جان سوپکو: د امریکا د مرستو ډیره برخه د طالبانو جیبونو ته تللې ده

په دې تړاو خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي چې د یادې اوسپنیزې کرښې دغه تړونونه یې د «۲۶۴ میلیونو افغانیو» په ارزښت ترسره کړي چې ټول ټال به «۷۳۷ کیلومتره» اوږدوالي کې ترسره شي.

د طالبانو یاد وزارت ویلي چې دغه چارې به په راتلونکو اتو میاشتو کې بشپړې شي.

د معلوماتو له مخې د دغې پروژو په لومړۍ برخه کې به د هرات - شینډ پر مسیر ۱۲۰ کیلومتره اوږدوالي‌ کې او دویمه برخه به یې د شین ډنډ - فراه پر لارو سروې او ډیزاین وشي چې دا هم ۱۲۰ کیلومتره اوږدوالی لري.

پاتې درېیمه برخه د فراه مرکز زرنج څخه تر غور غورې پورې، څلورمه برخه کې د غورغوري څخه تر لشګره ګاه ښاره پورې او په وروستۍ برخه کې له لشګرګاه څخه تر کندهاره پورې د سروې او ډیزاین دا پروژې لاسلیک شوې دي.

د طالبانو یاد وزارت خبر ورکړی چې په نږدې راتلوکي کې به په عملي توګه دغه چارې پیل شي. په خبرپاڼه کې راغلي چې تر سروې او ډیزاین وروسته به د یادې ریل پټلۍ د رغنیزو چارو د پیل لپاره اقدامات ترسره شي.

طالبانو په وار وار د دغه ډول پروژو د پیل کیدو او پلي کیدو خبرونه ورکړي؛ خو باورونه دا دي چې په عملي توګه بیا د دغو کارونو د ترسره کولو هېڅ راز نښې نه تر سترګو کېږي.

طالبان غواړي د دغه ډول پروژو د تړونونو په رسنیز کولو سره پر دغه ډلې د کیدونکو نیوکو څخه د خلکو پام واړوي.

د راپورنو له مخې د طالبانو د بېلابېلو وزارتونو له لوري کیدونکي دغه ډول قراردادونو کې پراخ مالي فساد هم کېږی او پرته له اړیکو ودانیز شرکتونه دا پروژې لاسته نه شي راوړلی.

عبدالسلام ضعیت واکمنو طالبانو ته سپارښتنه کړې چې په سیاسي ډګر کې دې له مثبتو فرصتونو څخه ګټه واخلي او د بدو پایلو مخه دې ونېسي.

هغه زیاته کړې چې په قصدي توګه په ټولنه کې د فرصتونو له پامه غورځول کرار کرار په لوی ګواښ بدلېږي.

پاکستان کې د طالبانو دغه پخوانی سفیر خپلو ملګرو ته سپارښتنه کوي چې باید ویښ، هوښیار او خوځنده شي.

په افغانستان کې د بیان پر ازادۍ د بندیزونو له کبله طالبان هم د نورو کابل مېشتو سیاستوالو په څېر یوازې د کنایې په ډول پر طالبانو نیوکې کوي.

ملا عبدالسلام ضعیف هم یو له دغو کسانو دی چې په خواله رسینو کې د کنایو پر کارولو پر طالبانو نیوکې کوي.

د نیوکو په دې لړۍ کې ملا ضعیف یوازې نه دی، بلکې د طالبانو د حقاني شبکې په ګډون یو شمېر لوړ پوړو غړو د خپلې ډلې د مشرتابه پر تګلارو او سیاستونو توندې نیوکې کړې دي.

که څه هم هغه اوسمهال د طالبانو په لیکو کې کومه دنده نه لري خو بیا هم د طالبانو مشرانو ته نږدې کس بلل کېږي او د تېر جمهوري نظام پر مهال یې د سولې په خبرو اترو کې هم خپل رول درلود.

سلام ضعیف د پاکستان حکومت له لوري په ۲۰۰۱ زېږدیز کال کې امریکایانو ته وسپارل شو او بیا د ګوانتنامو زندان ته هم لېږدول شوی و.
د طالبانو د بهرنیو چارو مرستیال وزیر عباس ستانکزي هم پر ملا هبت‌الله د هغه د سختدریځۍ له کبله نیوکې کولې، خو له همدې امله یې په کابل کې شپې ونه شوې او د خپل مشر له لوري د نیول کیدو له امر سره سم له هېواده وتښتېده.

په کابل کې طالبان خپل ټول هغه مخالفان او د دوی د لیکو غړي چې پر دوی نیوکې کوي په بېلابېلو لارو یې مخه نېسي.

طالبان نه غواړي چې د دوی پخواني غړي، رسنۍ، سیاستوال او عام وګړي د دوی پر تګلارو نیوکې وکړي چې له همدې امله یې په ټول هېواد کې د بیان پر ازادۍ خورا سخت بندیزونه لګولي دي.

