د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت وایي، چې د پنجشېر ولایت ۲۶۳۸ قیراطه زمرد یې په ۷۴۷۵۰ زره امریکايي ډالرو پلورلي دي. دغه وزارت وايي، یاده اندازه زمرد یې د ازادې بولۍ له لارې پلورلي دي.
د طالبانو د کانونو او پټروليم وزارت چارواکو تر دې وړاندې هم ویلي وو، چې په پنجشېر کې د زمردو ٧٥٠ کانونه ثبت شوي چې اوسمهال یې یوازې ٥٠٠ فعال دي.
د نړۍوالو مرستو کمښت د دې لامل شوی، چې طالبان د خپلو مالي اړتیاوو د پوره کولو لپاره د افغانستان د کانونو کېندنې ته مخه کړي.
تر ډیره بریده پر طالبانو نیوکې کیږي چې، دغه کانونه په نامسلکي توګه را اېستل کېږي چې تر ډېره د کانونو اصلي زېرمو ته زیان اړوي.
څه موده وړاندې د افغانستان پخواني ولسمشر محمد اشرف غني هم د کانونو کېندنه ناقانونه بللې وه او زیاته کړې یې وه، چې دا مهال روښانه نه ده چې د دغو کانونو څخه تر لاسه شوې پیسې چېرته او په څه لګول کیږي.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت وایي، چې تېر کال د څه باندې ۵.۵ مېلیونه امریکايي ډالرو په ارزښت ۷۸ زره قیراطه زمرد د داوطلبۍ له لارې پر کورنیو او بهرنیو پانګهوالو پلورل شوي دي.
د کانونو او پټرولیم وزارت چارواکو ویلي، چې د تېر يوه کال په ترڅ کې په پنجشېر ولايت کې د زمردو شاوخوا ١٧٠٠ سيمې سروې او پېژندل شوې او د قانوني کېندنې لپاره يې ٥٧٥ جوازونه صادر شوي دي.
د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې له طالبانو غوښتي، چې په ژوندیو سیاسي خپرونو، پر دغې ډلې نیوکې او په رسنیو کې له خپلواکو شنونکو سره پر مرکو لګېدلی بندیز لرې کړي. د دې کمېټې په وینا؛ طالبان غواړي چې کورنۍ رسنۍ په خپلو تبلیغاتي وسیلو بدلې کړي.
د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې د سې شنبې په ورځ د میزان په ۳مه په یوې اعلامیه کې لیکلي، چې د طالبانو د اطلاعاتو او کولتور وزارت په کابل کې د یو شمېر رسنیو مدیران احضار کړي او هغوی ته یې د سپارښتنو یو لېست سپارلی دی.
طالبانو له کورنیو رسنیو څخه غوښتي، چې خپل سیاسي پروګرامونه ثبت او د «حساسیت پارونکو» او د دې ډلې له پالیسیو سره په تضاد کې موضوعاتو لرې کولو او سانسور کولو وروسته یې نشر کړي.
د طالبانو له چارواکو سره د رسنیو په غونډه کې ویل شوي، چې هېڅ رسنۍ اجازه نه لري چې د دې ډلې د پالیسیو او قوانینو په اړه انتقادي مواد خپاره کړي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو د نوې پرېکړې له مخې، د سیاسي پروګرامونو د ورځنیو بحثونو موضوع باید د دې ډلې د چارواکو له خوا تایید شي او کورنۍ رسنۍ نور نشي کولای د طالب چارواکو له اجازې پرته سیاسي خپرونې وکړي.
دغې ډلې رسنیو ته امر کړی چې د طالبانو له خوا تایید شوي کارپوهان خپرونو ته وغواړي.
طالبانو رسنیو ته د ۶۸«کارپوهانو» نوملړ چې د دوی له خوا تایید شوي وړاندې کړی چې سیاسي پروګرامونو کې ورته بلنه ورکړل شي. طالبانو رسنیو ته ویلي، چې له دغو کسانو پرته بل هېڅ مېلمه دې پروګرامونو ته نه غواړي.
د دغه نوملړ یو لېست چې افغانستان انټرنشنل ته رسیدلی، د طالبانو د یو شمېر ملاتړو نمونه پکې لیدل کیږي.
