د خېبر پښتونخوا سیاسي مشران؛ له افغانستان سره دې د حکومت په کچه خبرې پېل شي

د نړۍ د ګڼو هېوادونو د بهرنیو چارو ښځینه وزیرانو پر نړیوالې ټولنې غږ کړی چې افغان ښځو ته د خپل هېواد د راتلونکي په اړه د خبرو اترو پر مېز، په ځانګړې توګه د ملګرو ملتونو تر چتر لاندې د دوحې پروسې په بحثونو کې، ځای ور کړي.

دا اعلامیه، چې د کاناډا د بهرنیو چارو وزیرې میلیني جولي په مشرۍ د لوړې کچې له غونډې وروسته ددغه هېواد د نړیوالو چارو ادارې له خوا خپره شوې، د طالبانو تر واک لاندې د افغان ښځو د خرابېدونکي وضعیت په اړه د نړیوالې اندېښنې زیاتوالی په ډاګه کوي.

د دې اعلامیې لاسلیک کوونکي د اندورا، اسټرالیا، کولمبیا، ایکواډور، فنلینډ، جورجیا، جرمني، ایسلنډ، جمیکا، کوسوو، لاتویا، لیښتن شتاین، موناکو، منګولیا، سلوانیا او سویډن د بهرنیو چارو وزیرانې او د اروپایي اتحادیې د بهرني سیاست عالي استازې دي او د طالبانو د هغو فرمانونو د سملاسي لغو کولو غوښتنه کوي، چې د ښځو حقونه یې د زده کړو، روغتیا، او عامه ژوند په برخو کې محدود کړي دي.

اعلامیه وايي، « یو سوله‌ییز او باثباته افغانستان یوازې هغه مهال رامنځته کېدای شي، چې ټول افغانان، د ښځو او نجونو په ګډون، د خپل هېواد په راتلونکي کې بشپړ ګډون ولري».

د ښځو لپاره تر ټولو ظالمانه هېواد

اعلامیه وايي، « طالبانو د افغان ښځو او نجونو بشري حقونو ته لا ډېر زیان رسولی. له هر نوي فرمان سره طالبان ښځې او نجونې له عامه ژوند، لکه زده کړو، روغتیا، کار، او ټولنیز ګډون څخه لا زیاتې بې‌ برخې کوي. افغانستان د ښځو لپاره د نړۍ تر ټولو ظالمانه هېواد دی، یو تیاره حقیقت چې موږ یې له پامه نه شو غورځولی».

اعلامیه وايي، « موږ د طالبانو د ۲۰۲۴ کال د دسمبر فرمان چې پر ښځو او نجونو یې طبي زده کړې بندې کړې، په کلکه غندو. که دا فرمان لغو نه شي افغانستان به د ښځینه روغتیايي کارکوونکو یو بشپړ نسل له لاسه ورکړي».

اعلامیه د طالبانو له خوا د نجونو پر ثانوي او لوړو زده کړو بندیز غندي او دا د افغانستان د پرمختګ او ثبات لپاره یوه ستره ضربه ګڼي.

د ښځو د حقونو ځپل لا شدید شوي

په اعلامیه کې د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر قانون غندنه شوې، چې د ښځو پر خوځښت او د بیان پر ازادۍ نور هم بندیزونه لګوي.

اعلامیه زیاتوي، « دا فرمانونه د دې لپاره دي چې افغان ښځې او نجونې عملاً خاموشې کړي او په کورونو کې یې بندي کړي».

ښځینه وزیرانو لیکلي، او ټینګار یې کړی چې هېڅ حکومت نشي کولی د خپلې ټولنې نیمایي برخه له عامه ژونده حذف کړي او بیا هم ثبات یا مشروعیت ترلاسه کړي.

دغه ډله د هغو نړیوالو اقداماتو ملاتړ کوي چې د ښځو د هر ډول تبعیض د له منځه وړلو کنوانسیون (CEDAW) له مخې د افغانستان حساب ورکونه تضمین کړي.

د ۲۰۲۴ کال له سپټمبر راهیسې د کاناډا، اسټرالیا، جرمني او هالنډ په مشرۍ یوه ایتلاف چې اوس یې ۲۵ هېوادونه ملاتړ کوي، رسمي ګامونه پورته کړي څو طالبان د خپلو اقداماتو په تړاو نړیوالو ته ځواب ویونکي کړي.

