د طالبانو د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوجۍ وزير د ايم ټي اين مخابراتي شبکې له مشر څخه غوښتي، چې پر مشتريانو د سيم کارټونو د پلور او راجسټر پر مهال د «جبري کريډيټ» له زیاتولو ډډه وکړي. نجيب الله حيات حقاني ويلي، په جبري توګه د کريډيټ اضافه کول د «شريعت» خلاف چاره هم ده.
یو شمېر مخابراتي شبکې د سيم کارټونو د پلور او راجسټر پرمهال له مشتريانو غواړي، چې باید سيم کارټونو ته اضافه کريډيټ واچوي.
وړاندي تر دې طالبانو نور شبکو ته هم ورته خبرداری ورکړی.
د طالبانو مخابراتو او معلوماتي ټکنالوجي وزارت د سې شنبې په ورځ په يوې اعلاميه کې ويلي، چې د دوی وزير نجيب الله حيات حقاني د اېم ټي اين مخابراتي شبکې له مشر هشام رمضان هم غوښتي، چې په ځينو سېمو کې د شبکې کمزوري فعاليتونه ژر تر ژر سم کړي.
د پخواني جمهوري نظام پرمهال طالبانو تر ډېره پر ايم ټي اين او سلام مخابراتي شبکو پر مخابراتي پايو بريدونه کول او په دېرو سېمو کې يې فعالیت ته اجازه نه ورکول.
طالبان دا شبکې په حکومت پوري تړلي شرکتونه بلل او خلکو ته به یې هم خبرداري ور کول، چې له استعماله يې ډډه وکړي.
د پخوانۍ ولایتي شورا مرستیال عبیدالله شنیواري نژدې خپلوانو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، د طالبانو استخباراتو تېره یکشنبه عبیدالله شنیواری له خپل کوره وړی دی. دوی زیاتوي د دوو ورځو تېریدو سره هم طالبانو د نوموړي کورنۍ ته، د هغه د نیولو د علت او ځای په اړه څه نه دي ویلي.
دوی وايي، د طالبانو د استخباراتو کسان چې ساده جامې اغوستې وې، په شخصي موټرو کې د جلال اباد ښار لومړي امنیتي ماموریت ته څېرمه د عبیدالله شنیواري کور ته ورغلي وو.
د سرچینو په خبره، عبیدالله شنیواري د طالبانو د استخباراتو کسانو ته وویل « تاسې په ساده جامو کې یاست، څنګه پوه شم چې د استخباراتو طالبان یی، نو طالبانو استخباراتو مامورینو د ننګرهار امنیه قومندانۍ ته په مخابره کې غږ وکړ، چې په اوله امنیتي حوزه کې عملیات لرو، پولیس را ولېږئ»
د سرچینو پر وینا د ننګرهار مرکز جلال اباد ښار د اولې امنیتي حوزې طالبانو هم له عبیدالله شینواري غوښتنه وکړه، چې له استخباراتو سره لاړ شي.
د عبیدالله شینواري نژدې خپلوان وايي، د جمهوریت له پرځېدو وروسته نوموړی په افغانستان کې پاتې شو او غوښتل یې د یو عام افغان په توکه ژوند وکړي، خو طالبانو نه پرېښود.
دوی زیاتوي « له دې وړاندې هم د طالبانو د ننګرهار د استخباراتو ریاست ته غوښتل شوی و او یوازې د کار روزګار په اړه یې ځینې پوښتنې ترې کړې وې.
د نوموړي نژدې خپلوان له طالبانو غواړي چې هغه هیڅ کوم سیاسي فعالیت نه درلود، باید خوشی شي.
عبیدالله شنیواری د ننګرهار د سپین غر ولسوالۍ اوسیدونکی او د ملک عثمان ځوی دی چې په شنیوارو کې یو پر نفوسه شخص بلل کیږي.
ملک عثمان په سیمه کې د تېر حکومت له ملاتړو و او د داعش پرضد په ولسی پاڅونونو کې یې هم ونډه درلوده.
