طالبانو ننګرهار کې خپلو ځواکونو ته د «علیکم بالجهاد» په نوم درې میاشتنۍ روزنه پیل کړه

دې شننه کې امریکا ته سپارښتنه شوې چې د طالبانو مخالفو سیالو ډلو کې خپل نفوذ زیات کړي او همدارنګه د طالبانو د رژیم له تایید ډډه وکړي چې د واشنګټن دوښمنانو ته یې پنا ور کړې ده.

پر امریکايي چارواکو سربېره د ملګرو ملتونو په څېر نړیوالې او سیمه ییزې ادارې او هېوادونه طالبان تورنوي، چې د القاعده، ټي ټي پي او د منځنۍ اسیا هېودونو کې پر فعالیت تورنو ډلو ته یې پنا ور کړې ده.

واک ته د طالبانو تر رسدېو مخکې هم د دې ډلې د خپلمنځي درز په هکله ویل کېدل، خو تر اخره دې ډلې دا خبره ردوله.

د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې هم د دې ډلې واکمنېدو سره بیا بیا د دوی د مشرانو ترمنځ د واک پر سر د اختلافونو خبره شوې، خو لا هم په ښکاره په دې ډله کې داسې څه نه دي څرګند شوي.

د القاعدې نوې هڅې

د منځني ختیځ انستیتیوت په خپله تازه شننه کې د القاعده، ټي ټي پي او نورو وسلوالو ډلو په هکله هم خبرې شوې دي

په دغه شننه کې د افغانستان لپاره د امریکا د ځانګړي استازي دا خبره هم یاده شوې چې ویلي یې دي، په کابل کې د ایمن ظواهري وژل کېدو وښوده چې طالبانو د دوحې تړون خلاف ورزي کړې ده.

دا اداره وايي، چې د القاعده د بنسټګر اسامه بن لادن د زوی او د دې ډلې د اوسني مشر سیف العدل تازه څرګندونې ښيي چې هغه له ایران افغانستان ته تللی دی.

لانګ وار جورنال نږدې درې میاشتې مخکې د سیف العدل د یوې لیکنې له مخې وویل، نوموړي له خپلو ملاتړو غوښتي چې پر غرب او اسراییل د برید لپاره افغانستان ته د روزنې لپاره لاړ شي.

طالبانو له امریکا سره د دوحې تړون کې ژمنه کړې چې بهرنیو وسلوالو ته پنا نه ور کوي او د افغانستان خاوره به د نورو پرضد نه کارېږي:

که څه هم بیا بیا په افغانستان کې د بهرنیو وسلوالو ډلو د شتون راپورونه خپرېږي، خو طالبان یې ردوي او وايي، اوس هم پر خپله ژمنه ولاړ دي.

د داعش پیاوړتیا

د منځني ختیځ انستیتیوت په مقاله کې په افغانستان د داعش بریدونو ته هم کته شوې او وايي، دا بریدونه هم ښيي چې د دې ډلې وړتیا زیاته شوې ده.

که څه هم طالبان د دې ډلې د کنټرول هڅه کوي، خو د دې ډلې په ځپلو کې پاتې راغلي او امکان شته چې په مختلفو سیمو او ان اروپا او امریکا کې بریدونه وکړي.

د دې مقالې له مخې، طالبان هم د داعش د کنټرول لپاره د سیمې د استخباراتي مالوماتو او همکارۍ جلبولو هڅه کوي.

که څه هم طالبان په ښکاره دا ردوي چې داعش په افغانستان کې حضور لري، خو وخت ناوخت د دې ډلې پرضد عملیات کوي.

داعش همدا تېره اونۍ هم په دایکندي کې ۱۴ کسان ووژل او ۶ یې ټپي کړل، چې له کربلا د ستنو شویو زیارتوالو هرکلي ته تللي وو.

