غږېدلی دی.
د مسکو فارمټ وروستۍ ناسته د تېر سپټمبر پر ۲۹ د روسیې په کازان ښار کې جوړه شوه چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متفي هم پکې برخه درلوده.
په دې غونډه کې د هند، ایران، قزاقستان، چین، قرغزستان، پاکستان، روسیې، ترکمنستان او ازبکستان، سعودي عربستان، قطر، متحده عربي اماراتو او ترکیې ځانګړو استازو او لوړ پوړو چارواکو حضور درلود.
د غونډې ګډونوالو د طالبانو تر واک لاندې په افغانستان کې د یوه ټولګډي یا همه شمول حکومت پر جوړولو او د ښځو د حقونو پر تامین په ټینګار سره پای ته ورسېده.
د مسکو فارمټ غونډې پر ۲۰۱۷ کال د روسیې په نوښت د جمهوریت په وخت کې پیل شوې او تر اوسه یې پنځه ناستې شوې دي.
په دايکنډي کې د طالبانو تر واک لاندي د احصايې او معلوماتو د امر علي جان حسن نژاد کورنۍ وايي، چې د شنبې په ورځ د هغه زندۍ شوی مړی په خپل کور کې موندل شوی دی. د علي جان حسن نژاد لور نجيبه حسن نژاد وايي، چې پلار يې په دې وروستيو کې د خپل خونديتوب په اړه اندېښمن و.
د نجيبې حسن نژاد په خبره، چې پلار يې له هغې سره په خپلو وروستيو ټېلیفوني خبرو کې د خپل « ژوند د خونديتوب» په اړه اندېښنه ښودلې وه.
نجيبه حسن نژاد وايي، چې علي جان حسن نژاد د نيلي نوجوي کارېز په سېمه کې په خپل شخصي کور کې يوازې اوسېده او مېرمن او ماشومان يې د دایکندي ښار په بل کور کې اوسېدل.
د دغه ملکي مامور د کورنۍ په خبره؛ د حسن نژاد مېرمنې د یوې تلیفوني اړیکې له لارې د هغه د ځړولو په اړه خبره شوه؛ خو مخکې له دې چې د پېښې ځای ته ورشي طالبانو د هغه جسد له «اجازې پرته» روغتون ته انتقال کړی و.
اغلې نجیبې وویل، چې طالبانو د حسن نژاد کورنۍ ته خبر ورکړ، چې هغه «ځان وژنه» کړې ده.
په ورته وخت کې د حسن نژاد کورنۍ دا پېښه يوه «مرموزه وژنه» یادوي او د بشري حقونو له بنسټونو غواړي، چې په دې اړه څېړنې وکړي.
علي جان حسن نژاد له شاوخوا ۱۵ کلونو راهیسې د دایکنډي په دولتي ادارو کې کار کړی او په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو سره سم هغه خپل کار ته دوام ورکړ.
د حسن نژاد مشر زوی، چې په ایران کې د يوه پوهنتون محصل دی افغانستان انټرنشنل ته وویل: «پلار یې په دایکنډي کې د طالبانو د نږدې درې کلنې واکمنۍ پر مهال د دغې ډلې له خوا دوه ځله نیول شوی و.»
د نجيبې حسن نژاد په وينا؛ په وروستي ځل په ۱۴۰۱ کال کې علي جان د طالبانو له خوا شل ورځې بندي و او د ځايي مشرانو په منځګړيتوب او د «پيسو په ورکړې» سره خوشې شو.
د هلمند په مرکز لښکرګاه کې د نشه يي توکو پلورنکي د اعتراض په ډول راټول شوي او له طالبانو څخه یې د هغه بازار د بیا پرانيستلو غوښتنه کړې، چې شل کاله د طالبانو د عایدو سرچینه بلل کېده. اعتراض کوونکي وايي، چې که يې غوښتنه ونه منل شي د اعتراض په ډول به کندهار او کابل ته هم لاړ شي.