په ۲۰۱۶ کال کې د ملک عثمان پر حجره هغه وخت داعش خراسان ډلې ځانمرګی برید وکړ چې نوموړی تازه له حج راغلی و.
په هغه برید کې ۱۳ تنه ووژل او د ملک عثمان په ګډون ۱۴ کسان ټپي شول.
د طالبانو له واکمنېدو را هیسې د پخواني حکومت دچارواکو او نظامیانو د نیولو او زنداني کولو سلسله ادامه لري او دې کار زیاتره پخواني چارواکي اړ کړي، چې له هېواده ووځي.
ډیلي ټېلګراف ورځپاڼې لیکلي، چې د طالبانو د امربالمعروف وزارت یو شمېر ښځې د نورو هغو ښځو د پېژندلو لپاره د «جاسوسانو» په توګه ګومارلې چې د دغې ډلې له نویو قوانینو څخه سرغړونې کوي.
د راپور له مخې، د طالبانو لهخوا ګومارل شوې ښځې په خواله رسنیو او بازارونو کې د ښځو د څارنې دنده پر غاړه لري.
ټېلګراف د دوشنبې په ورځ د (وږي په ۱۲مه) په یوه راپور کې لیکلي، چې د طالبانو د امربالمعروف په وزارت کې یو شمېر ښځینه کارکوونکې د ښځو پر وړاندې د دې ډلې د بندیزونو څارنه کوي.
د طالبانو د امربالمعروف وزارت د ښځو د څانګې یوه چارواکي چې نوم یې نه دی اخیستل شوی، ټېلګراف ته ویلي، چې دا ډله د نورو ښځو د څارلو لپاره دغو ښځینه کارکوونکو ته اړتیا لري.
دغه طالب چارواکي ویلي، چې د امربالمعروف وزارت له لوري په دنده ګومارل شوې ښځې د انسټاګرام په شبکه کې د ښځو اکاونټونه څاري او هغه ښځې په نښه کوي او په اړه یې راپور ورکوي، چې په کې ښځې د طالبانو لهخوا د جبري حجاب له اغوستلو ډډه کوي.
هغه وویل: «تاسو پوهېږئ، چې انسټاګرام څنګه کار کوي ... دوی (ښځې) کولای شي خپلې پاڼې ته لاس رسی محدود کړي چې څوک یې ونه ګوري؛ مګر موږ داسې ښځې لرو، چې موږ ته د سترګو حیثیت لري.»
د طالبانو د ډلې د دغه غړي په وینا، له دغو ښځو څخه ځینې یې د نورو ښځو په اړه د مخبرۍ منلو ته اړ باسي او ځینې یې د پیسو په بدل کې دا کار کوي.
طالب جنګیالي هم د کوڅو په ګزمو کې له دغو ښځو سره ملګري وي.
هغه دا هم وویل، چې د طالبانو لهخوا یو شمېر بندي شوې ښځې یوازې په دې شرط خوشې شوې چې د نورو ښځو د "ناقانونه" فعالیتونو راپور دغې ډلې ته ورکړي.
دغه طالب چارواکي زیاته کړې، چې دغه ډله د دا ډول دندې لپاره ډېرو ښځو ته اړتیا لري او دا مهال وضعیت ښه نه دی؛ ځکه کمې ښځې دې ته لېواله دي، چې دا کار د رضاکارانو په توګه ومني.
د ټېلګراف ورځپاڼې د طالبانو لهخوا د نورو ښځو د څارنې لپاره له ټاکل شوې یوې ښځې سره هم خبرې کړې دي.
د طالبانو د امربالمعروف وزارت یوه ۳۶ کلنه خبر ورکوونکې ګل نسا وايي، هغه هره ورځ په ښار کې ګزمې کوي، له ګڼې ګوڼې ډکو ځایونو او د ښځو د جامو پلورنځیو ته ځي او هڅه کوي هغه ښځې وپېژني چې د طالبانو له نویو قوانینو څخه سرغړونه کوي.
