د طالبانو تر کنټرول لاندې باختر اژانس خبر ورکړی، چې په سمنګان ولایت کې د ډبرو سکرو د یوه کان د نړېدو له امله په کان کې ۳۵ تنه کارګر بند پاتې دي. د اتلس ساعتونو په تېریدو سره لا هم د ژغورونکو ډله د یادو کسانو په ژغورلو نه ده توانېدلې.
دغه اژانس د یکشنبې په ورځ د (لیندۍ ۲۵مه) د یوې ویډیو په خپرولو سره د ځايي سرچینو له قوله خبر ورکړی، چې د سمنګان ولایت د لاندې دره صوف ولسوالۍ په سپین خاک سیمه کې د ډبرو سکرو د یوه کان نړېدو له امله په کان کې ۳۵ کسان بند پاتې دي.
طالبانو ویلي، چې یاده پېښه تېره شپه شپږ بجې رامنځته شوې او په کان کې د ایسارو کارګرو د ژغورنې عملیات یې پیل کړي دي.
باختر اژانس ویلي، چې د پېښې سیمې ته د لومړنیو روغتیايي خدمتونو ډله او امبولانسونه رسېدلي او په کان کې د ایسارو کارګرو د ژغورلو عملیات دوام لري.
د راپورونو له مخې، د اتلس ساعتونو په تېریدو سره لا هم ژغورنډله په کان کې د بندو پاتې کارګرانو په ژغورلو نه ده بریالۍ شوي.
د ۲۰۲۱ کال له نیمايي نه تر اوسه پورې جرمني له افغانستان نه ۳۵ زره او ۱۰۰ تنه افغانان تخلیه کړي او پر دې بهیر یې ۱۴۹ میلیونه ډالر لګولي دي. د جرمني لپاره بدیل ګوند یا اې اېف ډي ددغه بهیر د درولو غوښتنه کړې ده.
د جرمني د بهرنیو چارو وزارت په وینا، تر ۲۰۲۰ کال پورې په افغانستان کې ددوی ۳۹۰۰ تنه محلي کارکوونکي تشخیص شوي وو، خو اوس په ډاګه شوې، چې ددې محلي کارکوونکو لګښت تر هغه څه لوړ دی، چې دوی یې اټکل کړی و.
د جرمني د پارلمان غړي رنه شپرینګر د یوې پوښتنې په ځواب کې د دغه هېواد د اقتصادي همکاریو او پراختیا وزارت وایي، چې « د جرمني د نړیوالې پراختیا یا جي ای زیډ ټول لګښتونه چې محلي کارکوونکي او ګواښمن کسان پکې تر ملاتړ لاندې راځي، د ۲۰۲۴ کال د نومبر تر پایه ۱۴۹ میلیونه ډالره کیږي».
جي ای زیډ د جرمني یو فدرال سازمان دی چې د نړۍ په بېلابېلو سیمو کې پراختیايي پروژې پرمخ وړياو د افغان محلي همکارانو او تر ګواښ لاندې کسانو د ملاتړ په برخه کې یې د جرمني بهرنیو چارو وزارت ملاتړ کوي.
په دغو لګښتونو کې شاوخوا ۲۸.۶ میلیونه یورو د اقتصادې همکارۍ او پراختیا فدرالي وزارت، ۱۱۱.۶ میلیونه یورو د بهرنیو چارو فدرالي دفتر او۸.۸ میلیونه یورو د کورنیو چارو فدرالي وزارت لګولېاو پاتې ۴.۳ میلیونه یورو د امنیتي مرکو د تنظیم پرچارو لګول شوې دي.
د افغانانو د لېږد مخالفان
د جرمني په پارلمان کې د جرمني لپاره بدیل (AfD) ګوند غړی ریني شپرینګر داسې انګیري چې هغه تېر ایستل شوی، ځکه د دغه پروګرام لګښتونه د کلونو لپاره غیر شفاف پاتې شوي دي.
هغه برلینر څایتونګ ته په خبرو کې وویل: «سګونه زره افغانان د فدرالي پروګرامونو له لارې جرمني ته رالېږدول شوي، سره له دې چې د افغانستان څیړونکې کمېټې ثابته کړې چې ځایي کارکوونکي هېڅکله په خطر کې نه وو.»
د هغه په وینا، حکومت د لګښتونو په اړه خلکو ته حقیقت نه دی څرګند کړی او مبهم دي، په داسې حال کې چې اسلامي بنسټپالو لهدغه پروګرام ته جرمني ته د راتګ لپاره ګټه اخستې.
سپرینګر غوښتنه کوي چې دا پروګرام باید ودرول شي، "د افغان ځایي کارکوونکو ایستل نه یوازې ضروري نه وو، بلکې د جرمني لپاره ګواښناک او ګرانبیه هم وو."
حکومت دا بهیر جاري ساتي
خو د جرمني د بهرنیو چار وزارت وايي، چې دغه پروسه به دمګرۍ روانه وي.
