رحمت الله نبیل وايي په افغانستان کې «قومي توپير له پامه غورځول خیانت دی»

د دې مجلې په وینا، د مرستو د بندیو یا کمیدو په حال کې به په افغانستان کې د بې وزلۍ کچه پراخه شي او د هېواد کمزوری اقتصاد به له سقوط سره مخ شي.

ډیپلوماټ مجلې د شنبې په ورځ (د وږي ۲۴مه) په یوې مقاله کې لیکلي: «د امریکا او نورو مرستندویه هېوادونو لومړیتوبونه ښايي افغانستان ته د بشري مرستو د دوام په برخه کې بدل شي.

ډیپلوماټ مجله وايي، له افغانستان سره د امریکا متحده ایالاتو په اونۍ کې شاوخوا ۴۰ میلیونو ډالره مرسته د افغانیو د ارزښت په ساتلو کې مثبته اغېزه لري او د میلیونونو اړمنو کسانو ملاتړ کوي.

د طالبانو اداره تر نړۍوالو بندیزونو لاندې ده او یوازې د ملګرو ملتونو له لارې افغانستان ته بشري مرستې د نغدو پیسو په بڼه لېږدول کېږي.

د ځینو راپورونو له مخې، طالبان د دغو مرستو په وېش کې لاسوهنه کوي او ترې ګټه اخلي.

د امریکا د استازو د جرګې غړي ټیم بورچت تر دې مخکې ویلي و، چې د بایډن اداره له افغانستانه د وتلو راهیسې هره اونۍ طالبانو ته نغدې پیسې استوي. د بورچټ ټیم ویلي، چې "ترهګر" پیسې په افغانیو بدلوي او ویشي یې او دا چې یوه اندازه پیسې حقاني شبکې ته ځي.

خو ملګرو ملتونو په پرله پسې ډول په وروستي یوه کال کې د مرستو د کمولو اعلان کړی دی.

افغانستان له پراخې بې وزلۍ او بېکارۍ سره مخ دی او مرستندویه سازمانونو د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د یو بشري ناورین خبرداری ورکړی دی.

ډیپلوماټ مجلې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ د دفتر (اوچا) وروستي راپور ته په اشارې سره لیکلي، چې سږ کال په افغانستان کې شاوخوا ۲۳،۷میلیونه خلک بشري مرستو ته اړتیا لري.

د ډیپلوماټ مجلې په مقاله کې راغلي، چې د نومبر په میاشت کې د امریکا انتخابات ښايي له افغانستان سره د مرستو په اړه سیاسي نظر بدل کړي او په نتیجه کې به یې کابل ته د ډالرو لېږل بند شي.

په دې لیکنه کې طالبانو ته په افغانستان کې د اقتصادي بحران د مخنیوي لپاره ځینې حل لارې وړاندیز شوې دي.

ډیپلوماټ مجلې طالبانو ته وړاندیز کړی، چې په لومړي ګام کې دې په راتلونکي کال کې د نړۍوالو مرستو د احتمالي بندیدو له امله د اوښتو احتمالي زیانونو اټکل وکړي او د خلکو د ژوند د ښه کولو او د خلکو د اړتیاوو د پوره کولو لپاره بدیلې لارې په ګوته کړي.

دغه مجله وايي، چې د لويو پراختيايي پروژو تر څنګ وړې پروژې هم کولاى شي په سيمه ييزه کچه کار پیدا کړي او ملي اقتصاد سره مرسته وکړي.

دغې مجلې د خصوصي سکټور پياوړتيا د افغانستان د اقتصادي بيارغونې لپاره دويمه مهمه ستراتيژي ګڼلې او زياته کړې يې ده، چې د پراختیا په حال کې یو فعال خصوصي سکټور

کولې شي د پانګونې، مصرف، د کار پيدا کولو او خالص صادراتو په برخه کې د پام وړ زياتوالى راولي.

دغې مجلې ویلي، پراختیايي بودجه مهمه ده او په دې بودجه کې باید د هېواد په کچه بېلابېلې پروژې او پروګرامونه شامل وي.

د پراختیایي بودیجې پیاوړتیا له یوې خوا د کار زمینه برابروي، د خلکو عاید زیاتوي او له بلې خوا به په راتلونکي کې د دولت لپاره ثابت عاید برابر کړي.

دې مجلې ټینګار کړی، چې له طبیعي منابعو او نورو عوایدو ټول عاید باید په ساختماني بودیجې ولګول شي.

ډیپلوماټ مجله د اوبو مدیریت د افغانستان د کرنې له اړخه یو مهم او مثبت ګام ګڼي او د لویو بندونو او زیرمو پر جوړولو هم ټینګار کوي.

