د رومانیا ایتلافي حکومت د دوشنبې په ورځ یوه قانون مسوده تصویب کړه، چې له مخې یې اوکراین ته د پیټریوټ توغندیو دفاعي سیسټم ورکول کیږي. دا اقدام د هغو پنځو ستراتیژیکو هوايي دفاعي سیسټمونو د سپارلو برخه ده، چې د ناټو هېوادونو له کییف سره ژمنه کړې ده.
اوس باید دغه قانون د ولسي جرګې له خوا تصویب شي، څو نافذ شي.
بخارست د جون په میاشت کې اعلان وکړ، چې دوی به له خپلو دوو پیټریوټ هوایی دفاعي سیسټمونو څخه یو اوکراین ته په دې شرط ورکړي، چې متحدین یې د ورته هوایی دفاعي سیسټم سره بدل کړي.
رومانیا چې په ۲۰۰۴ کال کې له ناټو سره یوځای شوه، له اوکراین سره ۶۵۰ کیلومتره ګډه پوله لري. د دانوب سیند په اوږدو کې د اوکراین په بندرونو د مسکو له بریدونو سره، د روسیې بې پیلوټه الوتکې په مکرر ډول د هېواد خاورې ته ننوتلي دي.
د جرمني ولسمشر فرانک والتر شټاین مایر په زولینګن ښار کې د یو اسلامپاله افراطي له خوا د چاقو په برید کې د وژل شوو دریو قربانیانو کورنیو ته د درناوي مراتب وړاندې کړ او د خلکو د یووالي غوښتنه یې وکړه.
نوموړي وويل، چې د ترهګرو موخه د خلکو د اتحاد ماتول دي او ملت بايد يو موټی پاتې شي.
دغه برید یو ځل بیا په جرمني کې د کډوالو مسله د عامه بحثونو په سر کې راوستې ده.
دا برید د وږي میاشتي په ۲ مه د یو سوري ۲۶ کلن شکمن له خوا د زولنګین ښار د تاسیس د ۶۵۰مې کلیزې په مراسېمو شوی و، چې پر مهال يې درې تنه وژل شوي او ۸ نور ټپيان شوي وو.
داعش د دغه برید مسوولیت پر غاړه اخیستی وو.
شټاین مایر د «غیر قانوني» کډوالۍ په وړاندې د حکومت له خوا د لا زیاتو جدي اقداماتو غوښتنه وکړه.
هغه وویل، چې المان د پناه غوښتنې د بنسټیز حق ملاتړ کوي؛ خو که چیرې خپل وګړي په خطر کې وي نو سیسټم په اغیزمنه توګه کار نشي کولی.
د نور دراین ویسټفالن لومړي وزیر هینډریک ووست د زولنګین د پیښې د قربانیانو د درناوي په مراسمو کې دا برید یو «وحشیانه او غیر انساني عمل» وباله او د جرمني د پناه غوښتنې او کډوالۍ د پالیسیو د بیا ارزونې پر اړتیا یې ټینګار وکړ.
په ورته وخت کې د زولنګین ښاروال ټیم کورزباخ د پیښې وروسته د خلکو د اتحاد غوښتنه وکړه او ویې ویل، چې برید نه یوازې قربانیان بلکې ټوله ټولنه په نښه کړې.
د جرمني چارواکو د دې پېښې په تړاو د یو سوريايي وګړي د نیول کېدو خبر ورکړی، چې د یو ترهګریز سازمان د غړیتوب په لرلو تورن دی.
د جاپان په ختیځ کې د شانشان توپان له امله لږ تر لږه شپږ کسان د شنبې په ورځ مړه شوي دي. دغه توپان لویې سیمې لاندې کړي، د ځمکې ښویدنې او سیلابونو خبرداری هم ورکړل شوی دی.
د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د محلي رسنیو له خوا خپاره شوو انځورونو کې هغه کورونه لیدل کیږي چې چتونه یو څه ړنګ شوي او موټرې په سړکونو کې په اوبو کې ډوبې شوي دي.
د جاپان د اور وژنې او ناورین مدیریت ادارې ویلي، چې یو کس لادرکه دی او تر سلو زیات ټپیان شوي دي. د کیشیو برېښنا ادارې په وینا، د سویلي کیشیو په کاګوشیما صوبه کې ۳۵ زره کورونه برېښنا نه لری.
د شانشان توپان مرکز په ارام سمندر کې د توکیو سویل لویدیز څخه شاو خوا ۴۸۰ کیلومتره لرې ښودل شوی دی. دغه توپان د هوکایډو له شمالي سیمې د جمعې په ورځ پیل شو چې سخت بارانونه یې له ځان سره لرل.
