د جرمني لومړی وزیر نن پارلماني کمېټه کې د «افغان تخلیې» په اړه پوښتل کیږي

په ترکمنستان کې د طالبانو سفارت د پنجشنبې په ورځ په يوه اعلاميه کې ویلي، چې طالب سفير فضل محمد صابر د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزارت په بلنه په دې نندارتون کې برخه اخستې.

په اعلاميه کې راغلي، چې فضل محمد صابر په نندارتون کې د «افغان ټيلیکام او افغان بيسم» له استازو سره په لیدنه کې د افغانستان او ترکمنستان ترمنځ د مخابراتو او انټرنيټ په برخه کې د همکارۍ پر زياتېدو ټينګار کړی او د ډيجيټل اقتصاد نویو سیسټمونو اړوند یې هم خبرې کړې دي.

د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ دغه نندارتون د ترکمنستان په کوربه توب جوړ شوی و، چې د ۴۰ هيوادونو شاوخوا ۴۰۰ استازو برخه پکې اخستې وه.

په نندارتون کې هر هېواد ځان ته غرفې جوړي کړې وې او ګډونوالو ته یې معلومات وړاندې کول.

د ساوت چاینا مارنینګ پوسټ د رپوټ له مخې، د هند د ابزرور څیړنو او ستراتیژیکو مطالعاتو بنسټ یو تن همکار کبیر تنیجا وايي، چې نوی ډیلی له ډېر وخت راهیسې هڅه کوي چابهار بندر د افغانستان د ځایناستي سوداګریزې لارې په توګه معرفي کړي.

هغه وايي، «چابهار بندر ددې پروژې د ډیزاین یوه برخه ده. دغه بندر دغه راز کابل ته د کراچۍ بندر یو بدیل په لاس ور کوي، چې افغانستان ترې له اوږده وخت راهیسې د اصلي بندر په توګه ګټه اخلي».

هند د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني، خو تنیجا وايي چې «نوي ډیلي ته دا منطقي بریښي چې د چابهار بندر چارې تعقیب کړي».

تنیجا زیاتوي، « د طالبانو او پاکستان اړیکې د کرښې پر سر نښتو او په کابل کې د امنیتي او سیاسي اختلافونو له امله ترینګلې کیږي. تېر کال چابهار ته د ملابرادر سفر د هند پر لور ددې ډلې بدلون ښيي».

شنونکي په دې باور دي، چې نوی ډیلی د ستراتیژیکو اسانتیاوو رامنځته کولو له لارې غواړي د چین د یوې لارې او یو کمربند پروژې په اډانه کې پرګوادر بندر د افغانستان اتکا را کمه کړي.

د ماساچوست امهرسټ پوهنتون استاد شانتي دې سوزا وايي، د طالبانو حکومت د چابهار له لارې خپلې سوداګرۍ ته لېواله دی او غواړي پر پاکستان یې تکیه کمه شي او هند هم له منځنۍ اسیا سره د نښلېدو لپاره اړ دی چې له طالبانو سره مثبتې اړیکې وساتي.

د ستراتیژیکو مطالعاتو د نړیوال انسټیټیوټ د منځنۍ او سویلي اسیا ددفاع ، ستراتیژۍ او ډپلوماسۍ د برخې څیړونکی انتوني لیویسکویس وايي، هند به تر هغه له طالبانو سره اړیکې ساتي، چې له دې اړخه نوي ډیلي ته پېښ ګواښونه کم شي.

هندي چارواکي وايي، چې له افغانستان نه د امریکايي ځواکونو له وتلو وروسته په هندي کشمیر کې د لشکر طیبه او جیش محمد په څېر وسله والو ډلو عملیاتو کې امریکايي وسلې کارېدلې دي.

د لیویسکویس په باور، طالبانو ته د هند د ورنږدې کېدو بله موخه پاکستان ته دا ښودل دي چې طالبان غواړي د افغانستان په بهرنیو اړیکو کې تنوع راولي.

هند په دې وروستیو کې ممبی کونسلګرۍ ته د طالبانو ور پېژندل شوی ډپلوماټ منلی او درې نور ډپلوماټان هم ور پېژندل شوي، چې یو پکې د طالبانو د قطر دفتر د رییس زوی دی.

د چارشنبې په ورځ د طالبانو د پنجشېر ولایت د اطلاعاتو او فرهنګ د ځوانانو چارو امريت د پنجشېر لوړو زده کړو مؤسسې په انګړ کې له (غرب سره فکري جګړې) سيالۍ پایلې، چې ۲۰۰ کسانو پکې ګډون کړی و، اعلان کړې.

‏د پايلو د اعلان په غونډه کې د پنجشېر لپاره ددې ډلې د اطلاعاتو او فرهنګ رئیس مولوي نصرالله ملکزاده وویل چې "فکري جګړه تر نظامي جګړې ډېره خطرناکه ده، ځکه لوېدیځ له دې لارې زموږ د ځوانانو فکرونه خرابوي".

د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت په وینا، نوموړي په دې غونډه کې له ځوانانو وغوښتل، چې له "لویدیزو افکارو "سره مبارزه وکړي.