په دې لېست کې د مریم احمدي او فرح مجاهد په نوم د دوو مېرمنو نمونه هم لیدل کیږي چې پاتې ۶۶ نور یې نارینه دي.
په دې نوملړ کې د طالبانو د کورنیو چارو د وزارت د پخواني ویاند سعید خوستي او د هزاره سیاسي فعالانو له ډلې جعفر مهدوي نومونه هم موجود دي.
د طالبانو مشر هبت الله اخوندزاده کندوز ته په خپل سفر کې ویلي، چې د دې ډلې په زندانونو کې یې د بندیانو د وژل کېدو راپورونه تر لاسه کړي دي. طالبانو تر کنټرول لاندې ارګ د هبت الله اخوندزاده د خبرو غږیزه بڼه نن سې شنبه خپره کړې ده.
طالبانو د سنبلې په ۱۹مه اعلان وکړ، چې هبت الله اخوندزاده د کندز په ګډون څو شمالي ولایتونو ته سفر کړی دی.
ملا هبت الله ویلي؛ خبر شوی چې په یوه زندان کې بندیان وژل شوي دي.
هغه زياته کړه، چې د پېښې له پوهېدو وروسته يې د زندان مسوول ته زنګ وواهه او پوښتنه يې وکړه، چې دا وژنه د محکمې په حکم ترسره شوې او که له حکم پرته.
د هبت الله په خبره، چې د زندان مسوول ورته وويل، چې له پېښې نه دى خبر او د دوى ملګرو بنديان وژلي دي.
د طالبانو مشر ویلي، چې د زندان د مشر غفلت د بښنې وړ نه دی او هغه د تل لپاره طالبانو له ډلې ایستل شوی او کور ته استول شوی دی.
اخوندزاده وویل، چې د طالبانو د چارواکو په غفلت سره به دوی خپل نظام له لاسه ورکړي.
تر دې مخکې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته تایید کړې وه، چې په تېرو درېیو کلونو کې د طالبانو د استخباراتو په زندانونو کې ۸۷ تنه د شکنجې له امله وژل شوي دي.
سرچينې زياته کړې وه، چې دغه کسان د برق په شاک، زندۍ کولو، په اوبو کې ډوبولو او د تناسلي اعضاو د شکنجې له امله وژل شوي دي.
اکثره بندیان پخواني عسکر، د ملي مقاومت جبهې غړي او د طالبانو ضد فعالان وو.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو ماموریت (یوناما) هم تېر کال د طالبانو د زندانونو د وضعیت په اړه یو راپور خپور کړی و.
یوناما د طالبانو په زندانونو کې د بشري حقونو د پراخو سرغړونو راپور ورکړی او ټینګار یې وکړ، چې د دغو سرغړونو نږدې ۵۰ سلنه شکنجه او نور ناوړه چلند "ظالمانه، غیر انساني او د سپکاوي مجازات" دي.
زموږ بریا په خطر کې ده
ملا هبت الله د خپلو خبرو په یوه بله برخه کې د طالبانو پر وړاندې د مسوولیت پر غاړه اخیستو د ستونزو په اړه وویل، چې د دوی بریا له خطر سره مخ ده.
هغه خپلو سرتېرو ته خبرداری ورکړ چې "ډېری غیږ نیونکي په دې ډګر کې ناکام شوي دي."
هغه دعا وکړه، چې خدای به دوی ناکام او شرمنده نه کړي.
د طالبانو مشر همداراز د پخواني شوروي پر وړاندې د مجاهدینو جګړې ته په اشارې سره وویل، چې مجاهدینو ډېرې قربانۍ ورکړې؛ خو مشران یې پلورل شوي وو.
د لمونځ نه کول
ملا هبت الله د طالبانو په منځ کې د نه لمونځ کوونکو د زیاتوالي په اړه هم اندیښنه څرګنده کړه. هغه وويل، داسې راپورونه يې ترلاسه کړي، چې د طالبانو او خلکو تر منځ بې نمازي زياته شوې ده. هغه ټینګار وکړ، چې د اسلامي نظام دنده دا ده، چې خلکو ته د لمونځ هدایت وکړي.
