ریچارډ بېنېټ: په وسله‌والو ډلو کې د ماشومانو ګومارل پراخ ناورین دی

د طالبانو مشر هبت الله اخوندزاده له کندهار پوهنتون څخه د ليدنې ترڅنګ د پوهنتون په لوی جومات کې د استادانو او محصلانو په يوه لويه غونډه کې برخه واخیسته.

هغه په غونډه کې د خپلو فرمانونو اړوند وویل: «هر فرمان مې د علماء کرامو په مشوره، د قرآن او حديثو څخه اخيستل شوی او د خدای تعالی اوامر دي. که په دې فرمانونو کې یوه خبره د اسلام خلاف وه، مه یې منئ.»

نوموړي محصلينو ته په خپلو خبرو کې ويلي، چې په ديني او عصري زده کړو سره د الله د رضا لپاره دین او خلکو ته ګټه ورسوي.

هغه زیاته کړې: «  تاسې هم دیني او هم دنیوي زده کړې وکړئ، نیت مو یوازې د دین خدمت وګرځوئ ځکه په ټولنه کې تاسې ډېر قدر لرئ، ټولنه د مدرسې، مکتب او پوهنتون طالب‌ العلمانو ته په ‌‌‌ډېره درنه سترګه ګوري او تاسو ته د خدمت هیله لري، په دې هېواد کې په څو واره کفار راغلي او شکست یې خوړلی.»

هبت الله اخوندزاده په خپله وینا کې ویلي، چې مدرسه او پوهنتون سره یو دي او د دواړو ملاتړ کوي.

نوموړي له افغان محصلانو غوښتي، چې «د طالب مبارزينو تاریخونه وليکئ او په نړيواله کچه یې معرفي کړئ.»

اخوندزاده دا هم ویلي، که بهرني استادان د افغانستان په پوهنتونونو کې د استادي لپاره راځي زمينه به ورته برابره کړي.

هغه په دې اړه زياته کړې: «موږد لوړو زده کړو وزارت ته ویلي چې که په هر قیمت بهرنی استاد دلته راځي او د افغانستان په پوهنتونو کې استادي کوي، ور یې کړئ، خو د هېواد ځوانان په مسلکي ډول وروزئ.»

مل هبت الله داسې مهال د بهرنیو استادانو د راتګ او زده کړو د ارزښت په اړه څرګندونې کوي، چې له تېرو دریو کلونو راهیسې د نوموړي د فرمانونو له مخې د نجونو زده کړې منع ګرځول شوې، بهر ته د محصلانو پر تګ بندیز دی او له ورځنیو فرمانونو یې خلک خورا شاکي دي.

د قزاقستان د ولسمشر مطبوعاتي دفتر د چهارشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۴مه) ويلي، چې د روسيې د ملي امنیت شورا منشي سرګي شویګو د قزاقستان له ولسمشر قاسم جومارت توکایف سره کتلي.

د روسیې تاس دولتي خبري اژانس د همدې ليدنې اړوند د سرګي شویګو له قوله لیکلي: «هغه پرمختګونه، چې موږ یې په افغانستان کې شاهدان یو او په سوریه او اوکراین کې وروستي پرمختګونه زموږ دوامداره پاملرنې ته اړتیا لري».

دواړو هېوادونو د خپلو اړیکو پر لا پياوړتیا هم خبرې کوړې او نویو پرمختګونو ته یې هيله مندي ښودلې.

روسیه او قزاقستان دا مهال د نورو هېوادونو په څېر طالبان په رسمیت نه پېژني، خو دواړه هېوادونه له دې ډلې سره نژدې ډېپلوماتیکې او اقتصادي اړیکې لري.

په مسکو کې د افغانستان سفارت طالبانو ته سپارل شوی او قزاقستان هم طالبان د ترهګرو ډلو له نوملړ څخه اېستلي دي.

مسکو له دغه لېست څخه د طالبانو د ایستلو په اړه غور کوي.

ملا عبدالسلام ضعیف تر دې وړاندې په یوه شعري کنایه کې طالب مشر ته ویلي و، «پوهیږې به هغه وخت چې دې عقل سرته راسي».

ضعیف پر خپل اېکس یوه لنډه کیسه لیکلې، چې نوشيروان عادل د مرګ پر مهال خپل ځایناستي ته پکې لارښوونه کړې.