اعلامیه وايي، چې د طالبانو له سختو بندیزونو سره سره، افغانې ښځې لا هم د خپلو حقونو د دفاع لپاره مبارزه کوي، چې دا کار یې تل د لویو شخصي خطرونو سره مل وي.

اعلامیې په دې برخه کې د افغان ښځو د ملاتړ ژمنه کړې ده.

فوزیه کوفي یوازینۍ افغانه ده، چې د مونشن په امنیتي کنفرانس کې یې ګډون کړی او د افغانستان په اړه خبرې کوي.

نوموړی نن د دغه کنفرانس پر مهال په یوه پنل کې چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت مرستیالې حنا رباني کهر او یوه امریکايي چارواکي هم پکې ګډون درلود، وویل: « په حقیقت کې په افغانستان کې وضعیت د خلکو لپاره ورځ تربلې خراب شوی دی».

نوموړې وویل چې په دې ورستیو کې د طالبانو د مشرانو ترمنځ مخالفتونه پیدا شوي دي، خو دا ایډیالوژیکي مخالفتونه نه دي، بلکې دا مخالفت د کابل او کندهار ترمنځ د سخت دریځو ترمنځ د واک پر سر دی.

نوموړې وايي، دا مخالفتونه د جرمونو نړیوالې محکمې په څیر پر طالبانو د نړیوالو فشارونو له امله دي. کوفي زیاتوي، «له هغه وروسته چې د جرمونو نړیوالې محکمې د طالبانو د دوو مشرانو د نیولو غوښتنه وکړه، موږ وینو چې د دوی په منځ کې مخالفونه ډیر شوي، په حقیقت کې کابل په هغه وخت کې پوځي بڼه غوره کړې وه او کندهار همداسې و او هر لوري هڅه کوله چې خپل دریځ پیاوړی وښيي».

فوزیه کوفي وايي، طالبانو پر ښځو خپل بندیزونه دومره سخت کړي، چې د نور سختوالي ځای نه دی پاتې شوی. ددې په وینا، د طالبانو مشر پر خپله کابینه هم بندیز لګولی چې د هغه د فرمانونو په اړه غبرګون ونه ښيي.

فوزیه کوفي د دوحې د تړون پر مهال د طالبانو د ژمنو په تړاو وايي چې هغوی د ځمکې پر مخ افغانستان د ښځو لپاره دوزخ ګرځولی دی، « د سیمې تمه داده، چې طالبان د نړیوال امنیت د ساتنې لپاره دي، خو دا یوه غلطه تمه ده ځکه طالبان د نړیوال امنیت لپاره ننګونه ده».

کوفي وايي، پاکستان، ایران، چین، ازبکستان او د مرکزي اسیا ځینې هېوادونه له طالبانو سره د اقتصاد، ترهګرۍ ضد او نشه توکو ضد پر بنیاد اړیکې ساتي، خو همدا اوس هم په افغانستان کې له ۲۳څخه تر ۲۵ پورې وسله والې افراطي ډلې دي چې دا یو ګواښ دی.

فوزیه کوفي د ښځو په تړاو د طالبانو پر دریځونو داسې مهال نیوکې کوي، چې پر نوموړې د یو شمېر افغان مېرمن اعتراض دی چې له طالبانو سره د دوحې د خبرو اترو په بهیر کې یې د هغوی د نرمښت په تړاو ډاډ ښودلی و.

د طالبانو د کليو او پراختيا سرپرست وزیر محمديونس اخوندزاده د کندهار میوند ولسوالۍ کې د ۱۷ کلیومتره سړک د جوړېدو د پرانيستې په مراسمو کې وویل: «د کوم هدف لپاره چې قرباني ورکول شوې، نظام هم د هغه لپاره روان دی.»

نوموړي زياته کړې، چې په اوسني نظام کې مسوولین او عام خلک ګډ مسوولیتونه لري.

د طالبانو د کلیو او پراختیا وزارت هم په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د کندهار په میوند لسوال‍ۍ کې دغه سړک د ۳۰ میلیونه افغانیو په لګښت جوړيږي.

دغه طالب چارواکی وايي، چې د ولسونو د ستونزو د حل په موخه یې زياتې پروژې تر لاس لاندې دي او په ترڅ کې به یې د سيمې ډېر کسان په دندو وګومارل شي.

په دې وروستيو کې د طالبانو د خپل منځي اختلافاتو ډېر خبرونه ورکول کيږي او یو شمېر کسان د هبت الله له لوري په لوړو بستونو کې تغیرات راوستل د همدې اختلافاتو بیلګي یادوي.