‏غونډې ته د پنجشېر لوړو زده کړو مؤسسې رییس مولوي مصطفی ابوسعید وویل چې "فکري جګړه د باورونو ماتول، د ارزښتونو بدلول او له اسلام څخه د لرې کولو هڅه ده".

طالبانو د امارت پېژندنې کتاب د پیل پروسې په څېر د دې سيالۍ لومړي مقام ګټونکي ته یو لپټاپ کمپيوټر او دویم مقام ګټونکي ته موبایل د جایزې په توګه ور کړي دي.

ددې غونډې په خپرو شویو انځورونو کې ښکاري چې ځینو ځوانانو خپل مخونه پټ کړي او ظاهرا داسې برېښي چې نه غواړي په غونډه کې یې د ګډون انځورونه خپاره شي.

د شنونکو په باور، طالبان په تدریج سره غواړي دغه کتاب هم د امارت پېژندنې د کتاب په څېر د پوهنې وزارت چوکاټ ته داخل کړي.

دغه سازمان د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره په دې تړاو د اندېښنې په ښودلو ویلي، چې دغه کړنه د رسنیو پر وړاندې یو جدي ګام او ګواښونکې کړنه ده.
تر دې وړاندې په ننګرهار ولایت کې سیمه‌ییزو سرچینو خبر ورکړی و، چې طالبانو خپلو ولایتي چارواکو ته امر کړی چې له تصویري رسنیو سره مرکې ونه کړي.
خبرپاڼه کې راغلي، د طالبانو له‌‌خوا پر رسنیو او خبریالانو د محدودیتونو لګول نه یوازې د خبریالانو کار سختوي؛ بلکې د ولس له حقونو سرغړونه هم بلل کېږي.
دغه سازمان له طالبانو غوښتي، چې د رسنیو او خبریالانو د فعالیتونو مخه ډب نه کړي او د بیان ازادۍ حق ته درناوی ولري.
دغه سازمان له نړۍوالو بنسټونو، د بیان ازادۍ له ملاتړو ټولنو او د بشري حقونو له ملاتړ کوونکو څخه هم غوښتي، چې د افغان خبریالانو وضعیت وڅاري او د رسنیو پر وړاندې د دغو محدودیتونو د لرې کولو لپاره له خپلو ټولو امکاناتو څخه کار واخلي.
تر دې وړاندې تېره ورځ د افغانستان د خبریالانو مرکز هم په ننګرهار ولایت کې پر انځورونو او ویډيویي مرکو د طالبانو پر بندیزونو د اندېښنې په څرګندولو سره د رسنیو پر کاري بهیر د دغې پرېکړې د پایلو خبرداری ورکړی و.
دغه مرکز د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي و، چې د طالبانو د امربالمعروف د قانون له مخې پر رسنیو د نویو محدودیتونو وضع کېدل د رسنیو ستونزې لا پسې زیاتوي.

له بل يلوه د هېواد په ځینو ولایتونو کې د ژوندیو موجوداتو د انځورونو د خپرولو له منع کېدو سره سم د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، چې دغه پرېکړه د رسنیو د فعالیتونو د بندېدو لامل نه کېږي.

سرچینو د مجاهد له قوله افغانستان انټرنشنل ته وویل:« طالبان د رسنیو د بندېدو اړوند د هېڅ کومې پرېکړې پلان نه لري.»

د طالبانو د کنټرول لاندې د هوا پوهنې اداره وایي، چې دغه وړاندوینه د سالنګونو په ګډون په کاپیسا، پنجشیر، پروان، لغمان، ننگرهار، کونړ، نورستان، بغلان، سمنګان، بلخ، تخار، سرپل، بدخشان، میدان وردک، غزني، هرات، بامیان، غور او دایکندي ولایتونو کې شوې ده.

دغې ادارې له هېوادوالو غوښتي، چې په ولایتونو کې له پېښو سره د مبارزې ولایتي کمېټو لخوا ورکړل شویو لارښوونو سره سم عمل وکړي او سیندونو ته دې له نږدې کېدو څخه په جدي ډول ډډه وکړي.

تېره ورځ (پرون) هم دغې ادارې په بدخشان، نورستان، پروان، پنجشېر، تخار، بغلان، کندوز، سمنګان، بلخ، بامیان، سرپل، جوزجان، فاریاب، دایکندي، غور، بادغیس او هرات ولایتونو کې د شړکنده باران، تالندې برېښنا، تېزو سېلیو، خاورو دوړو او سېلابونو د راوتو اټکل کړی و.

یاده اداره په داسې حال کې دغه وړاندوینه کوي، چې د هېواد په بېلابیلو برخو کې په وروستیو کلونو کې د سختو سېلابونو د راوتلو له امله سلګونه کسانو ته مرګژوبله واوښته او زرګونه جریبه کرنیزې ځمکې یې له منځه یوړې.

د ژمي په را نږدې کېدو سره یو ځل بیا د هغو سېلاب ځپلو سیمو اوسېدونکي اندېښمن دي، چې تر اوسه هم سرپناه نه لري او له ناوړه اقتصادي وضعیت سره هم مخ دي.