نوموړي د ونې يوه بېلګه راوړې او زیاته کړې یې ده، چې که يې سمه پالنه وشي مثمره به پاتې شي.

هغه ليکلي: «ګوره واکمنان د ونې د تنې مثال لري او ولسونه دبېخ او رېښو په څیر دي. که غواړې چې ونه سالمه مثمره پاته شي د رېښو او بېخ یې ښه پالنه کوه، که چیرې ونه د رېښو له خوا تنده او یامرض پیداکړي تنه یې سالمه نه پاته کیږي.»

نوموړي د کنايې په ډول طالب مشرتابه ته ویلي، چې د ښې واکمنۍ غوښتلو لپاره د ولس پوره او سالمې پالنې ته اړتيا ده.

د ملاضعیف له دې پوسټ خپرېدو وروسته ډېرو پر ايکس پاڼه په تبصرو کې د نوموړي د همدې خبرې ملاتړ کړی او ځينو نورو طالب پلوو بیا غبرګون ښودلی.

د فیض محمد په نامه یو تن ورته لیکلي: « په مسالو او کیسو وطن نه جوړيږي.»

د اورنګزيب په نوم یو کس په تبصره کې ويلي: «ضعیف صیب که په نصیحت چا سر خلاصولی دا څلور کاله به عبث نه تیریدلی، د تعلیم، ملي ارزښتونو، ملي بیرغ، مشروع او ټولشموله نظام جوړېدل، کار اهل کار ته سپارل، اساسي قانون، نړيوال مشروعیت دا ماته یو خوب ښکاري او ولس ناهيلی.»

ملا عبدالسلام ضعیف چې د طالبانو په تېره واکمنۍ کې په اسلام اباد کې ددې ډلې سفیر و، د طالبانو د مشر له پالیسیو سره وخت ناوخته مخالفت ښودلی.

چارواکي وايي، دغه نوې هڅه یا ابتکار د دواړو خواوو تر منځ د ګډو کولتوري، تاریخي او قومي اړیکو پراساس رامنځته شوی، چې هدف یې د همکارۍ پیاوړتیا او د امنیتي ستونزو حل دی.

د خیبر پښتونخوا حکومت په خپره شوې طرح کې راغلي، چې هدف یې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د اړیکو پیاوړتیا او د دواړو خواو تر منځ د خبرو اترو لپاره زمینه برابرول دي.

د دغه ابتکار خپره شوې محتوا وايي، دوی غواړي دې ته لاره هواره کړي چې ترهګرې ډلې افغان خاوره د پاکستان خلاف ونه کاروي او طالبان د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د وسله والو حرکتونو مخه ونیسي.

په دې ابتکار کې هیله ښودل شوې، چې له طالب چارواکو سره د همکارۍ له لارې د دواړو خواو تر منځ باور او همکاري جوړه کړي.

د رپوټونو له مخې، دا نوې هڅه به په دوه پړاونو کې ترسره شي. لومړی پړاو به د ابتدایي اړیکو لپاره وي، چې یوه کوچنۍ ډله به کابل ته سفر وکړي او له طالب چارواکو سره به لومړني بحثونه وکړي. د دغه سفر هدف دا دی چې د ډیپلوماتیکو بنسټونو جوړولو لپاره زمینه برابره شي او له طالب مشرانو سره د همکارۍ لپاره نقشه جوړه شي. په دغه پړاو کې به د دې نوې هڅې اساسي موخې او پراخ اهداف څرګند شي.

د رپوټونو له مخې، له ابتدایي اړیکو وروسته، دویم پړاو به افغانستان ته د لویې ډلې یا جرګې سفر وي چې له افغان قومي مشرانو او طالب استازو سره خبرې وکړي. په دې پړاو کې به د خبرو اترو موضوعات امنیتي، تجارتي، د کډوالو مسایل او کرښه پورې همکارۍ وي. دغه جرګه هیله لري چې د دواړو خواو ترمنځ د قومي اړیکو پیاوړتیا، د اقتصادي همکارۍ پراختیا او د کرښې اړوند کړکیچونو کمښت ته لاره هوار کړي.

