د طالبانو د سرې میاشتې مشر شهاب الدین دلاور د بیلګیټس له بنسټ څخه د مرستو غوښتنه وکړه

له ایران او پاکستانه د افغان کډوالو د راستنېدو په دوام دغه اژانس د دوشنبې په ورځ د (لړم ۲۸مه) په اېکس پاڼه لیکلي، چې تېره ورځ ۱۱ کورنۍ د ننګرهار ولایت د تورخم له لارې، ۱۹ کورنۍ د کندهار د سپین بولدک له لارې او همدا رانګه ۲۵ کورنۍ د هرات ولایت د اسلام کلا او ۳۱ کورنۍ د نیمروز ولایت د ورېښمو پله له لارې له ایرانه راستنې شوې دي.

باختر اژانس دا نه دې ویلي، چې یادې کورنۍ په خپله خوښه او که په زور د یادو هېوادونو له لوري افغانستان ته راستنې شوې خو وايي، چې ۲۰۲ کسانو باندې سیمکارټونه ویشل شوي او ۱۱ کورنۍ خپل اصلي سیمو ته لیږدول شوې دي.

د افغانستان انټرنشنل - پښتو د څېړنو له مخې، په تېر یو کال کې نږدې ۷۴۰ زره افغان کډوال له پاکستانه او ۶۲۱ زره کډوال له ایران څخه بېرته افغانستان ستانه شوي دي.
خو ‏د کډوالۍ نړۍوال سازمان وایي، چې په تېرو درېیو میاشتو کې ۷۸۶ زره ۷۶۹ افغانانو خپل هېواد پرېښی دی.

دغه کډوال په داسې مهال له ګاونډیو هېوادونو څخه راستنیږي، چې په ایران کې پر افغان کډوالو د بېلابېلو لارو د فشار اچولو راپورونه هم ورکول کیږي.

بل خوا د لړم په ۲۴مه نېته د طالبانو د کډوالو او راستنیدونکو چارو وزارت د ایران د عدلیې وزارت د پلاوي له مشر سره په کتنه کې له ایران څخه وغوښتل چې له نا قانونه کډوالو سره له زغمه کار واخلي او ناوړه چلند دې ورسره نه کوي.

د طالبانو له طبيعي پېښو سره د مبارزې ادارې د دوشنبې په ورځ په یوې خپره کړې خبرپاڼه کې ليکلي، چې په دغه څو ورځنۍ روزنيز کورس کې به د ګډون کوونکو هېوادونو استازي له يو بل سره خپلې تجربې شريکې کړي.

طالبانو په داسې حال کې په دغه روزنیز کورس کې د ګډون لپاره د خپلو کارکوونکو د استولو اعلان کړی، چې دغه ډله په وروستیو کلونو کې په شمالي ولایتونو په ځانګړې توګه بغلان کې د سېلابونو اوپه هرات د زلزلې په ګډون د ډېرو طبیعي پېښو په مدیریت کې پاتې راغلې ده.

تېر کال د هرات ولایت کې زورورې زلزلې او د هغې وروسته ټکانونو مالي او ځاني زیانونه واړول، خو د عامو خلکو او نړۍوالو مرستو سره سره، د زلزلې قربانیان د میاشتو لپاره بې برخلیکه پاتې وو.

همدارنګه په شمالي ولایتونو او په ځانګړې توګه بغلان کې له ویجاړونکو سیلابونو وروسته د طالبانو پر فعالیت پراخې نیوکې وشوې.

د افغانستان له خبریالانو د ملاتړ سازمان نن دوشنبه د (لړم ۲۸مه) په یوه خپره کړې خبرپاڼې کې ویلي، چې د طالبانو د امربالمعروف او نهي عن المنکر ډلې په دغه ولایت کې په رسمي او نارسمي غونډو کې د خبریالانوو له لوري د طالب چارواکو پر انځور اخیستلو بندیز لګولی دی.