د یاد وزارت ویاند برلینر څایتونګ ته وویل، « دمګړۍ د هغو افغان ګواښمنو پر اېستلو تمرکز دی، چې مخکې منل شوي دي. شرایط یې دادي، چې هغوی باید د منلو تاییدپاڼه ولري او له هېواده ووتلای شي. د ساري په ډول، پاسپورټ او د وتلو اړوند اسناد ورسره وي. دا چاره د هغو کسانو په اړه هم صدق کوي چې دمګړۍ له پاکستان نه د وتلو په حال کې دي»
د ناټو ځواکونو له وتلو راهیسې، ټولټال ۴۸ زره افغانانو ته د جرمني د رسمي پروګرامونو له لارې دغه هېواد ته د تګ فرصت ورکړل شوی.
د جرمني د بهرنیو چارو وزیرې انالینا بیربوک په۲۰۲۱ کال کې د خپلې دندې له پیل وروسته اعلان وکړ چې د افغانانو د منلو فدرالي پروګرامونو له لارې به هره میاشت ۱۰۰۰ افغانان ومني.
د جرمني د کورنیو چارو فدرال وزارت ویاندې په وینا، د۲۰۲۱ کال له نیمايي نه تر دې دمه د افغانانو د منلو پروګرامونو له لارې برلین ته له ۳۵ زره او ۱۰۰ تنوډېر افغانان ورغلي دي.
ویل کیږي چې ددغه بهیر د دوام یا بیا تنظیم په اړه پرېکړې به د راتلونکي حکومت او راتلونکې مقننه دورې په ترڅ کې وشي.
افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي معلومات ښيي، چې د ترکیې ساحلي ګارد د دغه هیواد د چناق کلا په ساحلونو کې د یوې کیښتۍ د ډوبېدو په پېښه کې ۸۹ افغان او ایراني پناه غوښتونکي ژغورلي. د کیښتۍ ډوبېدو په دغې پېښه کې پنځه تنه مړه شوي هم دي.
د ترکیې په استانبول کې د افغانستان انټرنشنل د خبریالې د معلوماتو له مخې چې د ترکیې ساحلي ګارد په توره بحیره کې د تېرې ورځې د کیښتۍ د ډوبېدو په پېښه کې ۸۹ افغان او ایراني پناه غوښتونکي ژغورلي دي.
ترکي چارواکو دا نه دي ويلي، چې په ژغورل شویو ۸۹ تنو کې څو تنه یې افغانان دي.
ویل کېږي، چې دغه کښتۍ د یونان سویلي ټاپو ته نږدې ډوبه شوې چې ډېری سورلۍ یې پاکستانيان وو.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ويلي، چې په دغې پېښه کې تر اوسه پورې لږ تر لږه یو پاکستانی مړ او ۴۷ تنه ژغورل شوي.
طالبانو لا د کیښتۍ ډوبیدو په پېښه کې د افغان پناه غوښتونکو په اړه څه نه دي ويلي.
د دغې کښتۍ د ورکو شویو پناه غوښتونکو د لټون لپاره د ژغورنې عملیات روان دي.
افغانان او پاکستانیان اروپا ته په قاچاقي ډول د ایران او پاکستان له لارو په وچه او اوبو کې ترکیې او بیا د یونان له لارې نورو اروپايي هیوادونو ته په قاچاقي ډول ځي چې پر لاره د نورو خطرونو تر څنګ په بهر کې د وړو کیښتیو د لېږد پر مهال په اوبو کې ډوبیږي او مړه کیږي.
د پنجشېر لپاره د طالبانو والي محمد اغا حکيم د دغه ولايت په مرکز بازارک کې د يوې غونډې پر مهال له خلکو وغوښتل چې د دوی له حکومته ملاتړ وکړي. هغه په بهر کې له سیاسیونو وغوښتل چې بېرته دې هیواد ته راستانه شي.
د طالبانو والي داسې مهال خلک د خپل حکومت ملاتړ ته وربللي، چې په دې وروستیو کې د طالبانو تر منځ اختلافاتو زور اخیستی او تازه د دغې ډلې د کډوالو چارو وزیر په یوه ځانمرګي برید کې ووژل شو، چې تر ډیره یې لامل د طالبانو خپلمنځي مخالفتونه په ګوته کیږي.
د پنجشېر والي په دې غونډه کې د طالبانو حکومت د «قران او سنتو پر بنسټ بې ساري بېلګه» وبلله او له خلکو یې غوښتنه وکړه چې له دغې ډلې پراخ ملاتړ وکړي.
د طالبانو تر واک لاندې باختراژانس د شنبې په ورځ د (لیندۍ ۲۴مه) په یوه خبر کې ویلي،چې د دغې ډلې د پنجشير والي د بازارک ولسوالۍ په يوه غونډه کې ګډون وکړ او په خپلو خبرو کې يې له خلکو څخه د دغې ډلې د حکومت د ملاتړ غوښتنه وکړه .