د کرنې د پراختیا ترڅنګ د صنعت وده هم د ډیپلومات مجلې له خوا طالبانو ته وړاندیز شوې یوه بله حل لاره ده، چې د سوداګرۍ وضعیت به ښه کړي، د لوړ ارزښت لرونکي محصولات تولید او صادرات به زیات کړي.

اصف درانی تېره اونۍ له دندې ګوښه شو.
طالبان د حکومتولۍ له اصولو سره پردي دي

ښاغلي دراني له (Ambassadors' Lounge) رسنۍ سره په مرکه کې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ سرحدي نښتو ته په اشارې سره وویل، چې طالبانو تراوسه د حکومتولۍ اصول په سمه توګه درک کړي نه دي.
نوموړي ویلي: «طالبان باید پوه شي چې اوسني شرایط له هغه وخت سره توپیر لري، چې دوی به د یوې وسله والې ډلې په توګه فعالیت کاوه او تښتېدل به. اوس د یو هېواد د ادارې مسوولیت پر غاړه لري.»
هغه همداراز يادونه وکړه، چې افغانستان د نورو ناورینونو لکه د اوکراين او غزې د جګړو له امله د خبرونو له سرټکو لرې شوی او له پامه غورځول شوى دى.
نوموړي خبرداری ورکړ، چې د افغانستان انزوا به په سیمه کې د یو ناسور زخم په توګه پاتې شي.
اصف دراني په افغانستان کې د داعش ډلې او د تحریک طالبان پاکستان په ګډون د ترهګرو ډلو د فعالیتونو په اړه وویل: «ښایي په سیمه کې به نور کسان ارامه او د یوه ناظر په توګه وي، خو مونږ له اور سره مخامخ یو.»
د افغانستان په چارو کې د پاکستان پخواني استازي دغه راز وویل، چې ښایي دا مسله یو شمېر کسانو ته د بشري حقونو موضوع وي، خو پاکستان هره ورځ د ترهګرو ډلو له ګواښونو سره لاس او ګرېوان دی.
دراني د افغانستان په اړه د سیمه ییزو همکاریو غوښتنه وکړه او ویې ویل، چې د دوحې په ناسته کې په ښکاره توګه د هېوادونو په تګلارو کې توپیر وو.

د سپټمبر د ۱۱مې د بریدونو د تکرار په اړه خبرداری

اصف دراني خبرداری ورکړ، چې که افغانستان له پامه وغورځول شي ښایي د سپټمبر د ۱۱ مې بریدونه بیا ځلې تکرار شي.
نوموړي زیاته کړه: «که افغانستان منزوي شي، د داعش خراسان په څېر ترهګرې ډلې به هلته پیاوړې شي او دا هېواد به د ټولې نړۍ لپاره په ګواښ بدل شي.»

له طالبانو سره مخالفت

دراني له طالبانو سره د کورني مخالفتونو په اړه وویل، چې اوسمهال د طالبانو پر وړاندې هیڅ کوم جدي مخالفت نه شته، خو نوموړي زیاته کړه، چې د افغانستان څلویښت کلن تاریخ ته په کتو سره د دې تضمین نه شته چې دا وضعیت به تل دوام وکړي.
دا په داسې حال کې ده، چې اوسمهال د مقاومت او ازادۍ جبهې د طالبانو پروړاندې په چریکي جګړو اخته دي.
له دې سره، داعش ډله هم په پراخه کچه په افغانستان کې پیاوړې شوې ده.

د طالبانو لرغونی حاکمیت

اصف دراني د طالبانو د حکومتولۍ په څرنګوالي هم نیوکه وکړه او ویې پوښتل: «تاسو غواړئ څنګه حکومت وکړی؟ که وایئ چې د قران پر بنسټ حکومت کوو، خو دا به څنګه اجرا کړئ؟ څنګه له خلکو سره مشورې کوئ؟»
د نوموړي په خبره، د طالبانو حکومتولي تر ډېره قبیلوي بڼه لري، نه اسلامي.
د افغانستان په چارو کې د پاکستان پخواني استازي د ښځو د حقونو، زده کړو او کار په اړه وویل: «افغانستان د دې نړۍ یوه برخه ده او نه شي کولی چې د اسلامي قوانینو په پلي کولو سره نړۍوالې معاهدې له پامه وغورځوي.»
درانی وایي، چې هغه څه چې طالبان د دین په نامه کوي، نړۍ ته د اسلام بد انځور وړاندې کوي.

