ډیلي ټېلګراف: طالبانو د امربالمعروف د نوي قانون د پلي کېدو په موخه مخبرې ښځې ګومارلې دي

تر دې وړاندي په دې ولایت کې امربالمعروف او استخباراتو هم له ټولو کورونو څخه د مشرانو او کورنیو د غړو نومونه په ځانګړو لېستونو کې ټول کړي وو.

له کندهار څخه سرچينو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته د دوشنبې په ورځ وويل، چې په ۶ مه، ۱۱ مه، ۱۵ مه حوزو او یو شمېر نورو سیمو کې د جوماتونو ملا امامان د خلکو کورنو ته ورځي او د مشرانو څخه یې د کورنیو د نارینه غړو معلومات اخلي.

سرچينې وايي، چې ملا امامان دغه کار د امربالمعروف او استخباراتو له لوري په جبري توګه کوي او ټينګار يې کړی، چې د لمانځه پر مهال باید د کورنۍ ټول غړي حاضر وي.

د حاجي عبدالمنان په نوم د کندهار ښار د ۱۵ مې حوزې یو اوسېدونکي وويل: «زموږ په کلي د مجسد ملا او طالبان په کورونو ګرځي او وايي، چي نارینه باید ټول د لمانځه پر مهال په جامع کې حاضر وي.»

سرچينه زياتوي، چې طالبانو دوی ته خبرداری ورکړی که لمانځه ته حاضر نه شي له غبرګون سره به مخ شي.

د احسان الله په نوم د کندهار ښار د ۱۱مې حوزې يو بل اوسېدونکی چې د مسجد ملا امام ته یې د خپل کور د نارينه غړو معلومات ورکړی وايي: « امام د نارینه و د لېست اخیستلو وروسته را څخه وغوښتل، چې ټول نارينه باید جماعت لمانځه ته راولم.»

د سرچينو د معلوماتو له مخې؛ طالبانو په جماعت لمانځه کې د نارينه و د حاضرېدو پروسه په ولسواليو کې هم پيل کړې ده.

سرچينې وايي، چې طالبان دغه کار وروسته جبري کوي او پلان لري، چې سهار او مازیګر په جوماتونو کې خلکو ته اصلاحي بیانونه هم وړاندې کړي.

څه موده مخکې په سوېلي ولایتونو کې د طالبانو د امربالمعروف او استخباراتو ادارو له ټولو کورونو څخه د هغوی د مشر او نورو غړو معلومات اخیستي وو.

طالبانو ويلي، چې دا کار د امنيت د ټينګښت لپاره کوي.

طالبانو د سیمې مشرانو ته ویلي، چې د نویو کورنیو د راتګ پر مهال بايد نږدې د طالبانو امنيتي حوزې په جريان کې کړي.

په کندهار کې ډېری کسان د طالبانو له کړونو نا خوښه دي او د طالبانو کړونو ته په اشارې وایي، چې په زور هيڅ شي پر ولس نه شي عملي کېدی.

سرچينه وایي، چې چاودنه هغه مهال رامنځته شوه، چې د طالبانو د فرمانونو او حکمونو د تعقیب او نظارت ریاست کارکوونکي له دفتر څخه خپلو کورونو ته روان وو.

د ځانمرګي بریدګر یوه ویډیو چې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته رسېدلې پکې د ځانمرګي بریدګر نیم بدن ښکاري.

له سیمې څخه عيني شاهدان بيا په پېښه کې د ملکي کسانو مرګ ژوبله زياته يادوي.

د دوی په خبره، چې د لومړنيو معلوماتو له مخې؛ تر ۱۵ د زياتو کسانو جسدونه یې ليدلي.

د کابل د همدې پېښې له سیمې څخه عيني شاهدانو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وويل، چې ځانمرګی بريد نن مازیګر څه باندي څلور بجې شوی.

د طالبانو کورنيو چارو وزارت ویاند عبدالمتين قانع پېښه تایید کړې؛ خو د مرګ ژوبلې او پېښې د هدف په اړه یې جزيیات نه دي ورکړي.

هغه ويډيو او انځورونه، چې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته رسېدلي، پکې د تلفاتو شمېر ډېر او د خلکو د بدن ټوټې معلوميږي.

عيني شاهدان وايي، چې په پېښه کې وژل شوي او ټپي کسان د کابل استقلال او ايمرجنسي روغتونونو ته انقتال شوي.

سیمه د طالبانو له لوري کلابنده شوې او هیچا ته د ورتګ اجازه نه ورکوي.

دغه سړک د خلکو د ګڼې ګوڼې ساحه ده.