د بادونو کچه په ثانیې کې ۲۵ متره ښودل شوې ده.
چارواکو د توپان له رارسیدو راهیسي ټول هېواد کې د سیلابونو او ځمکې ښویدنې خبرداری ورکړی او ویلې یې دي، چې هوایي او د اورګاډي خدمات او فابریکې یې بندې کړي دي.
ویل کیږي، چې طوفان به د اونۍ په پای کې کمزوری شي خو د درنو بارانونو د دوام تمه کیږي.
د فلسطین روغتیایي چارواکي وایي، چې د شنبې په ورځ د غزې په تړانګه کې د اسراییل په هوایي بریدونو کې لږ تر لږه ۴۸ کسان وژل شوي دي. دا بریدونه د ګوزڼ واکسین د کمپاین له پیلیدو سره هممهاله شوي دي.
د الجزیرې د راپور له مخې، ملګري ملتونه وایي،چې په هغې سیمه کې چې دوی د شاو خوا ۶۴۰ زره ماشومانو لپاره د پولو واکسین د پیلیدو په درشل کې دي، اسراییلي ځواکونه او حماس وسله والې ډلې ترمنځ هره ورځ بې وقفې اته ساعته جګړه روانه وي.
د غزې د روغتیا وزارت مرستیال یوسف ابو الریش وویل؛ د واکسین ټیمونه به هڅه وکړي تر څو د امکان تر حده ډېرې سیمې تر پوښښ لاندې راولي، خو یو جامع اوربند کولې دغه واکسین تر امکان څخه ډېرو ماشومانو ته ورسوي.
هغه د سویلي ښار خان یونس په ناصر روغتون کې خبریالانو ته وویل: «که نړېواله ټولنه په ریښتیا هم غواړي چې دا کمپاین بریالی شي، باید د اوربند غوښتنه وکړي، په دې باید پوه شي چې دا ویروس نه دریږي او هر ځای ته خپریدلی شي.»
د شنبې په ورځ، ډاکټرانو د رسمي کمپاین له پیل مخکې په سمبولیک ډول ناصر روغتون کې ځینو ماشومانو ته واکسین وکړ.
دا کمپاین وروسته له هغه ترسره کیږي چې غزه کې یو ماشوم د پولیو له امله فلج شوی او دا په تېرو ۲۵ کلونو کې په سیمه کې لومړۍ پیښه ده.
د روغتیا نړۍوال سازمان چارواکي وايي، چې لږ تر لږه ۹۰سلنه ماشومان د کمپاین د بریالیتوب لپاره د څلورو اونیو په منځ کې دوه ځلې واکسین ته اړتیا لري.
د جرمني د هوايي چلند مجلې "فلوګ ریویو" په یو راپور کې لیکلي چې ایران د خپل هوايي ځواک لپاره سپکې ترانسپورتي الوتکې جوړوي. د دې الوتکې یو ډول له ۲۰۲۳ راهیسې الوتنه کوي او اوس یې یو بل ډول چې دوه انجینه لري او سیمرغ نومیږي د وړتیا د ازموینې او تایید له پروسې تیریږي.
دغه مجله لیکي چې سیمرغ په اصل کې هماغه انتونوف An-۱۴۰ اوکرایني الوتکه ده، چې ایران یې تر دې مخکې هم د جوړولو کوښښ کړی و.
د «فلوګ ریویو» د راپور له مخې، «ایرانیانو له ۲۰۰۰ ام کال راهیسې د اوکراین د اجازې په اساس په اصفهان کې د حیسا د الوتکو په فابریکه کې دغه لنډ واټنه الوتکه جوړوي.»
د ایران او اوکراین ترمنځ د شوې هوکړې له مخې، ټاکل شوې وه چې له دغو الوتکو څخه سل دانې هغه مهال جوړې او په عمده توګه د ایران په هوايي شرکتونو کې وکارول شي.
د «فلوګ ریویو» د راپور له مخې، د دغې الوتکې د جوړوالو کارخانه د دولس IrAn-۱۴۰ الوتکو له جوړولو وروسته وتړل شوه. چې یوه الوتکه یې د سپاهان هوايي شرکت اړونده وه، چې په ۱۳۹۳ کال کې له تهران څخه تر الوتنې وروسته نسکوره شوه او ۴۸ کسان پکې وژل شوي و.
تر دې مخکې په ۱۳۸۷ کال کې د ایران یوه بله IrAn-۱۴۰ الوتکه د روزنیزې الوتنې پر مهال اصفهان ته نژدې وغورځېده، چې د عملې پنځه غړي په کې ووژل شول.