د منزوي رژیم له په رسمیت پېژندلو ډډه

دراني د طالبانو د هر ډول په رسمیت پېژندلو مسله رد کړه او ویې ویل: «مونږ په تېر کې له سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو سره طالبان په رسمیت وپېژندل، خو دغه اقدام ونشو کړای چې د سپټمبر د ۱۱مې د بریدونو مخه ونیسي.»
هغه ټینګار وکړ؛ هغه کسان چې په دې باور دي چې طالبان په رسمیت وپېژني، له ستونزو سره به مخ شي، ځکه د نوموړي په وینا «ټولې نړۍ تراوسه طالبان په رسمیت نه دي پېژندلي او پاکستان به په دې اقدام سره یو منزوي حکومت په رسمیت پېژني.»

د نویمې لسیزې او د ننني طالبانو توپیر

دراني د نویمې لسیزي او اوسنیو طالبانو توپیر ته اشاره وکړه او ویې ویل: «د پرون طالبان منزوي و او له رسنیو سره یې اړیکې نه درلودې، خو د نن طالبان بیا له رسنیو سره اشنا دي او له هغوی او خلکو سره په اړیکه کې دي.»
له دې سره نوموړي ټینګار وکړ، چې د طالبانو سیاست او تګلارې بدلون نه دی کړی.
درانی د پاکستان پېژندل شوی او تجربه لرونکی ډیپلومات دی.
نوموړي تر دې وړاندې په ایران او متحده عربي اماراتو کې د پاکستان د سفیر او همداراز په کابل کې د دغه هېواد د سفیر د مرستیال په توګه دنده ترسره کړې ده.
ځېنو ناظرینو ویلي، چې د پاکستان پوځ په افغانستان کې د نوموړي له ماموریت څخه راضي نه و او په همدې دلیل له دندې ګوښه شو.

د حال وش په نامه د بشري حقونو سازمان د شنبې په ورځ (د وږي ۲۴ مه) خبر ورکړ، چې د ایران پوليسو په ایران‌شهر کې د ګزمې پر مهال لسګونه افغان کډوال او بلوچان د پېژندپاڼو د نه لرلو له امبله نيولي او کمپ ته يې ليږلي دي.

دغه سازمان ويلي، چې په تېرو دوو کلونو کې د افغان کډوالو د ایستلو سره سم د ایران د قانون پلي کوونکو ځواکونو لسګونه بلوچان هم د پېژندپاڼو د نه لرلو له امله له ایرانه ايستلي دي.

د حال وش په وینا، له ایرانه ایستل شوي یو شمېر بلوچان دا مهال په افغانستان کې دي او هڅه کوي بیا ایران ته ستانه شي.

حال وش سازمان په داسې حال کې د ایراني پولیسو له خوا د لسګونو افغان کډوالو د نیولو خبر ورکوي، چې ایراني چارواکو په وروستیو میاشتو کې د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ ګړندۍ کړې او د خپرو شویو راپورونو له مخې هره ورځ لسګونه افغانان له ایرانه ایستل کېږي.

دغه وزارت ويلي، چې د دوی د اټکل له مخې، د یکشنبې په ورځ (د وږي ۲۵ مه) به د سالنګونو په ګډون په بدخشان، تخار، نورستان، کونړ، لغمان، کاپیسا، پنجشیر، بغلان، پروان، ننګرهار، پکتیا او خوست ولایتونو کې شدید ورښتونو او سېلابونه رامنځ ته شي.

د دوی د معلوماتو له مخي، چې په بېلابيلو سېمو کې به د باد د سرعت کچه په ساعت کې له (۵۰ څخه تر ۷۰) کيلومتره وي.

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د اقلیم په بدلون سره په دې وروستیو کې ډېریو ولایتونو کې سخت سېلابونه راوتلي، چې ډېر شمېر افغانانو ته یې ځاني او مالي تاوانونه رسولي دي.
طالبانو بیا دغو زیانونو ته په کتو سره د اقلیمي بدلون پر وړاندې د چمتووالي په موخه لس کلن پلان نږدې بشپړ کړی دی.
دا پلان په داسې حال کې جوړېږي، چې افغانستان په نړۍواله کچه د اقلیمي بدلون له امله شپږم زیانمن هېواد بلل شوی دی.
یادې ډلې له نړۍوالو په وار - وار غوښتي، چې د اقلیمي بدلون سره د مبارزې په برخه کې دې ورسره سیاسي چلند نه کوي.

د امریکا پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ۲۰۱۹ کال په سپټمبر کې تایید کړې وه، چې حمزه بن لادن د افغانستان او پاکستان ترمنځ سیمه کې د امریکا د ترهګرۍ ضد عملیاتو کې وژل شوی دی.