له ترهګرۍ سره مبارزه

په «د امریکا له وتلو درې کاله وروسته افغانستان کې د ترهګرۍ لرلید او نړیوال اغېز» په نوم دا مقاله د امریکا د استخباراتو پخواني مامور داګلاس لندن او په متحده عربي اماراتو کې پخواني افغان سفیر جاوید احمد لیکلې ده.

دوی وايي، په افغانستان کې د طالبانو دحاکمیت په سیوري کې وسلوالې ډلې داسې نوعیت لري چې ځینې یې د یو هېواد او نورې یې د بل هېواد د ګټو یا امنیت لپاره ګواښ دي.

د دوی په خبره، د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ په څېر که یوه ډله د چین لپاره ګواښ وي، ممکن د پاکستان، روسیې او ایران لپاره ګواښ نه وي.

له دې سره دوی زیاتوي چې په افغانستان کې له ترهګرۍ سره مبارزه په هغو ګوتشمېر مسلو کې ده چې د سیمې او نړۍ د ټولو هېوادونو په ګټه ده.

د مدرسو ډېرېدل

د منځني ختیځ استیتیوت په دې مقاله کې په افغانستان کې د مدرسو پر زیاتېدو هم اندېښنه ښودل شوې ده.

د دې شننې له مخې په دې مدرسو کې روزل کېدونکي طالبان به د دې ډلې راتلونکی نسل او تر اوسنیو به ډېر توندلاري وي.

د طالبانو واکمنېدو سره د دې ډلې مشر هر ولایت کې د یوې جهادي مدرسې جوړېدو فرمان ور کړل چې تر زرو زدکوونکي به لري.

د دې ډلې د پوهنې وزارت هم په هره ولسوالۍ کې لږ تر لږه د یوې مدرسې د جوړولو خبره وکړه.

د روانې اونۍ په لومړیو کې د دې وزارت چارواکو د خپلو کلنیو لاسته راوړنو راپور کې وویل، چې اوس په افغانستان کې تر ۲۲ زرو ډېر اسلامي مرکزونه او مدرسې فعالیت کوي.

له ایران او پاکستانه په زور د افغان کډوالو د اېستلو په دوام د چهار شنبې په ورځ د (وږې ۲۸مه) ۱۸ کورنۍ د ننګرهار د تورخم، ۲۳ د کندهار د سپین بولدک، ۹۳ د نمیروز د وریښمو پله او ۱۴۶ کورنۍ د هرات د اسلام کلا له لارې هېواد ته راستنې شوې دي.
باختر اژانس د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت له قوله ویلي، یو شمېر کورنۍ یې خپلو اصلي سیمو ته لېږلي او له یو شمېر نورو اړمنو راستنو شویو کورنیو سره یې مرستې هم کړې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې له ایران او پاکستانه په جبري توګه د افغان کډوالو اېستلو ته په غبرګون کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر دوه ورځې وړاندې ویلي و، چې هېوادونه دې د افغان کډوالو په ستنولو کې له زغم او احتیاطه کار واخلي.

امیر خان متقي په کابل کې د یو شمېر هېوادونو له سفیرانو او استازو سره په ناسته کې په خپلو خبرو کې وویل:« په ځانګړې توګه مو د پاکستان او د ایران له اسلامي جمهوریت څخه لکه څنګه یې چې په څلوېښتو کالو کې د میلیونونو افغانانو کوربه‌توب کړی، هیله ده پاتې وختونه هم په ښه نیت او حوصله را سره تېر کړي، مهاجرینو ته تکلیف ونه رسېږي او افغانان په خپله خوښه هېواد ته را ستانه شي.»

په دې وروستو کې له پاکستان او ایرانه د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ چټکه شوې ده.
هم‌مهاله افغان کډوال شکایت کوي، چې په دغو هېوادونو کې د امنیتي ځواکونو او خلکو چلن هم ور سره سخت شوی دی.