اغلې ګل نسا وایي، کله چې هغه ښځې ګوري چې مخونه یا پښې یې لوڅې وي، یا د نارینه پلورونکو سره خاندي، د مستقیمې مداخلې څخه ډډه کوي او طالبانو ته راپور ورکوي چې وسلهوال طالبان راشي.
دې ښځې وویل، چې له ښځو سره نیغ په نېغه له څه ویلو ډډه کوي ځکه چې ښځې ورته وايي:« ته هم ښځه یې. ته ولې داسې کوې؟»
ګل نسا وايي، ډېرې ښځې چې وپېژندل شي د طالبانو امنیتي پوستې ته بېول کېږي.
د طالبانو دغه ښځينه مخبرې وويل:« زه د هغو ښځو ملاتړ نه کوم، چې په واټونو کې لاريون کوي او د ټولو ښځو د استازيتوب ادعا کوي.»
هغې زیاته کړه، چې مظاهره کوونکې ښځې «د هغو مسلمانو ښځو استازیتوب نه شي کولای، چې له فحشا ستړې شوې دي.»
هغې وويل:« د ښځو لپاره رښتينې ازادي دا ده، چې په کور کې پاتې شي، خپل ماشومان وروزي، د خپلو خاوندانو خدمت وکړي او د بل څه په اړه فکر ونه کړي.»
د طالبانو له لوري د ګومارل شویو ښځو په وسیله د لاريون کوونکو ښځو نيول
په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ وروسته یو شمېر ښځو په وار، وار په کابل او د افغانستان په نورو ښارونو کې د دغې ډلې د سیاستونو پر ضد لاریونونه وکړل.
دغو لاریونونو ته د طالبانو غبرګون د مظاهره کوونکو ښځو نیول او شکنجه کول وو.
د زهرا حقپرست په نامه یوې ښځینه مظاهره کوونکې ټېلګراف ته وویل، چې هغه د ۱۴۰۰کال په سلواغې میاشت کې د طالبانو د یوې ښځینه مخبرې لهخوا ونیول شوه.
اغلې حقپرست زیاته کړه، چې یو شمېر ښځې ځانونه د ښځینه فعالانو په توګه معرفي کوي، د مظاهره کوونکو ښځو د واټساپ ګروپونو ته یې نفوذ کړی او د هغوی په نیولو کې یې مرسته کړې ده.
اغلې حقپرست وویل:« له دغو ښځو څخه یوه زموږ د واټساپ ګروپ ته ننوتله او زما د کور او کار ادرس یې طالبانو ته ورکړ.»
هغې وويل، چې د لاريونونو پر مهال نجونو چيغې وهلې او ويل يې چې «يو شمېر نورې نجونې په لاريونونو کې د دوى تر څار لاندې دي.»
دغه معترضه مېرمن وايي، هغه ښځې چې د طالبانو لپاره کار کوي ډېرې دي او ورځ تربلې یې شمېر په ډېرېدو دی.
په تېرو درېیو کلونو کې طالبانو په خصوصي او عامه برخو کې د ښځو پر وړاندې پراخ بندیزونه لګولي دي.
د محرمیت په اړه د دغې ډلې نوی قانون چې په دې وروستیو کې تصویب شو، ښځې د "نا محرمو" نارینهو سره د خبرو کولو څخه منع کوي او د دوی غږ د "عورت" په توګه ګڼي.
مدني فعالان او د بشري حقونو کارپوهان د افغان ښځو پر وړاندې د طالبانو تګلارې د "جنسیتي تبعیض" یوه بېلګه بولي.
له کندهار څخه سرچینې وایي، چې په بېلابېلو سیمو کې د جوماتونو امامان د خلکو له کورونو څخه د نارینه و نومونه په ځانګړو لېستونه کې ثبتوي څو په جومات کې د لمانځه پر مهال حاضر وي.