اوس بریتانوۍ ورځپاڼې مېرر د پنجشنبې په ورځ د ځینو تحلیلي او استخباراتي راپورونو په حواله خبر ورکړی، چې حمزه بن لادن د امریکا د سي ای اې له لخوا د هغه د وژلو له هڅو ژوندی پاتې شوی دی.

د راپور له مخې، د طالبانو د کورنیو چارو اوسنی وزیر او د حقاني شبکې مشر سراج الدین حقاني له پټېدو وروسته له حمزه بن لادن سره مرسته کړې وه. په راپور کې ویل شوي، چې د حمزه بن لادن له څلورو میرمنو څخه یوه یې د حقاني د کورنۍ غړې ده.

راپور وايي، چې حمزه بن لادن له خپل ورور عبدالله بن لادن سره په پټه د القاعدې قومانده کوي.

د راپور له مخې، القاعدې د حمزه بن لادن تر قوماندې لاندې په افغانستان کې شاوخوا لس روزنیز کمپونه جوړ کړي او له نورو لویدیځ ضد ترهګرو ډلو سره یې اړیکې ټینګې کړي دي.

راپور وايي، چې ۳۴ کلن حمزه بن لادن خپل ډېر وخت د ننګرهار ولایت په جلال اباد ښار کې د ترهګرو په یوه اډه کې تېروي.

د راپور له مخې، طالب مشران د حمزه بن لادن له هڅو ښه خبر دي، چې د القاعدې د بیا راژوندي کولو لپاره هڅې کوي. د راپورونو له مخې د طالبانو مشران په منظم ډول د بن لادن له زوی سره په تماس کې دي او غونډې کوي.

مېرر لیکلي، چې طالب ځواکونه د حمزه بن لادن او د هغه د کورنۍ امنیت برابروي.

په داسې حال کې چې ګمان کیږي سیف العدل په کابل کې د القاعدې د پخواني مشر ایمن الظواهري له وژل کېدو وروسته د دې ډلې مشري په غاړه اخیستې ده، مېرر راپور ورکړی چې حمزه بن لادن تر ټولو پیاوړی مشر دی او دغې ډلې د بیا راژوندي کېدو لپاره هڅې کوي.

په راپور کې ویل شوي، چې د حمزه بن لادن په مشرۍ القاعدې په لوېدیځو اهدافو د بریدونو لپاره تقویه شوې او چمتووالی یې نیولی دی. د راپور له مخې، حمزه بن لادن د خپل پلار میراث ته د دوام ورکولو لپاره "قوي هوډ" لري، کوم چې د هغه کړنو ته سمبولیک او ستراتیژیک وزن ورکړی دی.

د دغه راپور له مخې، د اسامه بن لادن بل زوی عبدالله بن لادن هم د خپل ورور تر څنګ د القاعدې په بیا احیا کې مهم رول لوبوي.

مېرر لیکي چې القاعده په افغانستان کې په خپلو کمپونو کې جنګیالیو او ځانمرګو بریدګرو ته روزنې ورکوي، چې څنګه له افغانستانه ووځي او پر لوېدیځو اهدافو بریدونو ته چمتو شي.

په راپور کې ویل شوي، چې په افغانستان کې له ۲۱ زیاتې ترهګرې ډلې فعالیت لري، چې دغه هېواد یې د ترهګرۍ په مرکز بدل کړی دی. راپور وايي، چې له داعش سره د القاعدې همکاري د لوېديځ پر وړاندې د سپټمبر د يوولسمې نېټې د بريد په څېر د برید د بیا ترسره کېدو په اړه اندېښنې ډېرې کړي دي.

مېرر د یو بل استخباراتي سند پر بنسټ لیکلي، چې د روان وضعیت او د سپټمبر د یوولسمې د بریدونو د طرحې تر منځ ورته والي په اړه خبرداری ورکړی. راپور وايي، په افغانستان کې د مشروع حکومت نشتوالی او له ترهګرو ډلو سره د طالبانو ایډیالوژیک تړون افغانستان د افراطیت په مرکز بدل کړی دی.

د راپور له مخې، ترهګر له بهر څخه افغانستان ته د روزنې لپاره ورځي. راپور وايي، په افغانستان کې د داعش خراسان څانګې او القاعدې نه یوازې ګډ ژوند ته دوام ورکوي، بلکې همکاري کوي او په ډله ییزه توګه ودونه هم کوي.

راپور وايي، چې طالبانو له ترهګرو ډلو سره د اړیکو پرې کولو ژمنې سربیره، له القاعدې او نورو ترهګرو ډلو سره اړیکې ساتلي او د بیارغونې او روزنې لپاره یې خوندي ځایونه برابر کړي دي.