دا اختلافات وروسته تر هغه په رسنيو کې زيات خپاره شول، چې د طالبانو د بهرنیو چارو سیاسي مرستيال شیرمحمد عباس ستانکزي کابل پريښود او متحده عربي‌اماراتو ته ولاړ.

د طالبانو د بهرنیو چارو سرپرست وزیر امیرخان متقي پرون په یوه دیني مدرسه کې د وینا پرمهال په نامستقیم ډول د دغې ډلې د مشر له خوا د واک پر تمرکز نیوکه کړې او داخلي یووالی یې مهم بللی.

تېره اونۍ، عبدالغني برادر په دوحه کې د قطر له لومړي وزیر او بهرنیو چارو وزیر سره ولیدل.

خو د ملګرو ملتونو امنیت شورا په دې وروستیو کې یوه خبرپاڼه خپره کړې، چې ښيي د طالبانو پر دغه لوړ پوړي چارواکي یې شاوخوا یوه میاشت د سفر بندیز لرې کړی.
طالبانو تر اوسه د ملا برادر د دوحې د سفر دلیل نه دی روښانه کړی خو د امنیت شورا اعلان په خبرپاڼه کې ویلي چې هغه د درملنې لپاره قطر ته په شخصي سفر تللی دی.

دا لا څرګنده نه ده چې هغه په ​​کومه ناروغي اخته دی، ځکه طالبان د خپلو مشرانو د روغتیايي حالت او شخصي ژوند په اړه معلومات نه افشا کوي.

د ۱۹۹۰ مې لسیزې په لومړیو کې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال، پاکستان د دې ډلې دویم کور و، او د طالبانو چارواکو به د درملنې لپاره اسلام اباد، کراچۍ او پیښور ته سفرونه کول خو اوس قطر له افغانستان څخه بهر د طالبانو اصلي مرکز ګرځېدلی دی.

ملا برادر، چې له کلونو راهیسې د پاکستان په زندان کې و، له اسلام اباد سره ښې اړیکې نه لري.

د طالبانو پر ډېرو چارواکو د ملګرو ملتونو امنیت شورا له خوا د سفر بندیزونه لګول شوي او دوی د امنیت شورا له اجازې پرته نه شي کولای چې له افغانستان نه بهر ته سفر وکړي.

د طالبانو او امریکا تر منځ د دوحې تړون له مخې امریکا باید له تور لېست څخه د طالبانو مشران وباسي خو تر دې دمه امریکا دا شرط نه دی پلی کړی او نه یې هم د طالبانو با بار غوښتنو ته مثبت ځواب ویلی.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو ترمنځ داخلي اختلافاتو له کبله د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سیاسي مرستیال عباس ستانکزی له هېواد څخه ووت او دویۍ ته ولاړ.

د تاج بیګ ماڼۍ د بنسټ ډبره په ۱۷۹۵ میلادي کال کې د شاه زمان له خوا کیښودل شوه.

په بېلا بېلو وختونو کې د جګړو پر مهال د دې ماڼۍ ډیرې برخې ویجاړې شوې او بیا څو ځله رغول شوې ده. د وروستي ځل لپاره په ۱۳۹۷ کال کې د یادې ماڼۍ د رغونې چارې پیل شوې.

په شاهي دوره کې په دې ماڼۍ کې د پاچا امان الله خان میرمن ملکه ثریا اوسیده.

د راپورونو له مخې، دغه ماڼۍ د حفیظ الله امین د حکومت په وروستیو او بیا د کورنیو جګړو پر مهال ویجاړه شوه او د جګړې د یوې نښې په توګه پاتې وه.

د یادې ماڼۍ د بیا رغونې لپاره په تېر جمهوري حکومت کې ۲۸۶،۳ میلیونه افغانۍ ځانګړې شوې او تر ۲۰۲۱ کال یې د بیا رغولو چارې نږدې بشپړې شوې وې. خو اوس یوځل بیا د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلویزیون راپور ورکړی، چې د یادې ماڼۍ پر بیارغولو باندې ۱۵۹ میلیونه افغانۍ لګښت راغلی او د رغولو چارې یې ۹۵ سلنه بشپړې شوې دي.

د طالبانو د اطلاعات او کلتور وزارت وايي، چې د تاج بیګ ماڼۍ او ټولو تاریخي او فرهنګي سیمو ساتنې ته ژمتیا لري.

ددې ماڼۍ د امنیت ساتلو لپاره وسله وکسان ګومارل شوي او عام خلک د ورتلو او لیدلو اجازه نه لري.