تر دې وړاندي په دې ولایت کې امربالمعروف او استخباراتو هم له ټولو کورونو څخه د مشرانو او کورنیو د غړو نومونه په ځانګړو لېستونو کې ټول کړي وو.
له کندهار څخه سرچينو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته د دوشنبې په ورځ وويل، چې په ۶ مه، ۱۱ مه، ۱۵ مه حوزو او یو شمېر نورو سیمو کې د جوماتونو ملا امامان د خلکو کورنو ته ورځي او د مشرانو څخه یې د کورنیو د نارینه غړو معلومات اخلي.
سرچينې وايي، چې ملا امامان دغه کار د امربالمعروف او استخباراتو له لوري په جبري توګه کوي او ټينګار يې کړی، چې د لمانځه پر مهال باید د کورنۍ ټول غړي حاضر وي.
د حاجي عبدالمنان په نوم د کندهار ښار د ۱۵ مې حوزې یو اوسېدونکي وويل: «زموږ په کلي د مجسد ملا او طالبان په کورونو ګرځي او وايي، چي نارینه باید ټول د لمانځه پر مهال په جامع کې حاضر وي.»
سرچينه زياتوي، چې طالبانو دوی ته خبرداری ورکړی که لمانځه ته حاضر نه شي له غبرګون سره به مخ شي.
د احسان الله په نوم د کندهار ښار د ۱۱مې حوزې يو بل اوسېدونکی چې د مسجد ملا امام ته یې د خپل کور د نارينه غړو معلومات ورکړی وايي: « امام د نارینه و د لېست اخیستلو وروسته را څخه وغوښتل، چې ټول نارينه باید جماعت لمانځه ته راولم.»
د سرچينو د معلوماتو له مخې؛ طالبانو په جماعت لمانځه کې د نارينه و د حاضرېدو پروسه په ولسواليو کې هم پيل کړې ده.
سرچينې وايي، چې طالبان دغه کار وروسته جبري کوي او پلان لري، چې سهار او مازیګر په جوماتونو کې خلکو ته اصلاحي بیانونه هم وړاندې کړي.
څه موده مخکې په سوېلي ولایتونو کې د طالبانو د امربالمعروف او استخباراتو ادارو له ټولو کورونو څخه د هغوی د مشر او نورو غړو معلومات اخیستي وو.
طالبانو ويلي، چې دا کار د امنيت د ټينګښت لپاره کوي.
طالبانو د سیمې مشرانو ته ویلي، چې د نویو کورنیو د راتګ پر مهال بايد نږدې د طالبانو امنيتي حوزې په جريان کې کړي.
په کندهار کې ډېری کسان د طالبانو له کړونو نا خوښه دي او د طالبانو کړونو ته په اشارې وایي، چې په زور هيڅ شي پر ولس نه شي عملي کېدی.
د کابل سوېل لوېدیځ د شپږمې ناحیې اړوند دارالامان ماڼۍ ته پر غځېدلي سړک د طالبانو د فرمانونو او حکمونو د تعقیب ریاست د کارکوونکو پر موټر ځانمرګی بريد شوی. انځورونه ښيي، چې لږ تر لږه د ۸ کسانو جسدونه پر ځمکه پراته دي. د طالبانو یوې سرچینې د ۱۲ تنو د وژل کېدو پخلی کړی دی.
سرچينه وایي، چې چاودنه هغه مهال رامنځته شوه، چې د طالبانو د فرمانونو او حکمونو د تعقیب او نظارت ریاست کارکوونکي له دفتر څخه خپلو کورونو ته روان وو.
د ځانمرګي بریدګر یوه ویډیو چې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته رسېدلې پکې د ځانمرګي بریدګر نیم بدن ښکاري.
له سیمې څخه عيني شاهدان بيا په پېښه کې د ملکي کسانو مرګ ژوبله زياته يادوي.
د دوی په خبره، چې د لومړنيو معلوماتو له مخې؛ تر ۱۵ د زياتو کسانو جسدونه یې ليدلي.
