ملګري ملتونه: واورې روغتیايي خدمتونو ته د افغان ښځو لاسرسی ننګوي

په کابل کې یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د ټي ټي پي اسانچارو په کابل، کندز، پکتیکا، غزني او خوست ولایتونو کې د سپکو وسلو پټ دوکانونه پرانېستي او د کورنیو چارو او دفاع وزارتونو اړوند وسلو پېر او پلور پکې کیږي.

سرچینه وایي، " دغه وسلې د کابل په بوش بازار، شکردره، چې پخوا هلته حافظ ګل بهادر اوسېده، د خوست په اهنګرانو مارکېټ، کندز ښار او غزني کې په پټه خرڅیږي".

په دې وسلو کې ایم ۱۶، ایم ۴، کلاشنیکوف، د جي اېن جي مرمۍ، چې په ګرنېټ کوپونو کې کاریږي او ګرنېټ کوپ لرونکي اېم فور پلورل کیږي. د سرچینې په وینا، یو ګرنېټ کوپ لرونکی اېم ۴ په درې سوه زره افغانیو پلورل کیږي.

د لړم میاشتې پر پنځمه د طالبانو مشر مولوي هبت الله اخونزاده د یوه فرمان په صادرولو سره له وسله تونونو د وسلو بې اجازې اېستل بند کړل.

په دغه اته ماده ییز فرمان کې د طالبانو مشر له دفاع او کورنیو چارو وزارتونو او استخباراتو لوی ریاست نه د وسلو، پوځي تجهیزاتو او نورو مهماتو د وېش واک اخستی.

د سرچینې په باور، ددغه فرمان ورکولو یو هدف د افغانستان د پخوانیو امنیتي ځواکونو د وسلو د خرڅلاو او قاچاق مخنیوی دی، چې د پاکستان په ګډون ګڼو هېوادونو ترې اندېښنې ښودلې دي.

طالبانو د وسلو د خرڅلاو او قاچاق په تور خپل یو شمېر قوماندانان هم نیولي دي.

په شمالي وزیرستان کې د ۲۰۱۴ کال له پوځي عملیاتو وروسته د قبایلي سیمو د وسلو ډېری سوداګر د افغانستان سرحدي سیمو ته راغلل او د جمهوري نظام له سقوط وروسته یې وکړای شول چې په خوست او ور څېرمه ولایتونو کې په کمه بیه ګرانې او پرمختللې وسلې وپیري.

سرچینه وایي، چې "دغو وسله پلورونکو ته القاعدې خپل مخکیني پورونه بېرته ور کړل او دوی وکړای شول چې په دې پیسو د سقوط په ورځو کې کافي اندازه وسلې وپېري".

سرچینه وایي، "ټي ټي پي د وسلو له ازاد بازار نه په دې وروستیو کې نوي سنایپر ترلاسه کړي چې په څلور کیلومټره کې هدف په نښه کوي او د امریکایي دهشکې مرمۍ خوري".

د سرچینې په باور، "ټي ټي پي د ژمي له را رسېدو وړاندې په ازاد بازار کې په زیاته کچه سپکې او درندې وسلې پېرلې او باجوړ، شمالي او جنوبي وزیرستان ته یې د خپلو پسرلنیو عملیاتو لپاره لېږدولې دي".

پاکستاني چارواکو په دې وروستیو کې د طالبانو پر حکومت نیوکې کړې چې د اسلام اباد مخالفو جنګیالیو ته یې د نویو وسلو د ترلاسه کولو زمینه برابره کړې، خو طالبانو دا ډول رپوټونه رد کړي دي.

د ایران د اعتماد ورځپاڼې د رپوټ له مخې، دا درې تنه پاکستانیان «اګاهۍ ادارې» ته د یوه افغان له شکایت وروسته نیول شوي دي.

یاد افغان شکایت کړی چې « په کار پسې ګرځېدم چې درې کسانو راته وویل چې د باغ ساتنې لپاره یې ګوماري، خو هغوی زه بندي کړم، چې ښايي لس نور کسان هم هلته وو».نوموړي زیاته کړې چې « له نورو یرغمل شویو کسانو سره مې خبرې وکړې، له یوې تر دریو اونیو بندیان وو».

یاد افغان ویلي چې د پیسو له ترلاسه کولو وروسته دوی زندانیان نه خوشي کول.

دغو پاکستانیانو په خپل اعتراف کې ویلي چې افغانانو څه وخت مخکې دوی یرغمل کړي وو او ددوی له کورنیو یې بونګې غوښتې.

د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلویزیون نن دوشنبه د (لړم ۲۸مه) په خپله ایکس پاڼه په یوه راپور کې د دغې ډلې د چاپیریال ساتنې ادارې د چارواکو له قوله لیکلي، چې د کړکېچ نړۍوالې ډلې چارواکو ورسره ژمنه کړې چې په افغانستان کې به د اقلیم د بدلون له امله رامنځته شوې ستونزې هوارې کړي.

