د هرات د سوداګرۍ خونې مسوولان وايي چې د پستې صادرات ۲۱ سلنه زیات شوي

د خپر شویو احصایو له مخې، دغه اندازه د تیر کال په ورته موده کې ۲۶۲ میلیونه او ۵۸۳ زره ډالر وه.

په کلني پرتلیز ډول، افغانستان ته د پاکستان صادرات ۲۴۸.۴۵ سلنه زیات شوي، ځکه د ۲۰۲۳ کال په دسمبر میاشت کې د صادراتو اندازه ۲۸ میلیونه او ۱۹ زره ډالر وه چې په ۲۰۲۴ کال کې بیا ۹۷ میلیونه او ۶۳۴ زره ډالرو ته رسېدلي دي.

خو په میاشتنۍ پرتلنه کې افغانستان ته د پاکستان صادرات ۱۵.۰۲ سلنه کم شوي دي، ځکه د ۲۰۲۴ کال نومبر میاشت کې صادرات ۱۱۴ میلیونه او ۹۰۲ زره ډالر وو، خو په دسمبر میاشت کې دغه صادرات ۹۷ میلیونه او ۶۳۴ زره ډالر ته کم شوي دي.

په وارداتو کې پاکستان هم له افغانستان څخه د وارداتو زیاتوالی تجربه کړی دی.

د ۲۰۲۴ مالي کال په لومړیو شپږو میاشتو کې له افغانستان څخه د پاکستان واردات ۱۲۵.۸۵ سلنه زیات شوي، ځکه د تېر کال د ورته مودې په پرتله د وارداتو اندازه له څلور میلیونه او ۴۲۵ زره ډالرو څخه ۹ میلیونه او ۹۹۴ زره ډالرو ته رسیدلې ده.

د پاکستان دولتي بانک د احصایو له مخې، په کلنۍ پرتلنه کې له افغانستان څخه واردات ۱۸.۴۱ سلنه زیات شوي، ځکه د ۲۰۲۳ کال په دسمبر میاشت کې واردات یو میلیون او ۲۳۸ زره ډالر وو چې په ۲۰۲۴ کال کې یو میلیون او ۴۶۶ زره ډالرو ته رسېدلي دي.

سربېره پر دې، د میاشتنۍ پرتلنې له مخې، له افغانستان څخه د پاکستان واردات ۸.۲۷ سلنه زیات شوي ځکه د ۲۰۲۴ کال په نومبر میاشت کې واردات یو میلیون او ۳۵۴ زره ډالر وو چې په دسمبر کې بیا یو میلیون او ۴۶۶ زره ډالرو ته رسېدلي دي.

د جرمونو نړيوالې محکمې نن سې شنبه « د سلواغې ۲۳مه» د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له خوا د دې محکمې پر لوی څارنوال کریم خان لګېدلو بندیزونو ته غبرګون ښودلی.

یاده محکمه وايي، « محکمه ژمنه کوي چې د ظلمونو او د میلیونونو بې ګناه قربانیانو په ګټه به خپل قضایي ماموریت ته دوام ورکړي.»

د جرمونو نړیوالې محکمې له خپلو ۱۲۵ غړو هېوادونو، مدني ټولنې او د نړۍ له ټولو ملتونو غوښتي، چې د نړیوال عدالت لپاره سره متحد شي.

د ټرمپ د حکم له مخې، کریم خان او د هغه کورنۍ ته اجازه نشته چې امریکا ته سفر وکړي او په امریکا کې د دوی ملکیتونه او بانکي حسابونه ضبط شوي دي.

سپینې ماڼۍ د جرمونو نړیوالې محکمې د څارنوال له خوا د متحده ایالاتو او اسراییل پر وړاندې تورونه "غیر قانوني او بې اساسه" وبلل.

رویټرز درې ورځې وړاندې راپور ورکړ، چې کریم خان د امریکا د بندیزونو په لیست کې شامل شوی دی.

د یادې محکمې لوی څارنوال مخکې ویلي و چې د امریکا بندیزونه به د محکمې پریکړه بدله نه کړي او هیڅوک له قانون څخه پورته نه دي.

بلې خوا، د ټرمپ امریکایي منتقدینو هم خبرداری ورکړ، چې دا بندیزونه به د جنګي جرمونو قربانیانو لپاره عدالت ته د هغوی لاسرسی نور هم ستونزمن کړي.

کریم خان لا دمخه د طالبانو د مشر هبت الله او د دې ډلې د قاضي القضات د نیولو امر صادر کړی دی، خو امریکا په رسمي ډول د دې غوښتنې ملاتړ نه دی کړی.

د افغانستان پخواني ولسمشر حامدکرزي پر خپله ايکس پاڼه ددې پيښې د غندنې ترڅنګ د پيښې قربانيانو ته تسليت ويلی.

نوموړي ليکلي: « دغه پیښه د انساني او اسلامي موازینو خلاف عمل دی او د لوی خدای (ج) له درباره د دغې غمجنې پېښې قربانیانو ته د جنت، کورنیو ته یې د جمیل صبر او ټپیانو ته د سملاسي روغتیا استدعا کوم.»

تر اوسه ددغه برید مسوولیت چا په غاړه نه دی، اخستې خو له دې وړاندې په کندهار کې د ورته یوه برید مسوولیت داعش پرغاړه اخستی و.

دغه برید داسې مهال ترسره کیږي، چې پرون د ملګرو ملتونو امنیت شورا یوه ناسته کې په افغانستان کې دداعش حضور اندېښمنوونکی ګڼل شوی دی.