د یوې الوتکې پرته چې د پولیسو په واک کې ده او د ګزمې لپاره کارول کیږي، پاتې الوتکې ویجاړې او ذخیره شوي دي.
د خپرو شویو انځورونو له مخې، د سیمرغ الوتکې په بیارغول شوې بېلګه کې د الوتکې شاته د بارونو لپاره دروازه لګول شوې او د چارواکو په وینا انجنونه یې هم له پخوا څخه ښه شوي دي.
د ایران د اسلامي جمهوریت د رسنیو له خوا د خپرو شویو ویډیوګانو له مخې، سیمرغ خپله لومړۍ الوتنه په بریالیتوب سره ترسره کړې ده.
د جرمني مجلې «فلوګ ریوو» لیکلي چې د سیمرغ په خپرو شویو انځورونو کې د کابین کړکۍ پوښل شوي او دې کار داسې ګونګوسې راپورته کړې، چې دوی د دې الوتکې په جوړولو کې له اوکراین څخه د ترلاسه شوو IrAn-140 الوتکو ځینې برخې کارولي دي.
د سيمرغ په اړه د خپرو شويو تخنيکي معلوماتو له مخې، دا الوتکه تر شپږو ټنو پورې کارګو لېږدولاى شي او ښايي د IrAn-140 مسافر وړونکو الوتکو په څېر، د روسي TW3-117 انجن نسخه په کې کارول شوي وي.
د ایران د اسلامي جمهوریت چارواکي وايي، د IrAn-140 الوتکو ستونزې څیړل شوي او حل شوي دي، او هغه پاتې دغه ډول الوتکې چې زیرمه شوې، په راتلونکې کې ښايي په سیمرغ الوتکو بدلې شي.
فلوګ ریویو لیکلي، شونې ده چې دغه الوتکې پر سیمرغ بدلې شي او پر دې اساس د اصفهان په حیسا فابریکه کې یو ځل بیا د نویو الوتکو د جوړولو پلان جوړ شي. په همدې حال کې دا امکان نه لري چې ایران به په دې برخه کې د اوکراین له تخنیکي او لوژیستیکي مرستو څخه ګټه پورته کړي.
د جمعې په ورځ ناوخته د روسیې په سویل لوېدیځ بلګورود ښار کې د اوکراین په برید کې پنځه تنه وژل شوي او ۴۶ نور ټپیان دي. د سیمې والي ویلي، چې دا په وروستیو میاشتو کې پر دغه ښار د اوکراین تر ټولو پراخ برید دی.
ویاچیسلاو ګلادکوف وویل، چې د اوو ماشومانو په ګډون ۳۷تنه ټپیان د دغه ښار روغتونونو ته وړل شوي چې له اوکراین سره د پولې په ۴۰کیلومترۍ کې پروت دی.
د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د یو موټر څخه اخیستل شوې ویډیو ښيي چې برید پر یو موټر شوی او وروسته څو متره لرې بله چاودنه شوې ده.
د روسیې د بهرنیو چارو وزارت دغه برید غندلی دی.
دغه وزارت د شنبې په ورځ وویل: "یو ځل بیا موږ په ټولو مسولو حکومتونو او اړوندو نړۍوالو جوړښتونو غږ کوو چې دا وحشیانه تروریستي برید په کلکه وغندي او په ښکاره توګه د کییف رژیم او د هغه د لویدیځ ملاټړو څخه ځان لرې وساتي."
دغه وزارت پر اوکراین د روسیې یرغل ته په اشارې سره ویلي، چې د دغه هیواد "ځانګړي پوځي عملیات" به تر هغه دوام وکړي تر څو چې د اوکراین د "بې وسلې کولو" په ګډون ټول اهداف ترلاسه شي.
د روسیې د تحقیقاتو کمېټې پر ټیلیګرام خپور کړي پیغام کې وویل، چې د برید په اړه یې جنایي قضیه پیل کړې ده.
اوکرایني چارواکو پرون(جمعې په ورځ د وږي نهمه) ویلي و، چې روسیې د اوکراین په شمالي ښار سومي کې پر یوې فاریکې برید کړی. د چارواکو په وینا، برید کې دوه ښځې وژل شوې او لږ تر لږه ۱۱ نور کسان ټپیان شوي وو.
روسیې په قصدي توګه د ملکي وګړو په نښه کول په کراتو رد کړي، خو په ۲۰۲۲ کال کې پر اوکراین د دغه هېواد د یرغل له پیل راهیسې روسي پوځیانو په زرګونه کسان د جګړې پر مهال وژلي او ټپیان کړي دي.