ایران په یوه اوونۍ کې د دوو افغانانو په ګډون ۱۴ کسان په دار ځړولي دي

دغه اژانس د یکشنبې په ورځ د (تلې اتمه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې تیره ورځ ۲۴ کورنۍ د ننګرهار ولایت تورخم، ۱۷ کورنۍ د کندهار سپین بولدک، ۴۶ کورنۍ د نیمروز ولایت ورېښمو پله او ۱۰۸ کورنۍ د هرات اسلام کلا له لارې هېواد ته راستنې شوې.

له ایران او پاکستان دواړو هېوادونو څخه د افغان کډوالو ۱۹۵ کورنۍ راستنې کړلې شوې.

باختر اژانس لیکلي، چې د له طالبانو له لوري د مرستو تر څنګ یو شمېر کډوالې کورنۍ خپلو اصلي سیمو ته هم لېږدول شوې دي.

د طالبانو تر واک لاندې د باختر اژانس په خبر کې دا نه دي ویل شوي، چې دغه کورنۍ په خپله خوښه او که د یادو هېودونو له لوري په زور افغانسان ته ستنې کړلې شوې دي.

خوپه دې ورستیو کې ایران او پاکستانپه زور د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ پیل کړې دي.

د راپورونو له مخې په ایران کې د افغان کډوالو سره د ناسم چلند او د افغانانو پر کار کولو، زده‌کړو او هلته اوسېدو باندې دغه هېواد سخت بندیزونه لګولي دي.

په دې وروستیو کې د جرمني، استرالیا، کاناډا او هالنډ د بهرنیو چارو وزیرانو خبرداری ورکړی، چې که د افغان ښځو او نجونو وضعیت بدل نه شي، نو دوی به نړۍوالې محکمې ته د طالبانو پرضد عریضه وکړي.

دغو څلورو هېوادونو ټینګار کړی، چې په افغانستان کې د ښځو او نجونو له حقونو څخه د سرغړونې مخه باید ونیول شي.

د نړۍ څه باندې ۲۰ هېوادونو په نړۍواله محکمه کې د طالبانو د محاکمې لپاره د دغې پرېکړې ملاتړ کړی دی.

د څلورو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو د تلې په څلورمه د چهارشنبې په ورځ د ملګرو ملتونو د عمومي غونډې په څنډه کې د یوې خبرپاڼې له لارې په افغانستان کې د بشري حقونو په ځانګړې توګه د ښځو پر وړاندې د جنسیتي توپیر جدي او سیستماتیکه سرغړونه وغندله.

طالبانو له شپږم ټولګي پورته د نجونو ښوونځي او پوهنتون ته پر تګ بندیزونه لګولي دي.

دغې ډلې په تېرو درېیو کلونو کې په نا دولتي ادارو کې د ښځو پر کار کولو، پارکونو، رستورانتونو ته په تګ، له شرعي محرم پرته د تګ راتګ او دغه راز د ښځو پر سپورټ کولو، سیاسي او مدني فعالیتونو هم سخت بندیزونه لګولي دي.

دغېډلې د یوه نوې قانون له لارې د ښځو غږ «عورت» بللی دی.

د بشري حقونو فعالانو طالبان په پراخه کچه د بشري حقونو په سرغړونو تورن کړي او ویلي یې دي، چې دغې ډلې په افغانستان کې له ټولنې څخه د ښځو په لرې کولو سره جنسیتي توپیر رامنځته کړی دی.

خو د یادو هېوادونو د کړنو په غبرګون کې طالبانو د بشري حقونو د سرغړونو تورونه رد کړي دي.

هغه وويل: «افغانستان بايد د نړۍوالو همکاريو په ډګر بدل شي، نه د جيوپوليټيکي سياليو په ډګر.»

هغه ټینګار وکړ چې موږ باید د ترهګرو خوځښتونه له نږدې وڅارو او د معلوماتو له تبادلې او شریکولو څخه ګټه پورته کړو.

وانګ‌يي د جمعې په ورځ د روسيې او ايران د بهرنيو چارو له وزيرانو او د پاکستان د دفاع له وزير سره په کتنه کې د افغانستان د ګاونډیو او د شانګهای د همکاریو سازمان د هېوادونو د بهرنيو چارو د وزيرانو د همکارۍ سازمان د غونډې له ظرفیتونو د کار اخیستلو غوښتنه کړې، د نوموړي په خبره: «ترهګر باید له منځه ولاړشي.»

نوموړي له ترهګرۍ سره د مبارزې پر ارزښت د ټينګار تر څنګ د افغانستان له بيارغونې ملاتړ وکړ او د سيمه ييزو اقتصادي او سوداګريزو همکاريو د پياوړتيا او په سيمه کې يې په سترو پروژو کې د افغانستان شاملېدل مهم وبلل.

نوموړي دغه راز د افغانستان د وضعیت په ښه کولو کې د ملګرو ملتونو او د شانګهای د همکاریو سازمان رول مهم وباله.

د چین د بهرنیو چارو وزیر د افغانستان د مرکزي بانک د ذخیرو پر خلاصیدو ټینګار وکړ او ویې ویل: «موږ باید په درناوي سره د افغانستان چارواکو ته لارښوونه وکړو چې د ښځو او ماشومانو د حقونو د ساتنې د ښه والي او پیاوړتیا په برخه کې او د اسلامي هېوادونو په ځانګړي توګه د منځني ختیځ له تجربو ګټه واخلو او د افغانستان د عصري کولو په لاره کې ورڅخه ګټه واخلو.»

روسیه، چین، ایران او پاکستان د نورو هېوادونو په څېر طالبان په رسمیت نه پیژني، خو له طالبانو سره اقتصادي او ډیپلوماټیکې اړیکې لري.

محمد اقبال د چاکر کلي او عبدالقادر د دې ولسوالۍ د هزاره بای کلي اوسېدونکی دی.

د راپرونو له مخې، طالبانو دغه کسان له يو کور څخه د غلا په تور نيولي دي او دغه پیښه يو کال مخکې رامنځ ته شوې وه . خو يوه بله سرچينه بيا ادعا کوي، چې دا غلا پخپله د طالبانو له خوا شوې وه او د دغو کسانو د نیولو لپاره دا پلمه کوي.

یوناما او نورو خپلواکو نړۍوالو سازمانونو ویلي، چې طالبانو په تیرو درېیو کلونو کې د پخوانیو افغان امنیتي ځواکونو ځورولو، شکنجه کولو او نیولو ته دوام ورکړی دی.

د طالبانو مشر په دې وروستیو کې تایید کړه، چې د دې ډلې په زندانونو کې یو شمېر بندیان وژل شوي دي.

سیمه ییزې سرچینې وايي،‌ چې د دواړو خواوو ترمنځ‌ یو ځل بیا جګړه پیل شوې او سختې نښتې روانې دي.

د ځايي سرچینو په وینا، طالبانو غوښتل د ګوشتې په انارګي غاښي کې پوسته جوړه کړي، خو پاکستاني پوځ یې مخالفت کړی او د همدې امله د دواړو خواوو ترمنځ په وار وار نښتې شوي دي.

له دې وړاندې د ننګرهار د ګوشتې او د کونړ د خاص کونړ ولسوالیو ځینو اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې د پاکستان او طالبانو د پوله ساتو تر منځه د یوې پوستې د جوړېدو پر سر نښته شوې.