بشردوست د جمهوري حکومت او د طالبانو حکومت پر مهال د فساد په پرتله کولو سره وویل، «د جمهوریت او امارت په اقتصادي تګلاره او حکومتي جوړښت کې هیڅ توپیر نه شته.»
هغه زیاته کړه: «د امارت په دوره کې هم، ورته لنډکروزرونه، هماغه مزې چړچې، پلونه او کبابونه او ورته سل زره ډالري معاشونه دي.»
بشردوست وویل، «طالبان په هماغه وزارتونو کې کار کوي چې نیواکګرو په بن کې د کرزي، قانوني او خلیلي لپاره جوړ کړي وو.» د هغه په وینا، «امریکا وزارتونه د قوم، مذهب او تنظیمونو پر بنسټ جوړ کړي وو.»

بشردوست وویل، طالبان دولتي څوکیو ته د «غنیمت» په سترګه ګوري او دغه بهیر د افغانستان په تاریخ کې تل و او روان دی.

هغه زياته کړه چې طالبانو شرعي قانون رامنځته کړى دی، خو دغه قانون یې په بشپړ ډول پر ځان نه دى عملي کړى.
رمضان بشردوست د خپلو سختو نیوکو له امله پېژندل شوی دی. هغه یو له هغو څو افغان سیاسي شخصیتونو څخه دی چې واک ته د طالبانو تر رسېدو وروسته په کابل کې پاتې شوی او هلته اوسیږي.

مینا په افغانستان کې د طالبانو تر واک لاندې د طالبانو له‌خوا پر ښځو او نجونو لګېدلي بندیزونه یو په یو وشمېرل او هغه یې د انساني حقوقو سره په بشپړ ټکر کې وبلل.

هغې وویل، طالبان دوی ته د روبوټونو په سترګه ګوري او هر څه باید د دغې ډلې په خوښه او سپارښتنه تر سره شي.
نوموړې د غونډې برخه‌والو ته په تېر حکومت کې د طالبانو پر بریدونو هم رڼا واچوله او د هغو بریدونو روښانه انځور یې وړاندې کړ، چې طالبانو به ښوونځي په نښه کول.

هغې وویل:« زه چې هغه مهال د ښوونځي زده‌کوونکې وم هره ورځ به له وېرې او ډار سره یو ځای ښوونځي ته تللم، له یاده مې نه وځي چې طالبانو زموږ پر ښوونځي برید وکړ چې له امله یې ۲۵ زده‌کوونکې ځای پر ځای ووژل شوې او په لسګونه نورې ټپیانې شوې، موږ د خپلې هرې خورلڼې د بدن غړي اندامونه ولیدل چې هرې خوا خواره واره پراته ول.»
نوموړې د خپلې وینا په یوې بلې برخه کې زیاته کړه:« موږ پوهېدو چې د طالبانو دغه راز بریدونه نه لومړي دي او نه وروستي؛ خو بیا هم موږ د تعلیم لمن نه خوشې کوله، له هر برید وروسته به بیا ښوونځیو ته روانې وو، ځکه دا زموږ حق و او باید ترېنه مو ګټه اخیستې وای.»
دغې افغانې پېغلې له افغانستانه د وتلو خپله دردوونکې کیسه هم وکړه، چې څنګه او د څومره خوارۍ په ګاللو سره له هېواده ووته او خپله کورنۍ او ارمانونه یې تر شا پرېښودل.
اغلې مینا له ملګرو ملتونو وغوښتل، چې د افغان نجونو راتلونکې دې له پامه نه غورځوي او پر طالبانو دې فسار راوړي چې له خپل دریځه په شا شي او د افغان پېغلو لپاره دې د زده‌کړو او کار زمینې برابرې کړي.
نوموړې د ملګرو ملتونو په غړو هېوادونو غږ وکړ، چې نور دې د خبر پاڼو او نمایشي غونډو پر ځای عملي ګامونه واخلي او هغه هېوادونه چې لا هم له طالبانو سره د تعامل په لټه کې دي باید په دې پوه شي چې دغه ډله په خپلو ژمنو ولاړه نه ده او هغه کړنې تر سره کوي چې د نړۍ په هیڅ قانون کې ځای نه لري.
خو په ټوله کې دا یوازې مینا نه ده، چې له دغه شان دردونو او کړاونو پلو پورته کوي؛ دا هغه درد دی چې نن سبا هره افغانه پېغله او مېرمن ورځینې کړیږي.