هغه د جوماتونو په ساتنه او پالنه هم ټینګار وکړ.
په شريعت معامله نه کول
د طالبانو مشر وايي، چې دا ډله به د امربالمعروف د قانون په پلي کولو کې درېغ نه کوي او د دغه قانون عملي کول د دوی د اسلامي نظام دنده ده.
هغه پر لوېديځ تور ولګاوه چې "په افغانستان کې په شلو کلونو ډېموکراسي، فساد او فحشا ته وده ورکړې ده."
هغه د حجاب او د شرعي احکامو د پلي کولو په اړه خبرې اترې يوه حساسه موضوع وبلله او ويې ويل، چې نن سبا خلک په تېره بيا ځوانان د فحشا او د ټلوېزيون کتلو په څېر مسايلو ته متوجې شوي دي.
هغه وویل؛ کله چې د یوې ځوانې مسلمانې ښځې حجاب ته اشاره کیږي، په ټولنیزو رسنیو کې په چټکۍ سره پرې نیوکې کیږي.
د طالبانو مشر ملا هبت الله دا څرګندونې په داسې مهال کوي، چې تېره ورځ د ملګرو ملتونو سرمنشي انټونیو ګوتریش په خپلو څرګندونو کې پر طالبانو توندې نیوکې وکړې او ویې ویل، چې دغې ډلې د افغانستان ښځې له ټولنیز ژوند څخه بې برخې کړې دي.
د هلمند له مرکز لښکرګاه څخه سرچينو افغانستان انټرنشنل ته ويلي، چې د بېوزلو، کونډو او يتیمانو ته د مرستې ورکولو پر مهال یو شمېر ځایي طالب قومندانانو خپل او د دوستانو نومونه ليکلي او مرستې حیف میل شوي دي.
سرچینه زیاتوي، چې نن سې شنبه يوې مرستندویه موسسې په لښکرګاه کې د کونډو او يتمانو د کورونو ارزيابي کوله، چې طالبانو پکې د خپلو دوستانو نومونه لیکلي دي.
د هلمند له مرکز لښکرګاه څخه د سې شنبې په ورځ سرچینو افغانستان انټرنشنل ته په ليږلو غږونو او ويډيو کې ويلي، چې يوې مرستندويه ادارې د بېوزلو او کونډيانو د کورونو ارزونه کوله، چې طالبانو يې مخه نيولې.
د سرچينې د معلوماتو له مخې، چې د لښکرګاه د نجونو لېسې څنګ ته طالبانو د يوې مرستندويه ادارې کارکوونکو له سيمې څخه یو جومات ته بيولي او د واقعي حق لرونکو بيوزلو پر ځای يې خپل او د خپلو دوستانو نومونه ليکلي.
د سرچينې په خبره، چې طالبانو همدې کونډو او يتيمو کورنيو ته هم اجازه نه ورکوله، چې د مرستندويه ادارې له کارکوونکو سره وګوري.
سرچينه وایي، چې تېرو جګړو د همدې سيمې خلک سخت ځپلي او جګړو يې د کور د سر سړي اخيستي دي.
یو شمېر مرستندويه ادارې د هغو کورنيو سره نقدي او د خوراکي توکو مرستې کوي، چې په تېرو شلو کلونو کې يې د جګړو پر مهال د کورنۍ غړي له لاسه ورکړي وي.
پر طالبانو تر ډېره نيوکه دا ده، چې حق حقدار ته نه رسوي او زيات مهال د مرستندويه ادارو او سوداګرو په چارو کې لاسوهنې کوي.
د قطر د نړۍوالو همکاریو وزیرې د افغان ښځو په اړه د ملګرو ملتونو په ځانګړې غونډه کې ژمنه وکړه، چې له افغان مېرمنو سره به د پوهنې او روغتیا په برخه کې ۷۵ میلیونه ډالره مرسته وکړي.
لولو الخاطر تعلیم ته لاس رسی، اقتصادي مشارکت او د ښځو نورې ازادۍ د افغانستان د پرمختګ لپاره اړینې وبللې.