تر اوسه کومې ډلې د دې پېښې مسوولیت نه دی منلی.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا په دې وروستیو کې د سپټمبر په میاشت کې د خپل پلان راپور خپور کړ، چې ټاکل شوې په روانه میاشت کې د افغانستان په اړه غونډه وکړي.

په دغه راپور کې د افغانستان تر کنټرول لاندې سیمو کې د تېرو درېیو میاشتو پر بدلونونو او د افغانستان په اړه د دغه سازمان پر ممکنه لارو چارو او اقداماتو بحث شوی دی.

د راپور له مخې؛ د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ د دفتر د مالي او مشارکت مشرې لیزا ډوټن د جون په ۲۱مه امنیت شورا ته وویل، چې اوسمهال په افغانستان کې ۲۳.۷ میلیونه خلک بشري مرستو ته اړتیا لري.

اغلې ډوټن وویل، چې د اقلیم د بدلون ناوړه اغیزې په افغانستان کې بشري وضعیت لاپسې خراب کړی دی.

د افغانستان د ښځو د سوداګرۍ او صنایعو د خونې له بنسټ ایښودونکو څخه منيژه وافق هم د ښځو د کار او زده کړو په برخه کې د طالبانو د محدودیتونو په اړه امنیت شورا ته وضاحت ورکړی دی.

مېرمن وافق ويلي، چې د افغان مېرمنو مشارکت او حقونه یوه اساسي او د خبرو اترو وړ موضوع نه ده.

د ملګرو ملتونو تعلیمي، علمي او کلتوري سازمان (یونسکو) د اګست په ۱۵مه اعلان وکړ، چې افغانستان د نړۍ یوازینی هېواد دی، چې د نجونو لپاره ثانوي او لوړې زده کړې په کې منع دي.

دغه سازمان وايي، له هغه وخته چې طالبان واک ته رسېدلي دغې ډلې په قصدي توګه ۱.۴ میلیونه نجونې له شپږم ټولګي څخه د پورته زده کړو څخه بې برخي کړې دي.

د راپور له مخې؛ د ملګرو ملتونو د سرمنشي مرستیالې روزماري ډی کارلو د دوحې له غونډې وروسته وویل، که څه هم طالبانو په دې ناسته کې د افغانستان د مدني ټولنې له غړو سره په مستقیم ډول خبرې اترې ونه کړې؛ خو دغې ډلې د عامه ژوند په بېلابېلو برخو کې د ښځو د حضور له اړتیا څخه په کلکه خبر ورکړ.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا دا هم ویلي، چې طالبانو د اګست په ۲۱مه د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو پر راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ افغانستان ته پر سفر بندیز ولګاوه.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي ویلي، چې د ښاغلي بېنېټ راپورونه «په تعصب او بې اساسه کيسو» ولاړ دي، چې د افغانستان او خلکو ګټو ته زیان رسوي.

طالبانو د اګست په ۲۱مه د دغې ډلې د مشر له خوا د «امربالمعروف او نهې عن المنکر قانون» توشيح کړ.

دغه قانون د ښځو پر وړاندې ډېر محدودیتونه وضع کړي دي.

د «غيري محرم» نارینه و سره د ښځو خبرې نه کول او په لوړ غږ د کتاب لوستل هم په دې بنديزونو کې شامل دي.

دغه قانون له ښځو هم غوښتي، چې عمومي ځايونو کې خپل مخونه پټ کړي.

د یوناما مشرې روزا اوتنبایو وویل، دغه قانون د افغانستان لپاره یوه غمجنه راتلونکې انځور کړې ده.

د طالبانو د «امربالمعروف قانون» د غندلو لپاره د موافقې نشتوالی

ملګري ملتونه وايي، د امنیت شورا د یوې اعلامیې په خپرولو سره د طالبانو د «امربالمعروف د قانون» په توشيح کولو نیوکه کوله؛ خو د دغې شورا د دوو غړو له خوا له دغې پرېکړې سره مخالفت وشو.

دغه سازمان ویلي، چې دواړو هېوادونو استدلال کړی، چې د قانون توشيح د افغانستان لپاره یوه «داخلي مساله» ده.

ملګرو ملتونو د امنیت شورا د دغو دوو غړو نومونه نه دي اخیستي؛ خو د راپور په یوه بله برخه کې ویل شوي، چې چین او روسیه په دې باور دي، چې نړۍواله ټولنه باید د بشري حقونو په څېر مسایلو ته په پام سره له افغانستان سره مرسته وکړي.

په راپور کې راغلي، چې بیجینګ او مسکو هم له فشارونو پرته له طالبانو سره د خبرو او تعامل پلوي دي.

ملګرو ملتونو ویلي، چې دوو غړو د طالبانو د نوي قانون په اړه د انتقادي بیان له خپرولو سره مخالفت وکړ او استدلال یې وکړ، چې یوناما لا هم د طالبانو د «امر بالمعروف او نهې عن المنکر» قانون د پایلو په اړه څېړنه کوي.