د ایران او افغانستان د سوداګرۍ د ګډې خونې رییس محمود سیادت د سه شنبې په ورځ د ایران د کارګرانو خبري اژانس (ايلنا) ته وویل، چې د ګمرکونو پر عوایدو د طالبانو انحصار د ترجيحي سوداګرۍ مخه نيسي.

نوموړي ويلي، چې له کابل سره د تهران ترجيحي سوداګري لا نه ده عملي شوې او په دې برخه کې له طالبانو سره خبرې روانې دي.

په ترجیحي سوداګرۍ ګې یو هېواد یا د هېوادونو یوه ډله یو بل ته ځانګړي شرایط وړاندې کوي چې د دوی ترمنځ سوداګري اسانه شي. دغه ځانګړي شرایط ډېری د تعرفو کمول، د سوداګریزو خنډونو لرې کول یا بازارونو ته اسانه لاسرسی ممکن کول دي.

د ایران او افغانستان د سوداګرۍ ګډې خونې رییس وويل، چې سږ کال افغانستان ته د ایران صادرات د تېر کال په پرتله ۳۰ سلنه ډېر شوي دي.

سیادت دغه راز ایران ته د افغاني پنبې د وارداتو پر وړاندې د خنډونو لرې کولو ته اشاره وکړه او ویې ویل چې له افغانستان نه ایران ته د پنبې واردات هم پام وړ زیات شوي دي.

نوموړي همدا راز زیاته کړه، چې ایران هڅه کوي له افغانستان څخه د څارویو د واردولو بهیر پیاوړی کړي.

سادات ټینګار وکړ: «د څارونکو بنسټونو متضاد سیاستونه له سرحدي ترمینلونو څخه د مالونو په تګ راتګ کې ستونزې رامینځته کوي او د مالونو په لېږد کې د ځنډ لامل کیږي چې د ایران او افغانستان سوداګرۍ ته جدي زیان رسولی شي.»

افغانستان ته د ایران عمده صادرات خوراکي، نفتي او ودانیز توکي دي.

د طالبانو ددولتي شرکتونو د ریاست د سرچینو په وینا، د دغه قرارداد پروسه شفافه نه ده ترسره شوې او داسې ادعاوې شته چې د یاد ریاست د دفتر رییس مفتي محمد سلیم حقاني دغه قرارداد د ونډې پر اساس سندریلا شرکت ته ورکړی.

د سرچینې د ادعا له مخې، د امارتي[دولتي] شرکتونو لوی ریاست د دفتر ریيس له هر شرکت څخه «شخصي سهم» غواړي او که یې ترلاسه نه کړي، د قرارداد د عملي کولو مخه نیسي. سرچینه زیاتوی، « د دې چارې له امله یوازې هغه شرکتونه چې د مفتي سليم شخصي ګټې تضمین کړي، پرمختګ کولای شي حال دا چې نور تجربه لرونکي شرکتونه د بازار له رقابته بې برخې کېږي».

افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي اسناد ښيي، چې د سندریلا د پانګونې کچه ۳۵۰ میلیونه افغانۍ، له ناخالصو عوایدو د دولتي شرکت ونډه ۲۵ سلنه او له خالصو عوایدو ۴۰ سلنه ده. خو پر وړاندې یې د ادې ګروپ پانګونه ۵۵ میلیونه او له خالصو عوایدو د دولتي شرکت ونډه ۵۳ سلنه، د ابراهیم خلیل ۵۶۰ میلیونه پانګونه او د دولتي شرکت ونډه ۵۲سلنه، افغان کمپاونډ سپورټ سرویسز پانګونه له ۷۰۰ میلیونو تر یو میلیارد افغانیو او له خالصو عوایدو د دولتي شرکت ونډه ۴۹ سلنه ده، خو له تجربو، لوړې کچې پانګونې سره سره دغه قرارداد سندریلا ته په کمې پانګونې او ۴۰ سلنه ونډې ورکړل شوی.

د طالبانو د دولتي شرکتونو لوی ریاست یوه کارکوونکي افغانستان انټرنشنل ته وویل، « محمد سلیم حقاني، چې مخکې د بيمې د رياست مشر و، د بيمې سکتور د کمزورۍ عامل ګڼل کیږي، اوس، چې د امارتي شرکتونو د لوی ریاست دفتر رییس دی، هڅه کوي دولتي او خصوصي قراردادونه د خپلو شخصي ګټو لپاره کنټرول کړي.»

سلیم حقاني، سندریلا شرکت او د طالبانو د دولتي شرکتونو لوی ریاست ددغو ادعاوو په اړه تراوسه څه نه دي ویلي.

یاد قرارداد، چې د فبرورۍ په لومړۍ نېټه نافذ شوی، د کابل سرینا هوټل د شل کلن قرارداد له پای ته رسېدو وروسته لاسلیک شوی. د سندریلا ساختماني شرکت، چې یو افغان-جرمنی شرکت دی، ویلي، د هوټل مدیریت لپاره یې لس کلن قرارداد لاسلیک کړی، خو د مالي شرایطو جزئیات یې نه دي څرګند کړي.

د یاد شرکت رییس هارون عظیم فرانس پرېس ته په یوه مرکه کې وویل، چې دا معامله د سرینا هوټل د مخکیني قرارداد تر پای ته رسېدو وروسته لاسلیک شوې ده. نوموړي ویلي، چې سندریلا شرکت له شلو کلونو راهیسې په افغانستان کې فعال دی او د سړکونو جوړولو او کانونو په سکتور کې یې کار کړی دی.