د قطر د نړۍوالو همکاریو وزیرې د افغان ښځو په اړه د ملګرو ملتونو د عمومي غونډې په څنډه کې په خپله وینا کې د افغان ښځو د اساسي حقونو په برخه کې د خپل هېواد پر ژمنتیا ټینګار وکړ.
دا مرستې د بورسونو، د تعلیمي پروګرامونو د جوړولو او د روغتیايي خدمتونو د وړاندې کولو په برخو کې ځانګړې شوې دي.
د قطر د نړۍوالو همکاریو وزیرې هم د افغان ښځو پر پیاوړتیا او د هېواد په راتلونکي کې د هغوی پر ادغام ټینګار وکړ او دغه هدف یې د قطر د اوږدمهاله ستراتیژۍ له مهمو لومړیتوبونو څخه وباله.
لولو الخاطر وویل: «د بشري حقونو د نړۍوالې اعلامیې ۲۶مه ماده وايي، چې هر څوک د زده کړې حق لري او موږ ژمن یو چې ټول افغانان دې اساسي حق ته لاسرسی ولري.»
طالبانو په منځنیو ښوونځیو او پوهنتونونو کې د نجونو پر زده کړو بندیز لګولی دی.
د افغانستان لپاره د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ځانګړی استازی په ملګرو ملتونو کې د افغان ښځو په ځانګړې غونډه کې ګډون نه درلود. ټام وېسټ د افغانستان په اړه په وروستیو څو نړۍوالو غونډو کې ګډون نه دی کړی او نه شتون یې پوښتنې را پورته کړې دي.
امریکايي سرچینو د افغانستان انټرنشنل سره په تماس کې د ټام وېسټ د ګوښه کېدو خبره نه رد کړې او نه یې تایید کړې دی.
ټام وېسټ له څه مودې راهیسې د افغانستان په تړاو غونډو کې ګډون نه دی کړی.
د افغانستان د پخواني حکومت تر نسکورېدو او د زلمي خلیلزاد تر ګوښه کېدو وروسته نوموړی د افغانستان لپاره د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د ځانګړي استازي په توګه وټاکل شو.
په تېرو درېیو کلونو کې ټام وېسټ په مختلفو غونډو په ځانګړې توګه د دوحې په غونډو کې ګډون کړی.
هغه په بهر کې د ښځینه فعالانو او افغان سیاستوالو سره لیدنې کړي او په دوحه کې یې د طالبانو له استازو سره هم خبرې کړې دي.
د طالبانو د تګلارو او په افغانستان کې له ښځو او نجونو سره د دغې ډلې د سیاست او چلند په اړه د ټام وېسټ کړنې چې د هرې ورځې په تېرېدو سره مخ په زیاتېدو دي، تل تر نیوکو لاندې راغلي دي.
په هغه غونډه کې چې د ۱۴۰۱ کال د غوايي په لومړۍ نېټه په واشنګټن کې جوړه شوې وه، یو شمېر ښځینه فعالانو ګډون کړی و او یوې ګډونوالې یلدا رویان ټام وېسټ ته په خطاب کې وویل، چې هغه د طالبانو پر کړنو سترګې پټوي.
اغلي رویان د ټام وېسټ له قوله ويلي، چې امریکا د طالبانو پر وړاندي د بندیزونو زیاتوالی د عامو خلکو لپاره زیانمن ګڼي او امریکا «دا مهال د افغانستان د امنیتي مسالو په اړه څه نه شي کولی.»
په دوحه کې د طالبانو د بهرنیو چارو د وزیر امیر خان متقي په ګډون د طالبانو له استازو سره د ټام وېسټ ليدنې یوه له هغو مواردو څخه وې، چې په بهر کې د ښځینه فعالانو له خوا پراخې نیوکې پرې وشوې.
په بېلابېلو هېوادونو کې لاریون کوونکو له طالبانو سره د «پټو اړیکو او د تړلو دروازو تر شا پر خبرو اترو» نیوکې وکړې او د دغو خبرو اترو د پای ته رسېدو غوښتنه یې وکړه.
د عطا محمد نور په ګډون یو شمېر د طالبانو مخالفو څېرو هم ټام وېسټ د زلمي خلیلزاد په تګلارو تورن کړی دی.