دغه اعتراض کوونکي نن دوشنبه د هملند په مرکز لښکرګاه کې د غازي محمد ایوب خان په مسجد جامع کې راټول شوي وو.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ويلي، چې اعتراض کوونکو د نشه يي توکو د لېږد رالېږد لارې او په سنګين ولسوالۍ کې د (شرافت په نوم) د تارياکو د لوی بازار د بیا پرانيستلو غوښتنه کوله.
اعتراض کوونکو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، چې طالب مشران د تاریاکو د پلور په برخه کې خپلو پلویانو او ځايي قوماندانانو ته غږ نه کوي او یوازي يې د ملکي خلکو پر وړاندي دغه بنديز عملي کړی.
دوی زياتوي: « په شرافت بازار کې د تاریاکو پلور او په دې ولایت کې دغه کروندې تېر شل کاله د طالبانو د عاید سرچينې وې او د دوی په ملاتړ د تاریاکو کروندې زياتي شوې خو اوس يې بندول انصاف نه دی.»
د اعتراض کوونکو له جملې څخه د تاریاکو یوه پلورنکي، چې نه يې غوښتل نوم يې واخیستل شي وویل: « اوس هم د طالبانو قوماندانانو په سیمه او کورنو کې تاریاک کرلي؛ خو څوک يې د له منځه وړلو هڅه نه کوي.»
دغه اعتراض کوونکو د هلمند د سنګين او مارجې ولسوالۍ د طالبانو له استخباراتي او نورو مسولينو سره هم کتلي او غږونه يې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ليږلي دي.
د دوی په خبره، چې د ولسواليو ځايي طالب مسولينو ورته ويلي، چې «تارياک دې پر عمومي لارو نه وړي او د انتقال او پلور په پر مهال دې پر فرعي لارو تګ راتګ کوي.»
د دوی په خبره؛ ځايي طالب مسولينو ورته ويلي، چې پر تاریاکو بنديز يې د مشرتابه امر دی او باید عملي شي.
تېره اونۍ له هلمند څخه افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته سرچينو ويلي، چې طالبانو د خلکو له نيوکو يو کال وروسته په سنګين ولسوالۍ کې د تارياکو تر ټولو لوی «شرافت بازار» وتاړه.
سرچينې وایي، چې ځایي طالبانو د خپل مشر د فرمان د عملي کولو لپاره خلکو ته بيا - بیا خبرداری ورکړی، چې له دې کاره لاس واخلي.
خو د شرافت بازار د تړلو پرمهال ځايي طالب استخباراتو خلکو ته ويلي، چې دوی د تاریاکو د پلټنو لپاره د خلکو په کورنو کې د تلاشۍ اجازه نه لري او کولی شي، چې تاریاک په خپلو کورنو کې پټ وساتي.
هلمند د افغانستان يو له هغو ولایتونو څخه دی، چې کروندګرو یې ۴ فصله تاریاک ټولوي.
پر طالبانو نیوکې دا دي، چې دغه ډله په ځینې جنوبي ولایتونو کې د کوکنار کښت اړولو کې توپیري چلند کوي.
له هلمند څخه راپورونه وايي، چې سیمه ییزو طالبانو په کورونو کې کوکنار کرلي دي، چې ځايي طالب چارواکي یې په تخریبولو کې ناکام دي.
د طالبانو اقتصاد وزارت وايي، چې د دوی وزير په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پراختيايي ادارې له مشر سره په ليدنه کې د بشري او پراختيایي مرستو لپاره د يوې کمېټې پر جوړېدو خبرې کړې دي.
وزارت د کمېټې جوړېدو موخه د بشري مرستو لېږد، پراختيايي پروژې پلي کېدل او د همکاريو چټکتيا ښودلې ده.
د طالبانو اقتصاد وزارت د دوشنبې په ورځ په يوې خبرپاڼې کې ويلي، چې د دوی وزير دین محمد حنيف په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پراختيايي پروګرام له مشر سټيفن روډريګز سره په ليدنه کې د کارموندنې لپاره د زمينې برابرولو، د خلکو اقتصاد پياوړتيا او د پراختيايي همکاريو د ډېرېدو او چټکتیا غوښتنه کړې.