د کابل د همدې پېښې له سیمې څخه عيني شاهدانو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وويل، چې ځانمرګی بريد نن مازیګر څه باندي څلور بجې شوی.
د طالبانو کورنيو چارو وزارت ویاند عبدالمتين قانع پېښه تایید کړې؛ خو د مرګ ژوبلې او پېښې د هدف په اړه یې جزيیات نه دي ورکړي.
هغه ويډيو او انځورونه، چې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته رسېدلي، پکې د تلفاتو شمېر ډېر او د خلکو د بدن ټوټې معلوميږي.
عيني شاهدان وايي، چې په پېښه کې وژل شوي او ټپي کسان د کابل استقلال او ايمرجنسي روغتونونو ته انقتال شوي.
سیمه د طالبانو له لوري کلابنده شوې او هیچا ته د ورتګ اجازه نه ورکوي.
دغه سړک د خلکو د ګڼې ګوڼې ساحه ده.
تر اوسه کومې ډلې د دې پېښې مسوولیت نه دی منلی.
د یوناما مشره وايي، د افغانستان له خلکو د ملګرو ملتونو د سلا مشورو له مخې یو پراخ توافق شته، چې د طالبانو اداره به په رسمیت نه پېژني. روزا اوتنبایوا د طالبانو په رسمیت پېژندنه د ښځو د حقونو، د نجونو د زده کړې او د اساسي قانون جوړول د مسایلو مشروطه حل وګڼل.
د ملګرو ملتونو امنیت شورا په دې وروستیو کې د سپټمبر په میاشت کې د خپل پلان راپور خپور کړ، چې ټاکل شوې په روانه میاشت کې د افغانستان په اړه غونډه وکړي.
په دغه راپور کې د افغانستان تر کنټرول لاندې سیمو کې د تېرو درېیو میاشتو پر بدلونونو او د افغانستان په اړه د دغه سازمان پر ممکنه لارو چارو او اقداماتو بحث شوی دی.
د راپور له مخې؛ د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ د دفتر د مالي او مشارکت مشرې لیزا ډوټن د جون په ۲۱مه امنیت شورا ته وویل، چې اوسمهال په افغانستان کې ۲۳.۷ میلیونه خلک بشري مرستو ته اړتیا لري.
اغلې ډوټن وویل، چې د اقلیم د بدلون ناوړه اغیزې په افغانستان کې بشري وضعیت لاپسې خراب کړی دی.
د افغانستان د ښځو د سوداګرۍ او صنایعو د خونې له بنسټ ایښودونکو څخه منيژه وافق هم د ښځو د کار او زده کړو په برخه کې د طالبانو د محدودیتونو په اړه امنیت شورا ته وضاحت ورکړی دی.
مېرمن وافق ويلي، چې د افغان مېرمنو مشارکت او حقونه یوه اساسي او د خبرو اترو وړ موضوع نه ده.
د ملګرو ملتونو تعلیمي، علمي او کلتوري سازمان (یونسکو) د اګست په ۱۵مه اعلان وکړ، چې افغانستان د نړۍ یوازینی هېواد دی، چې د نجونو لپاره ثانوي او لوړې زده کړې په کې منع دي.
دغه سازمان وايي، له هغه وخته چې طالبان واک ته رسېدلي دغې ډلې په قصدي توګه ۱.۴ میلیونه نجونې له شپږم ټولګي څخه د پورته زده کړو څخه بې برخي کړې دي.
د راپور له مخې؛ د ملګرو ملتونو د سرمنشي مرستیالې روزماري ډی کارلو د دوحې له غونډې وروسته وویل، که څه هم طالبانو په دې ناسته کې د افغانستان د مدني ټولنې له غړو سره په مستقیم ډول خبرې اترې ونه کړې؛ خو دغې ډلې د عامه ژوند په بېلابېلو برخو کې د ښځو د حضور له اړتیا څخه په کلکه خبر ورکړ.
