افغان ابداليانو د درې اړخيزه لوبلړۍ په دويمه سیالۍ کې هنکانګ ته په ۷ ويکټو ماتې ورکړه

د دغه راپور له مخې، د افغانستان ۳۰،۴ سلنه وګړي په خوارځواکۍ اخته دي او په دغه هېواد کې ۵،۸ سلنه ماشومان تر پنځه کلنۍ مخکې مري.

د راپور له مخې، په افغانستان کې له پنځو کلونو کم عمره ۴۴،۶ سلنه ماشومان چې عمر یې تر پنځو کلونو کم دی د خپل عمر په پرتله ټیټ قد لري. په دې ارزونه کې ویل شوي چې د ماشومانو لنډ قد د دوی اوږدمهاله خوارځواکي په ګوته کوي.

په راپور کې دا هم ویل شوي، چې په افغانستان کې ۳،۶ سلنه ماشومان د قد په پرتله کم وزن لري او دا کار د شدیدې خوارځواکۍ له امله دی.

د لوږې نړیوال نوملړ د راپور له مخې، په افغانستان کې ۵.۸ سلنه ماشومان د ناکافي تغذيې او په غیر صحي چاپیریال کې د ژوند کولو له امله تر پنځو کلونو مخکې مري.

دغه راپور د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان او ۳۵ نورو هېوادونو کې د لوږې وضعیت "جدي" بللی.

تېر کال افغانستان د ۳۰،۶ نمرو په لرلو سره په دغه لېست کې ۱۱۴ مقام درلود او سږ کال د ۱۱۶ مقام په ترلاسه کولو سره په دغه هېواد کې د لوږې کچه لوړه شوې ده.

د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې په تېرو درېیو کلونو کې بشري ناورین مخ په زیاتېدو دی او د ملګرو ملتونو په وینا دا مهال څه باندې ۲۴ میلیونه کسان بشري مرستو ته اړتیا لري.

د ۲۰۲۴ کال د لوږې د نړیوال نوملړ په راپور کې په ۵۱ کمزورو هېوادونو، ۳۷ منځني هېوادونو، ۳۶ جدي هېوادونو او ۶ خطرناکو هېوادونو کې د لوږې وضعیت ارزول شوی دی.

د لوږې نړیوال نوملړ په نړۍ کې د لوږې وضعیت د ۱۸.۳ پوائنټونو په ورکولو سره "متوسط" بللی دی. دا نمرې اته کاله وړاندې ۱۸.۸ وې او په دې توګه په نړۍ کې د لوږې کچه له لږ توپیر سره لوړه شوې ده.

د لوږې نړیوالې ادارې نوې شمېرو ته په اشارې سره ویلي، چې د ملګرو ملتونو د دوامدارې پراختیا اهدافو ته رسېدل ستونزمن کار دی چې تر ۲۰۳۰ کال پورې په نړۍ کې د لوږې کچه صفر ته راټیټه کړي.

په راپور کې ویل شوي، چې له ۲۰۱۶ کال راهیسې په نړۍ کې د لوږې د کمولو په برخه کې لږ پرمختګ شوی دی.

د دې کال په لست کې بیلاروس په نړۍ کې د لوږې تر ټولو ټیټه کچه لري، چې د پنځو امیتاز څخه کم دی. برونډي او جنوبي سوډان د لوږې د "خطرناکه" کچې په توګه طبقه بندي شوي، د ۲۵ څخه تر ۴۹.۹ پورې نمرې لري.

د لوږې نړیوال نوملړ نړۍ کې د اروپا د غیر دولتي سازمانونو له خوا چمتو شوی او پایلې یې د هر کال په اکتوبر میاشت کې په یو راپور کې خپریږي.

د سویس کيستون ايس ډي اې خبري اژانس د یکشنبې په ورځ راپور ورکړی، چې د سویس حکومت هر یو پناه غوښتونکي ته د جیب خرڅ په ډول ۵۰۰ سویسي فرانک (شاوخوا ۵۸۳ ډالر) ورکړي.

سویسي رسنیو د دغو دوو کډوالو د هویت په اړه معلومات نه دي خپاره کړي.

د سویس د کډوالۍ د دفتر مرستیال وینچنزو ماچیولي رسنیو ته وویل، چې هیواد به یې ډیر ژر نور [مجرم] کډوال هم وباسي.

د سویس جرمني ژبې اونیزې، چې مخکې یې د دغو کډوالو د ایستلو خبر ورکړی و لیکلي، چې لږ تر لږه ۱۳ نور «جدي مجرم» افغان پناه غوښتونکي په سویس کې میشت دي.

تېره میاشت جرمني هم ۲۸ «مجرم» افغان کډوال په یوه چارټر الوتکه کې کابل ته واستول او ویل کیږي یوه بله الوتنه هم په نږدې راتلونکې کې په پام کې ده.

د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د یکشنبې په ورځ (د تلې ۲۲ مه) له مرستو څخه د يوې ګټې اخستونکې نوريه له قوله ليکلي: « دا سرپناه زموږ لپاره د معجزې په څېر ده او زموږ ژوند ډېر اسانه کوي.»