یاد مرکز اندېښنه ښودلې چې د دغو هېوادونو د چارواکو له لوري افغان کډوال د زنداني کیدو او د دوی له هېوادونو څخه د شړل کیدو له ګواښ سره مخ دي.

د ګډوالو ګډ مرکز اندېښنه ښودلې چې افغان کډوال په یادو هېوادونو کې د امنیتي ځواکونو له لوري ځورول کېږي او له سخت تاوتریخوالي سره مخ دي.

له دې اندېښنو سره هم مهاله په پاکستان کې یو ځل بیا د افغان کډوالو د نیول کیدو لړۍ چټکه شوې او تازه یاد هېواد پرېکړه کړې چې ان د ملګرو ملتونو د کډوالۍ کارتونو لرونکي کډوال به هم بېرته افغانستان ته واستوي.

په تازه پېښه کې پولیس د اسلام اباد په «بي ۱۷» سکټور کې د افغان کډوالو کورونو ته ورغلي‌ او ورته یې خبرداری ورکړی چې د حکومت د پرېکړې له مخې باید د مارچ تر ۲۹مې پورې اسلام اباد پرېږدي.

پولیسو دا خبرداری یوازې قانوني کډوالو ته ورکړی؛ خو هغه کډوال چې د میشتیدنې قانوني اسناد نه لري‌ او یا یې هم ویزې پای ته رسیدلي وي سملاسي نیسي او افغانستان ته یې په جبري ډول شړي.

په اسلام اباد کې مېشت افغان کډوال وحیدالله (مستعار نوم) افغانستان انټرنشنل ته وویل، تېره ورځ یې د پاکستان د پلازمینې په «ایچ ۱۳» سیمه کې پولیس کور ته ورغلي او له قانوني اسنادو سره سره یې ورته د اسلام اباد د پرېښودو امر کړی.

هغه وویل: «موږ امریکا ته د کډوالۍ کیس لرو، هغې ته په تمه یو او ټوله کورنۍ مې هم ویزې لري؛ خو پولیسو راته وخت راکړو چې د مارچ ۲۹مې پورې به له اسلام څخه وځم.»
د شهباز شریف په مشرۍ د پاکستان د کابینې په غونډه کې پرېکړه شوې ټول هغه افغان کډوال چې لوېدیځو هېوادونو ته د کډوالۍ قضیې لري باید د مارچ میاشتې تر پایه له اسلام اباد او راولپنډۍ له ښارونو څخه ووځي.

په پرېکړه کې په ډاګه شوې چې د وتلو دغه بهیر د پاکستان د څارګرې شبکې ای اېس ایس تر څارنې لاندې ترسره کېږي.

د کابینې د پرېکړې له مخې د ملګرو ملتونو د کډوالۍ اړوند د اې سي سي کارتونو لرونکو ته د مارچ تر پایه وخت ورکړل شوی چې بېرته افغانستان ته ستانه شي.

همدا راز د پي او ار کارتونو لرونکو ته بیا د روان زېږدیز کال د جون میاشتې تر پایه پورې وخت ټاکل شوی، چې له پاکستانه ووځي.

د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو سازمان د پاکستان پر یادې پرې کړې نیوکې کړې او له پاکستانه یې غوښتي چې له افغان کډوالو سره په چلند کې له نرمۍ کار واخلي خو داسې برېښي چې پاکستان دغه غوښتنو ته دا ځل چندان پام نه کوي.

د افغانستان د پخواني جمهوري نظام یو شمېر چاواکي باور لري چې پاکستان د افغان کډوالو د بېرته اېستلو له لارې غواړي پر طالباو سیاسي فشارونه راوړي ؛خو برعکس طالبانو په پاکستان کې مېشت کډوالو چندان ارزښت نه لري.

د طالبانو په بیا ځل واکمنیدو سره د دغې ډلې له لوري له ګواښ سره مخ افغانان ایران او پاکستان ته کډوال شوي چې له سختو جدي ننګوونو سره په یادو هېوادونو کې ژوند کوي. وېره دا ده چې له ایران او پاکستان څخه یو شمېر هغه کډوال چې د ۲۰۲۱م کال تر اګسټ میاشتو وروسته ګاونډیو هېوادونو ته تللي وو، بېرته د ستندیو پر مهال د طالبانو له لوري له مرګوني ګواښونو سره مخ شوي دي.

د راپورونو له مخې له ایران څخه د پخواني افغان پوځیانو غړي تر ستنیدو وروسته د طالبانو له لوري‌ نیول شوي‌ او ځنې یې حتی وژل شوي هم دي.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د سې شنبې په ورځ«بیګم» راډیو په ​​«څو سرغړونو» تورنه کړه او بنده یې کړه، چې په کې په بهر کې میشتو ټلویزیوني شبکو ته د محتوا چمتو کول او د جواز شرایطو سره سم عمل نه کول شامل دي.