دوی دا هم ويلي، چې امنیت شورا په خپلو پخوانیو متنونو کې په افغانستان کې د ښځو د حقونو ننګونه په ګوته کړې ده.

له بلې خوا د امنیت شورا یو شمېر غړي لکه فرانسه، برېتانیا، امریکا او د دوی په څېر هېوادونه استدلال کوي، چې که طالبان په رسمیت وپېژندل شي او پراختیايي او اقتصادي مرستې تر لاسه کړي، باید نړیوالو نورمونو ته غاړه کېږدي.

د راپور له مخې، یو شمېر هېوادونه په دې باور دي، چې پر طالبانو باید فشارونه وساتل شي، په ځانګړې توګه د دې ډلې د هغو تګلارو په ځواب کې، چې د ښځو حقونه تر پښو لاندې کوي.

د افغان ښځو د حقونو په اړه غیر رسمي غونډه

د ملګرو ملتونو امنیت شورا ویلي، چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو لپاره یوه مهمه مساله ده.

سازمان وړاندیز کړی، چې د شورا غړي کولی شي د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې له استازو، د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي، د بشري حقونو عالي کمېشنر دفتر او د افغانستان مدني ټولنې سره غیر رسمي ناسته وکړي.

په راپور کې راغلي، چې په دې غونډه کې به پر طالبانو د دې ډلې د تګلارو او ښځو په وړاندې د چلند له امله د فشار راوړلو په اړه بحث وشي.

ډیپلوماټیکې سرچینې تاییدوي، چې ترکیه په کابل کې د خپل سفارت د پرانېستې ترڅنګ له طالبانو سره د اړیکو پراخولو ته ډېره لېوالتیا نه لري او دا تعامل د «جبر» له امله دی.

د ترکیې د بهرنیو چارو وزارت د امیر خان متفي سره د هاکان فیدان د نه لیدنې په اړه څه نه دي ویلي.

سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر استانبول ته د خپل سفر په ترڅ کې له یو شمېر ټیټ پوړو چارواکو سره په غیر رسمي ډول لیدلي دي.

امیر خان متقي چې د اسلامي همکاریو سازمان له ډلییز انځور اخیستو څخه لرې شو او په دې ناسته کې د یادې ډلې بیرغ ته هم اجازه ورنکړل شوه، کابل ته یې له ستنېدو مخکې په استانبول کې د افغانستان کونسلګرۍ ته ولاړ.

سرچینه زیاتوي، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په ترکیه کې د ګرځندوی په توګه له څو جوماتونو څخه لیدنه کړې او په استانبول کې یې د افغانستان د کونسلګرۍ له کارکوونکو سره لیدلي دي.

سره له دې چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ څخه درې کاله تېریږي، خو د ترکیې په ګډون هېڅ یوه هېواد د دغې ډلې حاکمیت په رسمیت نه دی پېژندلی.

دا په داسې حال کې ده، چې د دواړو خواوو ډیپلوماتیکې استازولۍ پرانېستي دي او دوه اړخیزه همکاري کوي.

د کډوالۍ نړۍوال سازمان د دوشنبې په ورځ (د وږي ۱۲مه) د یوه راپور په خپرولو سره ویلي، چې په دې موده کې له افغانستان څخه د وتلو کسانو شمېر دغه هېواد ته د ستنېدو په پرتله ۱۱ سلنه زیات وو.

د دغه سازمان په راپور کې راغلي دي، چې د دې اونۍ په ترڅ کې ۵۹ سلنه بیا ستانه شوي کسان د ایران څخه وو.

په همدې موده کې ۵۳ سلنه خلک بیا بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

د دغه راپور له مخې، په دې موده کې له ایران څخه څه باندې ۳۸ زره او له پاکستان څخه څه باندې ۲۶ زره کسان افغانستان ته راستانه شوي دي.

د کډوالۍ د نړۍوال سازمان د معلوماتو له مخې، له ایران څخه د راستنو شویو ښځو ۱۸ سلنه یې د ۱۸ او ۵۹ کلونو ترمنځ دي.

دغه سازمان ویلي، چې افغانان په ټوله کې د اقتصادي ستونزو، درملنې او د کورنۍ د لیدو لپاره ایران او پاکستان ته تللي دي.

ملګرو ملتونو په وار - وار په افغانستان کې د بشري ناورین او د خوړو د نه خوندیتوب په اړه خبرداری ورکړی او ویلي یې دي، چې دغه وضعیت د دې لامل شوی، چې افغانان د کار موندلو لپاره نورو هېوادونو ته ولاړ شي.