عطا محمد نور د دوحې هوکړه د طالبانو د راتګ او د جمهوري نظام د ړنګېدو بنسټ ګڼي او وايي، چې اوس د خلیلزاد په څېر ټام وېسټ هڅه کوي، چې طالبان سپین کړي.
کانګرس ته د ټام وېسټ ځواب
د امریکا پارلمان د بهرنیو اړیکو کمېټې هم په ۱۴۰۲ کال د مرغومي په ۱۵ نېټه له افغانستان څخه د امریکایي ځواکونو د وتلو د پایلو په اړه په یوه غونډه کې ټام وېسټ ته د ځواب ویلو غږ کړي و.
په دغه ناسته کې د امریکا له ځانګړي استازي څخه د تروریستي ډلو ترمنځ د همغږۍ د بیا پیلولو، د طالبانو د حکومت د وزارتونو په کچه د القاعدې شبکې د غړو د غړیتوب، د سراج الدین حقاني له خوا د ایمن الظواهري کوربه توب او هغه راپورونه، چې د کانګرس ځینو غړو د طالبانو د حکومت یو استخباراتي مامور شمالي کوریا سره مخامخ کړي په اړه د کانګرس د استازو له خوا سختې پوښتنې وشوې.
دغې کمېټې ته ټام وېسټ او رینا امیري ور بلل د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان د مسالې په اړه د امریکا د حکومت له کړنو د ناخوښۍ په معنا دي.
په عامه افکارو د غونډو اغېز
د افغانستان په اړه وروستۍ غونډه د دوشنبې په ورځ د افغانستان په راتلونکي کې د ښځو د رول په اړه په ملګرو ملتونو کې د هېوادونو د عمومي غونډې په څنډه کې د ایرلنډ، سوېس، قطر او اندونیزیا له خوا جوړه شوه.
د دوشنبې په غونډه کې د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتریش د بېلابېلو هېوادونو او نړۍوالو سازمانونو استازو او یو شمېر فعالو افغان مېرمنو هم حضور درلود.
د امریکا د ځانګړي استازي نشتوالی، چې شتون یې د غونډو پر پرېکړو او بیانیو ډېر اغېز لري او د طالبانو په وړاندې د نړۍوالې ټولنې د چلند په بدلولو کې اغېزمن تمامېدای شي، د ډېرو لپاره د پوښتنې وړ دی.
د افغانستان په تړاو په وروستیو غونډو کې د ټام وېسټ د نه ګډون لامل نه دی په ډاګه شوی.
دا اونۍ د ملګرو ملتونو د امنیت شورا ۱۵ غړو د افغانستان په اړه غونډه وکړه او د هېوادونو استازو په ځانګړې توګه د لویو قدرتونو استازو د ترهګرۍ د ګواښ، د بشري حقونو وضعیت او د طالبانو د نوي امربالمعروف قانون په اړه خپلې اندېښنې څرګندې کړې.
د سې شنبې په ورځ (د وږي ۲۷مه) ملګري ملتونه په افغانستان کې د ښځو د حقونو د سخت او مخ په زیاتېدونکي کړکېچ په اړه د یوې اړخیزې غونډې کوربه و.
په دې غونډه کې په افغانستان کې د ښځو د حقونو د سخت او مخ په زیاتیدونکې کړکېچ، چې د طالبانو له خوا د ښځو په سیستماتیک ډول تر پښو لاندې شوی و، وڅېړل شو.
که څه هم د دغو غونډو تر سره کېدل تر اوسه د طالبانو پر سیاستونو او په ځانګړې توګه د افغان ښځو او نجونو پر وړاندې کوم د پام وړ اغېز نه دی کړی؛ خو لږ تر لږه کولای شي د نړۍ د عامه افکارو په اړه، چې په افغانستان کې روان دي خبر کړي.
واک ته د طالبانو له راتګ څخه په درېیو کلونو کې افغان مېرمنو په بېلابېلو هېوادونو کې د طالبانو د ناوړه سیاستونو پر وړاندې د مبارزې بیرغ اوچت کړی او په دې موده کې له بېلابېلو هېوادونو څخه ګڼ شمېر ښځینه فعالانې له افغان مېرمنو سره یوځای شوې دي.