د دې جرګې ترکیب به د خیبر پښتونخوا له هغو قبایلي مشرانو جوړ وي چې قبیلې یې پر ډیورنډ کرښه پرتې دي.

د خیبر پښتونخوا حکومت دا هم څرګنده کړې چې دغه نوې هڅه به د پاکستان له ملي بهرنیو او امنیتي سیاستونو سره سمون ولري. د دې لپاره چې کوم تضاد رامنځته نه شي، د خیبر پښتونخوا حکومت به د دې نوې هڅې په اړه فدرالي حکومت ته رسمي خبر ورکړي او ډاډ به ترلاسه کړي چې هیڅ داسې ژمنې به نه کوي چې د پاکستان له ملي امنیت او دیپلوماتیکو دریځونو سره په ټکر کې وي.

خو دا یوازې حکومتي هڅه نه ده، چې له طالبانو سره د ډیالوګ لارو پر پرانېستلو کار کوي.

د جمعیت العلما په مشرۍ د قبایلي سیمو پښتون فاټا جرګه هم غواړي چې د طالبانو له حکومت سره د خبرو اترو ابتکار دوی په لاس کې واخلي.

په پېښور کې د جمعیت العلما ګوند په مشرۍ د قبایلي سیمو لویې جرګې د چارشنبې په ورځ د یوې اعلامیې په ترڅ کې د پاکستان پر حکومت غږ وکړ، چې کابل ته د مولانا فضل الرحمان د سفر پرمهال د طالبانو له حکومت سره د خبرو اترو مخکینی بهیر باید بېرته پیل شي او د هغه وخت «تنظیم شوی فرمول» نهايي شي.

دغه دواړې جرګې داسې مهال فعالې کیږي، چې پاکستان په دې وروستیو کې د طالبانو حکومت ته څو ډیپلوماتیک وړاندیزونه کړي او په یوه وړاندیز کې د قومي او سیاسي مشرانو دوه اړخیز تګ او راتګ شامل دی.

د شنونکو په باور، پاکستان غواړي له طالبانو سره د رسمي خبرو اترو له پیل وړاندې د خیبر پښتونخوا او فاټا د قومي جرګو له لارې له دې ډلې سره لومړنیو هوکړو او تفاهم ته ورسیږي او وروسته حکومتي او رسمي خبرو اترو ته لاره پرانیزي.

د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي د دوحې د نشه يي توکو ضد کاري ډلې غونډې ته د وینا پر مهال له افغانستان سره د دې ستونزې په حل کې د مرستې ژمنه تازه کړه.

د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق ټینګار کړی، چې پاکستان به افغانستان ته د نشه يي توکو د مخنیوي لپاره اړینې اسانتیاوې برابرې کړي.

هغه پر خپل اېکس ددې اسانتیاوو د جزئیاتو په اړه وویل، چې پاکستان به د ځانګړي سوداګریز امتیاز، د توکو د ترانزیټ اسانتیاوو او له اقلیمي تغییراتو سره د مقاومت کوونکو کرنیزو تخنیکونو په برخه کې له طالبانو سره تخنیکي مرسته کړي، چې افغان ولس ته قانوني او تلپاتې اقتصاد برابر شي.

هغه دغه راز دې انلاین غونډې ته په خبرو کې وویل چې پاکستان د ۴۵۰۰ افغان محصلانو لپاره د تحصیلي بورسونو ژمنه کړې او له نشه يي توکو سره په مبارزه کې د طالب امنیتي ځواکونو د ظرفیت لوړولو په تړاو مرستې ته ژمن دی.

د نوموړي په باور، د دې مرستو هدف دا دی چې د قانون پلي کوونکي ادارې پیاوړې شي او د نشه‌یي توکو د تولید او قاچاق مخه ونیول شي.

طالبان په افغانستان کې د نشه یې توکو د تولید او کر له منځه وړل خپله لاسته بولي او په ځلونو یې له نړیوالو غوښتي، چې د نشه یي توکو د بدیل په برخه کې له افغان کروند ګرو سره مرستې وکړي.

سره له دې چې طالبان وايي، په افغانستان کې یې د نشه یې توکو کر صفر ته رسولی، خو لا هم د ایران په ګډون ځینو نورو ګاونډیو هېوادونو ته له افغانستان نه نشه یي توکي قاچاق کیږي.