دغه سازمان له طالبانو غوښتي چې له خپلې داسې پرېکړې په شا شي، او زیاته کړې یې ده چې دا ډول بندیزونه د بیان د ازادۍ او د خبریالانو د مسلکي کار مخه نیسي.

د افغانستان له خبریالانو د ملاتړ سازمان په خپره شوې خبرپاڼه کې زیاتوي، چې «د طالبانو له لوري پر خبریالانو دا ډول بندیزونه لګول نه یوازې د افغانستان د رسنیو پر ازادۍ، مسلکي کار او معلوماتو ته لاسرسی زیامنوي بلکې د ولس بنسټیزو حقونه هم تروړي.»

یاد سازمان له طالبانو غوښتي، چې د خبریالانو د خوندیتوب او د هغوی د مسلکي فعالیتونو لپاره دې خوندي چاپیریال برابر کړي.

دا په داسې حال کې ده، چې وړاندې تردې هم طالبانو، د کندهار، ننګرهار، هلمند او هرات په ګډون په ځینو نورو ولایتونو کې پر انځورونو او ویډیو اخیستلو بندیزونه لګولي وو.

د افغانستان له خبریالانو د ملاتړ سازمان له نړۍوالې ټولنې او د بیان ازادۍ حقونو د ساتنې له بنسټونو غوښتنه کوي چې په افغانستان کې د رسنیو او خبریالانو د حقونو د ساتنې لپاره خپلې هڅې زیاتې کړي او پر طالبانو فشار راوړي چې د بیان او رسنیو ازادۍ ته درناوی وکړي.

د راپورونو له مخې، طالبانو په ګڼو ولایتونو کې انځوریزې رسنۍ تړلې او د ډیریو انځوریزو رسنیو خپرونې په غږیزه بڼه خپریږي.

د افغانستان پر رسنیو د طالبانو بندیزونه د دې لامل شوي، چې له تېرو درېیو کلو راهیسې د لسګونو رسنیو فعالیتونه بند او سلګونه خبریالان وزګاره او یا هم د هېواد پرېښودو ته اړ شوي.

امریکايي چارواکو په تېرو درېیو کلونو کې څو ځلې په افغانستان کې د چین د مخ پر زیاتېدونکي نفوذ په اړه اندېښنه ښودلې ده.

د امریکا ټاکل شوی ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ټاکنیز کمپاین پر مهال ویلي و، چې له بګرام اډې څخه د امریکايي ځواکونو په وتلو سره چین دغه اډه ولکه کړې ده.

له افغانستانه د امریکايي ځواکونو له وتلو او واک ته د طالبانو له رسیدو وروسته چین هڅه وکړه، چې په افغانستان کې په اقتصادي پروژو او د کانونو، تېلو او ګازو په قراردادونو کې ونډه واخلي.

دغه هېواد له طالبانو سره هم نږدې سیاسي او ډیپلوماټیکې اړیکې جوړې کړې او یو له هغو څو هېوادونو څخه دی چې د دغې ډلې سفیر یې منلی دی.

د چين ځانګړي استازي د يکشنبې په ورځ د بېجينګ د نړۍوالو خبرو اترو له مرکز سره په خبرو کې پر دې ټينګار وکړ، چې چين د افغانستان خپلواکۍ، ملي حاکميت او ځمکنۍ بشپړتيا ته درناوی لري او هيڅکله به د دغه هېواد په کورنيو چارو کې لاسوهنه ونه کړي.

هغه زیاته کړه چې چین په افغانستان کې د خپلو شخصي ګټو په لټه کې نه دی.

یو شیایو یونګ د افغانستان لومړیتوبونه د ټول‌ګډونه حکومت جوړول او د ملي او اعتدال پالیسي غوره کول وبلل.

همدارنګه نوموړي په ​​افغانستان کې د ترهګرو ډلو د شتون په اړه هم اندیښنه څرګنده کړه او ویې ویل: «د امریکا په شتون کې په افغانستان کې یو یا دوه ترهګرې ډلې فعالې وې، خو اوس په هېواد کې له شلو زیاتې ترهګرې ډلې شته.»