د دغه خبر له مخې محمد اغا حکيم له خلکو وغوښتل چې «د تښتېدلو په خبرو مه تېروځئ او د اسلامي نظام ملاتړ وکړئ.»
که څه هم د طالبانو د پنجشېر والي، په بهر کې له مېشتو افغانانو افغانستان ته د ورتګ غوښتنه کړې خو په همدې مهال یې هغوی ته د تښتېدلو اصطلاح کارولې ده.
په ملګرو ملتونو کې د پاکستان استازي عثمان جدون د پاکستان طالبانو تحریک د زیاتیدونکي ګواښ په اړه خبرداری ورکړ او ویې ویل، چې دغه ډله په افغانستان کې په عمده توګه فعاله ده. هغه همداراز ټینګار وکړ، چې د طالبانو ملاتړ سره د ټي ټي پي ۶ زره وسله وال په افغانستان کې فعالیت کوي.
په ملګرو ملتونو کې د پاکستان استازي عثمان جدون د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې وویل، چې د افغانستان د ننه او بهر ترهګري د پاکستان، سیمې او نړۍ لپاره ستر ګواښ دی.
ښاغلي جدون دا هم وویل، چې پاکستاني سرحدي چارواکو د پاکستاني طالبانو تحریک د وسله والو څخه هغه کارول شوي عصري وسلې نیولي، چې ډیری یې په ښکاره توګه د افغان طالبانو لخوا د بهرنیو ځواکونو له پاتې نظامي زیرمو اخیستل شوې.
د پاکستان استازي خبرداری ورکړ، چې د ټي ټي پي زیاتیدونکی نفوذ ممکن دا ډله د مختلفو ترهګرو ډلو په لوی مرکز بدله کړي په ځانګړې توګه هغه ډلې، چې هدف يې د پاکستان بې ثباته کول دي.
د پاکستان استازي وویل، چې د پاکستان د حکومت څو ځله له طالبانو غوښتي، چې ټي ټي پي په وړندي اقدام وکړي؛ خو په کابل کې د طالبانو مشرتابه دغه غوښتنې او د افغانستان له خاورې په پاکستان کې د بريدونو د کولو خبرې رد کړې دي.
په دې ناسته کې د پاکستان استازي په افغانستان کې د طالبانو له خوا د بشري حقونو سرغړونو ته هم اشاره کړې.
هغه په ځانګړې توګه په دولتي او خصوصي طبي موسسو کې د ښځو او نجونو د شتون بندیز ته اشاره وکړه او دا اقدامات یې د اسلامي اصولو خلاف وبلل.
جدون له نړیوالې ټولنې وغوښتل، چې طالبان دې د بشري حقونو په برخه کې د خپلو ژمنو حساب ورکړي.
د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشر او د قامي اسمبلۍ غړي محمود خان اڅکزي له تحریک انصاف ګونډ غوښتي، چې د مدني نافرمانۍ غورځنګ وځنډوي. اڅکزي ويلي، چې له حکومت سره د خبرو د اړتیا وخت دی او باید ستونزې د خبرو له لارې حل شي.
جيونيوز د شنبې په ورځ د پښتونخوا ملي عوامي ګوند د مشر محمود خان اڅکزي له قوله ليکلي، چې نوموړي د تحریک انصاف ګوند مسولينو ته د خبرو اترو مشوره ورکړې.
محمود خان اڅکزي ويلي که له حکومت سره ستونزې د خبرو له لارې حل نه شي نو لاریون به وکړي.
د هغه په خبره که له حکومت سره په مذاکراتو کې بریالي شي نو په څلور میاشتو کې به د ټاکنو غوښتنه وکړي.
محمود خان اڅکزي د اپوزيسيون په غونډه کې ویلي، چې له يوې تګلاري پرته د مشرانو نرم چلند د تحریک انصاف ګوند په زيان دی.
اڅکزي په تېرو کې د تحریک انصاف له لوري په يوازي توګه د لاريونو ترسره کولو ته هم اشاره وکړه.
د پاکستان تحریک انصاف ګوند مشر عمران خان د دیسمبر په ۱۴ مه په ټول هېواد کې د مدني نافرمانۍ د شروع کېدو اعلان کړی وو.
د تحریک انصاف ګوند مشرانو حکومت ته ګواښ کړی که وو، که مذاکرات بريالي نه شي نو په ټول هېواد کې به مدنې حرکتونه شروع کوي.
څلور ورځي مخکی د پاکستان لومړی وزیر شهباز شريف له خپلو پلویانو د مدني نافرماني د پیلولو لپاره د عمران خان غوښتنه له دغه هېواد سره «دښمني» بللې وه.
شهباز شریف په اسلام اباد کې د ښاغلي خان د پلویانو د تېرې میاشتې مظاهرې هم د پاکستان خلاف سازش یاد کړی و.
نوموړي په کابینه کې له امنیتیادارو غوښتي وه، چې د دې سازش مسوول کسان له ثبوتونو سره د قانون منګولو ته وسپاري.