وزارت په اعلامیه کې د سټيفن له قوله ليکلي، نوموړي د «کوچنيو او منځنيو تشبثاتو د ملاتړ، د سوداګريزو او بانکي فعالیتونو د پراختيا، اوبولګولو او کرنيزو تاسيساتو د جوړولو او کروندګرو ته د کوکنارو کرکيلي د بديل کښت برابرولو په برخه کې د همکارۍ ډاډ وړاندې کړ.»
اعلامیه زياتوي، چې په افغانستان کې د ملګرو متلونو پراختيایي پروګرام او د دوی اقتصاد وزارت ګډه تخنيکي کمېټه به لومړيتوبونو او اړتياو ته په کتو په بېلابيلو برخو کې خپل فعاليت پيل کړي.
څه موده مخکي د ملګروملتونو پرمختايي ادارې ويلي وو، چې د طالبانو په حاکمیت کې د نورو اقتصادي بنديزونو سره - سره پر ښځو د کار بندیز لګېدلی او افغان مېرمنو شخصي کاروبار ته مخه کړې؛ خو پانګه او د خپل تولید لپاره بازار نه لري.
په افغانستان کې د طالبانو واک ته په رسېدو يو شمېر بهرنيو ادارو خپل فعاليتونه بند کړي؛ خو د ملګرو ملتونو اداره په بېلابېلو برخو په خاص ډول بشري برخه کې خپلو همکاريو ته دوام ورکوي.
د فوټبال فدراسيون د افغانستان فوټسال ملي لوبډلې تمریناتو ته د ۲۳ لوبغاړو نوملړ اعلان کړ، چې په دې لېست کې د ځینو مشهورو لوبغاړو نومونه لا هم نه ليدل کيږي. د ۲۰۲۴ کال نړۍوال جام کې د ګډون په موخه د افغان ملي لوبډلې تمريناتي کمپ د ایران په مشهد ښار کې پيليږي.
داسي فکر کېده، چې د افغانستان فوټسال ملي لوبډلې نړۍوال جام ته د لار موندلو وروسته به د لوبغاړو، تخنيکي کارکوونکو او فدراسيون ترمنځ اختلافات حل شي؛ خو ډېری لوبغاړي لکه؛ سید حسين موسوي، حميد رضا حسيني او یو شمېر نور چې د ملتونو جام او نړۍوال جام لپاره د کولیفایډ په سيالیو کې د اختلاف له امله په لوبډله کې نه وو اوس هم لوبډلې ته نه دي بلل شوي.
اعلان شوی نوملړ:
ګول ساتونکي: علي رضا جعفري، محمد جواد صفري، سیدرضا حسيني، علي احمد محسني او علي اصفر رسولي.
لوبغاړي: مهدي نوروزي (لوبډلمشر)، رضا حسين پور، علي فیاضي، فرزاد محمودي، بهمن ګرګيج، ناصر تيموري، حسين محمدي، محمد مرادي، علي اميري، سيد مجتبا حسیني، مهران غلامي، خدایداد ابراهيمي، علي جعفري، اکبر کاظمي، محمد رضا کريمي، نصرالله رستمي، اميد قنبري او ميثم فيضي شامل دي.
افغانستان د نړۍوال جام په درېیم ګروپ کې د ارجنټاین، اوکراین او انګولا لوبډلو سره سيالۍ لري.
د نړۍوال جام په سیالیو کې به د افغانستان ملي لوبډله لومړۍ لوبه له انګولا، دویمه ارجنټاین او درېیمه لوبه به له اوکراین سره وکړي.
افغانستان فوټسال ملي لوبډله به خپله لومړۍ لوبه د سې شنبې په ورځ (۱۴۰۳ د وږي ۲۵مه) نېټه تر سره کړي.
افغانستان دویمه لوبه د همدې کال (د وږي ۲۸مه) په ګروپ کې د پیاوړي لوبډلې ارجنټاين او درېيمه به د شنبې په ورځ (د وږي ۳۱مه) له اوکراين سره کوي.