د ملګرو ملتونو امنیت شورا دا هم ویلي، چې طالبانو د اګست په ۲۱مه د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو پر راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ افغانستان ته پر سفر بندیز ولګاوه.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي ویلي، چې د ښاغلي بېنېټ راپورونه «په تعصب او بې اساسه کيسو» ولاړ دي، چې د افغانستان او خلکو ګټو ته زیان رسوي.
طالبانو د اګست په ۲۱مه د دغې ډلې د مشر له خوا د «امربالمعروف او نهې عن المنکر قانون» توشيح کړ.
دغه قانون د ښځو پر وړاندې ډېر محدودیتونه وضع کړي دي.
د «غيري محرم» نارینه و سره د ښځو خبرې نه کول او په لوړ غږ د کتاب لوستل هم په دې بنديزونو کې شامل دي.
دغه قانون له ښځو هم غوښتي، چې عمومي ځايونو کې خپل مخونه پټ کړي.
د یوناما مشرې روزا اوتنبایو وویل، دغه قانون د افغانستان لپاره یوه غمجنه راتلونکې انځور کړې ده.
د طالبانو د «امربالمعروف قانون» د غندلو لپاره د موافقې نشتوالی
ملګري ملتونه وايي، د امنیت شورا د یوې اعلامیې په خپرولو سره د طالبانو د «امربالمعروف د قانون» په توشيح کولو نیوکه کوله؛ خو د دغې شورا د دوو غړو له خوا له دغې پرېکړې سره مخالفت وشو.
دغه سازمان ویلي، چې دواړو هېوادونو استدلال کړی، چې د قانون توشيح د افغانستان لپاره یوه «داخلي مساله» ده.
ملګرو ملتونو د امنیت شورا د دغو دوو غړو نومونه نه دي اخیستي؛ خو د راپور په یوه بله برخه کې ویل شوي، چې چین او روسیه په دې باور دي، چې نړۍواله ټولنه باید د بشري حقونو په څېر مسایلو ته په پام سره له افغانستان سره مرسته وکړي.
په راپور کې راغلي، چې بیجینګ او مسکو هم له فشارونو پرته له طالبانو سره د خبرو او تعامل پلوي دي.
ملګرو ملتونو ویلي، چې دوو غړو د طالبانو د نوي قانون په اړه د انتقادي بیان له خپرولو سره مخالفت وکړ او استدلال یې وکړ، چې یوناما لا هم د طالبانو د «امر بالمعروف او نهې عن المنکر» قانون د پایلو په اړه څېړنه کوي.
دوی دا هم ويلي، چې امنیت شورا په خپلو پخوانیو متنونو کې په افغانستان کې د ښځو د حقونو ننګونه په ګوته کړې ده.
له بلې خوا د امنیت شورا یو شمېر غړي لکه فرانسه، برېتانیا، امریکا او د دوی په څېر هېوادونه استدلال کوي، چې که طالبان په رسمیت وپېژندل شي او پراختیايي او اقتصادي مرستې تر لاسه کړي، باید نړیوالو نورمونو ته غاړه کېږدي.
د راپور له مخې، یو شمېر هېوادونه په دې باور دي، چې پر طالبانو باید فشارونه وساتل شي، په ځانګړې توګه د دې ډلې د هغو تګلارو په ځواب کې، چې د ښځو حقونه تر پښو لاندې کوي.
د افغان ښځو د حقونو په اړه غیر رسمي غونډه
د ملګرو ملتونو امنیت شورا ویلي، چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو لپاره یوه مهمه مساله ده.
سازمان وړاندیز کړی، چې د شورا غړي کولی شي د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې له استازو، د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي، د بشري حقونو عالي کمېشنر دفتر او د افغانستان مدني ټولنې سره غیر رسمي ناسته وکړي.
په راپور کې راغلي، چې په دې غونډه کې به پر طالبانو د دې ډلې د تګلارو او ښځو په وړاندې د چلند له امله د فشار راوړلو په اړه بحث وشي.