د چین ځانګړي استازي په افغانستان کې د ښځو د وضعیت په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل: «د ښځو موضوع د افغانستان د ستونزو یوازې یوه کوچنۍ برخه ده او د دغه هېواد د ستونزو اصلي لامل نه دی.»

نوموړي پر لوېديځو هېوادونو هم نيوکه وکړه او زياته یې کړه: «د بشري حقونو د تامین لپاره بايد په افغانستان کې د فقر، لوږې او قحطۍ مسلې ته پام وشي.»

د نړۍوالو بنسټونو د راپورونو له مخې په افغانستان کې څه باندې ۲۰ میلیونه وګړي له سختې بې وزلۍ سره مخ دي.

یو شیایو یونګ وویل، چې هغه د افغانستان له واکمنې ډلې سره له چین څخه د یو میلیارد چینايي کرنسۍ (یوانو) بشري مرستې چمتو په اړه سلا مشورې کوي.

هغه وويل، چې د دې مرستو يوه برخه به افغانستان، پاکستان او ايران ته هم ځي، څو خپل هېواد ته د کډوالو د راستنېدو لپاره زمينه برابره شي.

هغه زياته کړه، چې په تېرو درېيو کلونو کې يې له افغانستان سره ٤٧٠ ميليونه يوانه مرسته کړې ده.

يو شيایو یونګ ټينګار وکړ چې په دې موده کې يې له افغانستان سره د مرستې په کولو سره د دغه هېواد د ګډوډیدو مخه نيولې ده.

د چين ځانګړي استازي په تېرو درېيو کلونو کې د طالبانو له کړنو هم دفاع وکړه او ويې ويل، چې په دې موده کې له افغانستان سره په ګډو هڅو او د کډوالو د ډله ييزې وتلو مخه نيول شوې او وضعيت د ښه کېدو په حال کې دی.

دغه لوړپوړي چینايي ډیپلومات دا هم په ډاګه کړې، چې طالبانو د وضعیت د کنټرول، له نشه یي توکو سره د مبارزې، اداري فساد او اقتصادي فعالیتونو په برخه کې ښه فعالیت کړی دی.

هغه له امريکا وغوښتل چې د افغانستان د کړاونو او ورانيو اصلي مسووليت ومني او د افغانستان په بيارغونه کې دې پر خپل مسووليت ټينګار وکړي.

د ماشومانو د ساتنې ادارې د یکشنبې په ورځ (د لړم ۲۷ مه) پر خپله اېکسپاڼه په يوه يادښت کې ویلي، چې اقلیمي بدلون په افغانستان کې د بې ځایه شویو کسانو شمېر د تېر کال په پرتله زیات کړی دی.

سازمان په خپل يادښت کې وايي چې «د کاربن له کم اخراج سره سره، افغانستان د اقلیم د بدلون له منفي پایلو لکه وچکالۍ، سیلابونو او توپانونو سره مخ دی.»

د ماشومانو د ساتنې سازمان په وینا، افغان ماشومان به په خپل ژوند کې د نن ورځې د ۶۰ کلنو کسانو په پرتله پنځه برابره له وچکالۍ سره مخ شي.

په افغانستان کې د دغه سازمان مشر ارشاد ملک خبرداری ورکړی، چې اقلیمي ناورین بشري وضعیت لا پسې خراب کړی دی.

هغه زیاته کړه: «اقلیمي ناورین د کورنیو د بې ځایه کیدو، د اوبو د سرچینو له لاسه ورکولو او د ماشومانو د زده کړې د ګډوډۍ لامل کیږي.»

افغانستان یو له هغو هېوادونو ګڼل کیږي، چې د اقلیم د بدلون له امله تر ټولو زیات ځپل شوی دی.

د ماشومانو د ساتنې ادارې په دې وروستیو کې اعلان وکړ، چې په کونړ، لغمان او ننګرهار کې د ۸۵۸ زره ماشومانو په ګډون شاوخوا ۱،۳۶ میلیونه وګړي د اقلیمي بدلون له امله اغیزمن شوي دي.