باید وویل شي، چې ارجنټاین د نړۍ د فوټسال په درجه بندۍ کې پنځم، اوکراین په دولسم، افغانستان په دېرشم او انګولا په ۴۷م ځای کې دي.
د ۲۰۲۴ کال د فوټسال نړۍوال جام به د ۱۴۰۳ کال د وږي میاشتې له ۲۴مې نېټې پيل او د تلې مياشتي تر ۱۵ نېټې به دوام وکړي.
په دې جام کې ۲۴ لوبډلې برخه لري او د ازبکستان په کوربه توب پيليږي.
دا څلورم ځل دی، چې د فوټسال نړۍوال جام په اسیا او په لومړي ځل په منځنۍ اسيا کې تر سره کیږي.
په کندهار کې د اسعارو د سوداګريز مارکیټ صرافان وايي، چې د طالبانو افغانستان بانک له لوري د جوازونو په برخه کې نوي سخت شرایط نه شي پوره کولی او دغه لوی سوداګريز مارکیټ له کړکېچ سره مخ کوي.
صرافان وايي، چې افغانستان بانک د جواز اخیستلو لپاره لوړ قیمت ورته ټاکلی او دا د ډېرو تر توان لوړه خبره ده.
په کندهار کې د صرافۍ تر ټولو لوی مارکېت کاروباريان وايي، چې افغانستان بانک صرافان مجبور کړي، چې «د زر لکه افغانۍ د سرمايه په درلودلو سره باید په سل لکه افغانۍ د فعالیت جواز» تر لاسه کړي.
افغانستان انټرنشنل ته د افغانستان بانک هغه مکتوب رسېدلی، چې د افغانستان د اسعارو مرکزونو ته يې لېږلی او غوښتنه يې ترې کړې، چې په پنځو ورځو کې د فعالیت جواز اخیستلو لپاره بانک ته مراجعه وکړي.
اوس د کندهار صرافۍ مارکېټ مشر قندي اغا وايي، چې د فعالیت جواز اخیستلو لپاره دا قیمت خورا لوړ دی او د ډېرو کسانو تر توان وتلې خبره ده.
قندي اغا د افغانستان بانک له لوري د جوازونو اخيستلو د بیيو اړوند وويل: « دا د خلکو تر توان تېره ده، مخکې شرکتي جوازونه په ۳۰ لکه او د نمایندګۍ یو وې. اوس د شرکتي جوازونو لپاره زر لکه سرمایه او په سل لکه جواز دی. د نمایندګۍ لپاره د فعالیت جواز هم څو برابره لوړ شوی.»
نوموړي د افغانستان بانک له طالب مسولينو څخه غوښتنه وکړه، چې په دې برخه کې دې د صرافۍ د شرکتونو، څانګو او فردي کسانو لپاره د قيمتونو کټګورۍ وټاکي.
د کندهار یو بل صراف حاحي احمدشاه افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وويل؛ شاوخوا ۱۹ کاله کيږي په دې، چې په دې مارکېت کې د اسعارو د پلور او پير کاروبار کوي هغه وايي: « جواز اخیستل ښه خبره ده؛ خو د بانک له لوري دومره لوړ قیمت په سلو کې د پنځو هم په توان کې نه ده، دلته اکثره خلک په ډېره لږه سرمایه کار کوي او د کور اقتصادي حالت یې روان ساتلی، د خلکو سره دا ډول زور ظلم دی.»
د کندهار صرافۍ مارکیټ مسوولين او کارکوونکي وايي، چې طالبان د دې پر ځای، چې خلکو ته د کار زمينه برابره کړي، سوداګرو او ولس ته د کار سخت شرایط وړاندې کوي او د بې روزګارۍ کچه لا لوړوي.
د صرافي په دې مارکيټ کې په سلګونه کسان په خپلو شخصي کارونو بوخت دي.
د دې مارکېت د صرافانو تازه اندېښنې دا دي، چې که دا شرایط اسانه نه شي مجبور دي، چي صرافۍ پرېږدي او زرګونه کسان به بې روزګاره شي.