د «بیګم» راډیو د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د دغه ګام په وړاندې د اعتراض په ترڅ کې د ښځینه کارکوونکو د کمپیوټرونو، هارډ ډرایو او ګرځنده تلیفونونو د نیولو خبر ورکړ او ویې ویل چې دوه نارینه کارکوونکي هم د طالبانو لخوا نیول شوي دي.

د بې پولې خبریالانو ټولنې په خپله خبرپاڼه کې ویلي چې د بیګم خصوصي راډیو، چې په ۲۰۲۰ کال کې جوړه شوې، د افغان ښځو لپاره مناسب ادرس و، هغه ښځې چې د طالبانو لخوا په پراخه کچه ځپل شوې او د ژوند له اساسي فرصتونو څخه محرومې شوې دي.

په خبرپاڼه کې زیاته شوې ده: «د طالبانو له خوا د بیګم راډیو په ​​نښه کول د رسنیو پر ازادۍ یو بل برید او د رسنیو د ځپلو د پراخې تګلارې یوه برخه ده.»

د دغه سازمان د شمېرو له مخې، په تېر کال کې لږ تر لږه ۱۴۰ خبریالان نیول شوي او زنداني شوي دي، او ۸۰ سلنه ښځینه خبریالانې اړې شوې، چې خپلې دندې پریږدي.

هغه کم شمېر ښځې چې په دې برخه کې کار کوي له بیلابیلو محدودیتونو سره مخ دي، چې رسمي سرچینو ته نه لاسرسي، د محرم پرته سفر کول او په کارځای کې د نارینه وو سره یوځای کار کول.

د بې پولې خبریالانو ټولنې په خپله خبرپاڼه کې د نړۍوالې جنایي محکمې د لوی څارنوال د هغې پریکړې ملاتړ وکړ چې د طالبانو د مشر او د دغې ډلې د سترې محکمې د مشر د نیولو امر یې غوښتی و.

د زده کړو یاد فعال د ملا هبت‌الله د استوګنې په ولایت کې له زده کړو سره د ماشومانو لېوالتیا ښکاره کړې او په خپاره شوي انځور کې ورسره وړې نجونې هم ښکاري.

که د طالبانو واکمني‌ دوام وکړي ښايي له مطیع الله ویسا سره په انځور کې ښکاریدونکې نجونې له شپږم ټولګي پورته زده کړو ته پرېنښودل شي.

هغه ویلي، چې د کندهار په یوې کلیوالي سیمو کې ترې کوچنیانو کتابونه وغوښتل او ان د یوه انځور د اخیستلو غوښتنه یې هم ځینې وکړه خو ژمنه یې ورسره وکړه چې په راتلوونکي کې به ورته کتابونه وروړي.

د زده کړو دغه فعال د طالبانو له لوري‌ د خپلو فعالیتونو له کبله څو میاشتې زنداني شوی و.

د هغه د زندان پر مهال د ده له لوري په رامنځته شوي قلم لار بنسټ هم پراخ بندیزونه ولګیدل او طالبانو د هغه کور سره سره د نوموړي دفتر هم تالاشي کړ.

د طالبانو دغه فعال تېر کال اروپایي هېوادونو د زده کړو په تړاو سفر درلود چې تر ستندیو وروسته طالبانو ونیو.
مطیع الله ویسا په لرې پرتو سیمو په ځانګړي ډول په لوی کندهار کې د نجونو د زده کړو لپاره پراخ فعالیتونه کړي‌ او د کلیوالي ټولګیو په جوړیدو کې یې هم هڅې کړي دي.

د طالبانو دغه فعال اوس مهال د طالبانو له سختو بندیزونو سره سره په افغانستان کې پاتې دی او زده کړو ته د کمپاین په برخه کې پرې ځینې محدودیتونه هم لګیدلي دي.

که څه هم پر هغه بندیزونه شته خو بیا هم په لرې پرتو کلیوالي سیمو کې له قومي‌ مشرانو او عامو وګړو سره د زده کړو پر ارزښت ناستې ولاړې کوي.

هغه همدا راز د ناوړه ټولنیز پدیدو خلاف هم کمپاین چلوي او د تربګنیو د ورکیدو خلاف یې هم فعالیتونه کړي دي.

د طالبانو د سختدریځې مفکورې له کبله د زده کړو په برخه کې بېلابېل فعالان زنداني شوي او د دې برخې ګڼ ملاتړي بنسټونه هم د زده کړو په تړاو له تبلیغ څخه راګرځول شوي‌ دي. ملا هبت‌الله د خپل سختدریځي مزاج له مخې د نجونو د زده کړو خلاف سخت بندیزونه لګولي او د دغو بندیزونو اړوند د هېڅ مخالف غږ اوریدو ته هم چمتو نه دی.