په ملګرو ملتونو کې د پاکستان استازي د چهارشنبې په ورځ د امنیت شورا په غونډه کې وویل، چې طالبان د داعش پر وړاندې په جګړه کې پاتې راغلي، په داسې حال کې چې القاعده او پاکستاني طالبانو ته یې پناه ورکړې او ساتنه یې کړې ده.

هغه وويل، "ټي ټي پي د پاکستان لپاره د اندېښنې وړ ډله ده او بايد د ټولې سيمې او نړۍ لپاره اندېښنه وي."

هغه زیاته کړې، چې دا ډله د شاوخوا ۶۰۰۰ جنګیالیو په درلودلو سره په افغانستان کې تر ټولو لویه ترهګره ډله ده.

منير اکرم دا هم وويل، چې طالبانو د پاکستان پولې ته څېرمه د ټي ټي پي غړو ته پټنځايونه ورکړي او دا ډله نږدې هره ورځ له دغو سيمو څخه په پاکستان کې پر اهدافو بريدونه کوي.

په ملګرو ملتونو کې د پاکستان استازی وایي، د تحریک طالبان پاکستان په بریدونو کې سلګونه پاکستاني پوځیان او ملکیان وژل شوي دي.

هغه وویل: "موږ کره شواهد لرو، چې لږ تر لږه په پاکستان کې دننه د ټي ټي پي ځینې بریدونه د طالبانو د ډلې د غړو له خوا تمویل شوي وو."

منير اکرم زياته کړه، پاکستاني طالبان په افغانستان کې د بهرنيو ځواکونو له خوا په پرمختللو وسلو سمبال شوي، چې ګودامونه يې افغان طالبانو ته سپارل شوي دي.

هغه د افغان طالبانو ځينې قوماندانان په ځينو سرحدي نښتو کې په لاس لرلو تورن کړل، چې له امله يې د پولې دواړو غاړو ته مرګ ژوبله اوښتې ده.

دغه پاکستاني ډیپلوماټ د امنیت شورا په غونډه کې خبرداری ورکړ، چې له القاعدې سره د طالبانو د اوږدې مودې اړیکو ته په کتو سره به ډېر وخت نه وي، چې ټي ټي پي په سیمه او نړۍ کې د القاعدې د اجنټ په توګه عمل وکړي.

پاکستاني استازي وویل: "په داسې حال کې چې ځینې ملګري په د داعش د ګواښ په اړه اندیښمن دي، دوی باید په نږدې راتلونکي کې د ځواکمن ټي ټي پي له خوا د ګواښ په اړه هم اندیښمن وي."

د طالبانو پراخې بشري سرغړونې

په ملګرو ملتونو کې د پاکستان استازي هم په افغانستان کې د بشري حقونو پر وضعیت اندېښنه څرګنده کړه.

هغه وویل، پاکستان هم د نورو هېوادونو په څېر په افغانستان کې د بشري حقونو په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو د سرغړونو په اړه اندېښنه لري.

منير اکرم وويل، طالبانو د ښځو او نجونو پر وړاندې خپلې لومړنۍ ژمنې او همدارنګه د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزه پرې کړې ده.

هغه وویل، طالبانو د دې پر ځای چې محدودیتونه کم کړي، د یو نوي قانون په تصویبولو سره دوی دوه چنده کړي، چې د ښځو غږونه او مخونه عورت بولي.

پاکستاني استازي وویل، له طالبانو سره د اړیکو عادي کېدل د یوه ټول شموله حکومت پر جوړېدو، د بشري حقونو په تېره بیا د ښځو او نجونو حقونو ته درناوی او د ترهګرو ډلو پر وړاندې د دغې ډلې د جدي مبارزې په شرط دي.