د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د دغو کوډلو د اسانتیاوو او ډول په اړه جزئیات نه دي ورکړي، خو ویلي يې دي، چې د بې ځایه شویو او راستنېدونکو لپاره د سرپناوو په جوړولو کې ورسره ایچرو «اې سي ایچ ار او» موسسه همکاري کوي.

له دې وړاندې د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د پنجشنبې په ورځ (د تلې ۱۹ مه) د رواني روغتیا د نړیوالې ورځې په مناسبت په یوه راپور کې ویلي و، چې له ایران او پاکستان څخه د افغان کډوالو جبري ایستلو په کډوالو کې رواني ناروغۍ او فشار ډېر کړي دي.
دغه سازمان وايي، له ایران او پاکستان څخه ایستل شوي افغان کډوال له اسانتیاوو پرته هېواد ته راستنېږي او له سختو شرایطو سره مخ دي.

د سیمې خلکو وړمه ورځ په یوه غونډه کې په دې شنه سیمه کې د خلکو ګڼه ګوڼه او د کثافاتو ستونزه اندېښمنوونکي بللي. د ګرونوالډ د پولیسو مرستیال یورګ ګرینر وايي، سره له دې چې پر افغان قونسلګرۍ ګڼه ګوڼه ډېره شوې، خو تراوسه د کومې ناوړه پېښې رپوټ نه دی ورکړل شوی.

د مونشن ټاګیس ورځپاڼه وايي، د طالبانو له واکمنېدو وروسته په اروپا کې د افغانستان ډیری استازولیو خپل رسمیت له لاسه ورکړی دی.

د مونشن کونسلګري یوازې د جرمني په دوو ایالتونو بایرن او بادن وورتېمبرګ ایالتونو کې میشتو افغانانو ته خدمتونه وړاندې کوي، خو د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له اعلان وروسته چې د نورو کونسلګریو او سفارتونو اسناد یې بې اعتباره اعلان کړل، دې کونسلګرۍ ته پر جرمني سربېره له اتریش، سویټزرلنډ او نورو اروپايي هېوادونو هم افغانان راځي.

ګرینر، چې په دې وروستیو کې یې په مونشن کې د افغان قونسلګرۍ له چارواکو سره له نږدې لیدلي، وايي« په کونسلګرۍ کې ګڼه ګوڼه پاموړ ډېره شوې ده. ». هغه وايي، قونسلګري له عملیاتي ستونزو سره لاس او ګریوان ده او هڅه کوي د مراجعانو شمېر کم شي.

د مونشن کونسلګري افغانانو ته د پاسپورټونو د ورکړې، تمدید او نکاح خط په څېرکنسولي خدمتونه وړاندې کوي، خو لوژستیکي ننګونو لکه د موټرو د پارک کولو ځای کموالي او روغتیايي اندېښنو سیمه ییز چارواکي دې ته اړ کړي، چې د کونسلګرۍ وضعیت له نږدې وڅاري.

ګرینر د سیمې د خلکو اندېښنو ته په ځواب کې وویل: « موږ له مسایلو خبر یو او له کونسلګرۍ سره د خبرو اترو په حال کې یو څو امنیت او عامه نظم خوندي شي».

د کونسلګرۍ چارواکو ژمنه کړې، چې د سیمې د خلکو اندېښنې په پام کې ونیسي او د کثافاتو ستونزې ته رسیده ګي وکړي.

د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلویزیون د یکشنبې په ورځ د (تلې ۲۲مه) په یوه راپور کې د دغه ډلې د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت د ویاند عبدالطیف حقاني له قوله ویلي، چې په تېرو شپږو میاشتو کې څه باندې ۶۴۰ زره افغانان له ایران، پاکستان او ترکیې هېوادونو څخه راستانه شوي دي.

نوموړی وايي، شاوخوا ۸۰ زره افغانان له پاکستان، ۱۰ زره له ترکیې او پنځه لکه او ۵۰ زره افغان کډوال له ایران څخه په زور او خپله خوښه راستانه شوي دي.

د طالبانو کډوالو وزارت ویاند وايي، د یادو راستنو شویو کډوالو د ژوند خوندیتوب ترڅنګ یې په روغتیايي، زده‌کړو او د کاري زمینې په برابرولو کې ورته اسانتیاوې رامنځته کړې دي.

خو د راپورونو له مخې، هره ورځ سلګونه افغانان په ناقانونو لارو ګاونډیو هېوادونو ته کډوال کیږي.

وزرګارتیا، امنیتي ګواښونه، د ټولنیزو او بشري حقونو نابرابري له هېواده د ځوانانو د تېښتې لاملونه ګڼل کیږي.

دا په داسې حال کې ده، چې ایران او پاکستان هره ورځ سلګونه افغان کډوالې کورنۍ په زور له خپلو هېوادونو باسي.

دغو دواړو هېوادونو پر مېشتو افغان کډوالو د کار کولو او په ښوونیځیو کې د ماشومانو پر شاملولو هم بندیزونه لګولي دي.