یاد ټلویزیون په خبر کې زیاتوي، چې دغه ژمنه په اذربایجان کې د دغې ډلې د چاپیریال ساتنې ادارې له مشر مطیع الحق مخلص سره د کړکېچ نړۍوالې ډلې د دغې ناستې په څنډو کې کړې ده.

د کړکېچ نړۍوالې ډلې په رسمي ډول په دې اړه څه نه دي ویلي.

د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلویزیون په راپور کې ویلي، چې د کړکېچ نړیوالې ډلې ورسره ژمنه کړې چې په دې برخه کې به د مرستندویانو د جلبولو لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړي.

د یادونې وړ ده، چې د ملګرو ملتونو په کوربه توب د اذربایجان په پلازمېنه باکو کې د اقلیم د بدلون په اړه په نړۍواله ناسته کې د طالبانو د پلاوي ګډون د بشري حقونو د بنسټونو او د افغانستان د بشري حقونو د فعالانو له سختو نیوکو سره مخ شوی و.

د ملګرو ملتونو په کوربه توب د اقلیم د بدلون غونډه د تېرې دوشنبې په ورځ (لړم ۲۸مه) د اذربایجان په پلازمېنه باکو کې د دوو ورځو لپاره جوړه شوې وه، چې د افغانستان په ګډون ۱۶۰ هېوادونو په کې د شین کوړیزو ګازونو د کمولو ژمنه کړې ده.

د ملګرو ملتونو د کډوالۍ سازمان په افغانستان کې د پولیو وایرس د شتون په اړه ندیښنه ښودلې ده.

د ملګرو ملتونو د کډوالۍ سازمان د دوشنبې په ورځ د (لړم ۲۸مه) په خپل اېکس پاڼه لیکلي، چې په افغانستان کې یې په خپل مالي ملاتړ نږدې ۷۰ زره ماشومانو ته د ګوزڼ ضد واکسین ورکړي دي.

د ملګرو ملتونو دغه سازمان وايي، په افغانستان کې د اوسېدو نامناسب چاپیریال او ضعیف اقتصاد د اړتیا وړ خلکو ته د واکسین ترلاسه کول ستونزمن کړي.

دغه سازمان وايي، د افغانستان په ټولو برخو کې تازه راستنو شویو کډوالو، بې ځایه شویو خلکو او په ټولنه کې وروسته پاتې خلکو ته خدمتونه وړاندې کوي.

ای او اېم وايي،‌ د پولیو د له منځه وړلو نړۍوال نوښت سره په کډه د پولیو او نورو ناروغیو په وړاندې د وقاعیې د واکسین خدمتونو وړاندې کوي. او په ځانګړي ډول د افغانستان په ختیځ او سوېل کې خپل خدمتونه نور هم پراخوي.

دغه سازمان وايي، د خپلو خدمتونو وړاندې کولو پر مهال یې ۷۰۵۰ تنه داسې ماشومانو ته د واکسین په ورکولو هڅولي دي، چې وړاندې تردې یې خپلو ماشومانو ته واکسین نه ورکول.

د ملګرو ملتونو د کډوالۍ سازمان وايي، د خپلو هڅو په دوام یې د مرستو چمتو کولو له لارې د افغاني سرې میاشتې ټولنې په څیر شریکانو سره مرستې کوي تر څو د اړتیا وړ روغتیايي توکي اړمنو خلکو ته ورسیږي.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق یونېسف نن دوشنبه د (لړم ۲۸مه) لیکلي، چې یوازې د سپټمبر په میاشت کې یې په افغانستان کې له یو میلیون ډیر ماشومان د خوارځواکۍ له امله معاینه کړي دي.

دغه سازمان دا نه دي ویلي، چې په دغو څه باندې یو میلیون ماشومانو کې څومره شمېر یې په سخته خوارځواکۍ اخته دي.

خو د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق په خپل وروستي راپور کې ویلي وو، چې سږ کال ۳۴۳ زره ماشومان په سخته خوارځواکۍ د افغانستان روغتونونو ته د درملنې لپاره استول شوي دي.

تر دې مخکې د روغتیا نړۍوال سازمان ویلي و چې په افغانستان کې د خوراکي توکو ناامني په مخ پر زیاتیدونکي ناورین بدله شوې او ۲.۹ میلیونه ماشومان چې عمرونه یې له پنځو کلونو کم دي په خوارځواکۍ اخته دي.

نړۍوال سازمانونه وايي، چې په افغانستان کې د بې وزلۍ او لوږې د پراخېدو له امله د هغو ماشومانو شمېر ډېرېږي، چې د خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ دي.