محمدصادق د جرمني له شارژدافیر سره د افغانستان په اړه خبرې کړې دي

د رسمي اسنادو پر بنسټ، د پاکستان د کورنیو چارو وزارت افغان کډوالو ته د ۲۰۲۵ کال د مارچ تر ۳۱مې پورې وخت ورکړی، څو دغه هېواد پرېږدي.

دمکړۍ، شاوخوا ۸۰۰زره افغان کډوال په پاکستان کې د اې‌سي‌سي په نوم د استوګنې په لنډمهاله کارټونو ژوند کوي.

د راپورونو له مخې، د هغو افغانانو د استوګنې موده چې غواړي درېیم هېواد ته لاړ شي، د ۲۰۲۵ کال د جون تر ۳۰مې پورې غځول شوې؛ خو د ۲۰۲۵ کال تر سپټمبر پورې له بل هېواده د ویزې د نه‌‌ترلاسه کولو په صورت کې هغوی هم ناقانونه کډوال ګڼل کېږي او له له دغه هېواده به و اېستل شي.

سربېره پردې، هغه افغان کډوال چې د مارچ له ۳۱مې وروسته ویزې ته په تمه دي، نور به په اسلام‌اباد کې د پاتې‌کېدو او اوسېدو اجازه ونه لري او افغانستان ته له ستنېدو دمخه به نورو ښارونو ته ولېږدول شي.

د پاکستان د لومړي وزیر دفتر د دغې پرېکړې د پلي‌کېدو د ډاډمنتیا د ترلاسه‌کېدو لپاره د هرو ۱۵ ورځو په ترڅ کې له امنیتي بنسټونو څخه د راپورونو د سپارنې غوښتنه کړې ده.

په پاکستان کې افغان کډوال تر ناوړه شرایطو لاندې ژوند کوي.

د پولیسو دوامداره ځورول، د شپې له خوا نیول، د ویزې او استوګنې د نوي کولو لګښتونه او له دغه هېواده د اېستلو ګواښ، افغان کډوالو ته لویې اندېښنې راپارولي دي.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته سلګونه زره افغانان ګاونډیو هېوادونو په ځانګړې توګه پاکستان ته کډوال شوي، چې په‌کې ګڼ شمېر هغه کسان هم شامل دي چې له دغې ډلې څخه د وېرې او ګواښونو له امله کډوالۍ ته اړ شوي دي.

په داسې حال کې چې نړۍوالو سازمانونو په وار-وار له پاکستانه غوښتي، څو د افغان کډوالو پر وړاندې له روان ناوړه چلند څخه لاس واخلي، خو سربېره پر دې هم دغه هېواد د هغوی د اېستلو بهیر ته زور ورکړی دی.

نوموړي دغه بهیر په افغانستان کې د تلپاتې سولې د ترلاسه‌کېدو لپاره یوه مناسبه لار بللې ده.

مسعود تېره ورځ له هډسن انسټېټیوټ سره په یوه مرکه هیله‌مندي ښودلې، چې د هېوادونو او نړۍوالو سازمانونو ډېر استازي به د ویانا بهیر په راتلونکو ناستو کې ګډون وکړي.

هغه زیاته کړې: «د دوحې بهیر له ناکامۍ سره، ویانا وکولای شول چې د افغانانو باور، درناوی او ملاتړ راجلب کړي او په ټول هېواد کې د بېلابېلو ډلو ترمنځ د یووالي د رامنځته‌کېدو لپاره د یوې مناسبې لارې په توګه کار وکړي.

د افغانستان د مقاومت په نوم جبهې مشر ادعا کړې، چې د ویانا بهیر له باور او لازم ظرفیت څخه برخمن دی او له نړۍوال ملاتړ سره به د تلپاتې سولې د ترلاسه‌کېدو لپاره پر یو واقعي جوړښت بدل شي.

احمد مسعود وړاندې وايي، چې د امریکا د مرستو بندیز پر طالبانو قوي اغېزه کړې او په وینا یې، دغې ډلې په تېرو درېیو کلونو کې له نړۍوالو مرستو ناوړه ګټه اخیستې، خو اوس د دغو سرچینو په بندېدو سره، د دوی ترمنځ داخلي شخړې ډېرې شوې دي.

له دې وړاندې د افغانستان د مقاومت په نوم جبهې مشر احمد مسعود له افغانستان انټرنشنل سره په یوې مرکې کې ویلي و، چې که طالبان د ټاکنو، سولې او عدالت اصولو ته غاړه کېږدي، چمتو دی څو خبرې ورسره وکړي.

د یادونې ده، چې د ویانا غونډه د تېرې اونۍ د سې‌شنبې او چهارشنبې پر ورځو د احمد مسعود او یاسین ضیا په ګډون د طالبانو د لسګونو مخالفو سیاسي څېرو په حضور کې د اتریش په ویانا ښار کې جوړه شوې وه.

کروکر د سې‌شنبې په ورځ (د کب ۷مه) اېنډیپېنډېنټ ته زیاته کړې: «برمته‌کول د طالبانو د کاروبار یوه برخه ده. دوی پخوا هم خلک برمته کړي او له دې وروسته هم دا کار کوي.»

ورته مهال، د لندن د کېنګز کالج یوه لوړپوړي څېړونکي هم ویلي، چې طالبان له برېټانیا څخه د باج‌اخیستنې په لټه کې دي.

هغه خبرداری ورکړی، چې د برېټانوي یوې جوړې نیول کېدل، قانون ته د طالبانو د نه‌درناوي یوه ښکاره بېلګه ده او دا بهرنیانو ته خبرداری دی چې ښايي هر څوک د دغې ډلې هدف وګرځي.

ډېپلوماټان او کارپوهان وايي، چې د دوو برېټانویانو نیول‌ کېدل پر برېټانیا د فشار راوړلو یوه هڅه ده.

همداراز، د لندن د کېنګز کالج د جګړې د مطالعاتو مرکز یوه لوړپوړي غړي ډېوېډ لیوېن هم د طالبانو دغه حرکت «په بشپړ ډول له سپکاوي ډک» چلند او د ښځو پر وړاندې «ناوړه» اقدام بللی دی.

نوموړي د بهرنیانو د برمته‌کولو سیاست د باج‌اخیستنې لپاره یو تکتیک بللی او ټینګار یې کړی، چې طالبانو په تېرکال کې یو ډېر بد او ځپونکی چلند غوره کړی دی.

په همدې حال کې د پیټر رینولډز کارکوونکو د هغه د روغتیا په تړاو اندېښمن دي.

د هغه یو کارکوونکی زیاتوي: «که پیټر او باربي سملاسي خوشې نه شي، ښايي پيټر خپل ژوند له لاسه ورکړي ځکه چې هغه درملو ته اړتیا لري او طالبان ورته د لاسرسي اجازه نه ورکوي.»

د یادونې ده، چې طالبانو یوه برېټانیانوي جوړه ۷۵ کلنه باربي او ۷۹ کلن پیټر رینولډز د الوتکې د کارونې له امله بندي کړې ده.

دغه وزارت په خپل بیان کې زیاته کړې، چې شریف د سې‌شنبه په ورځ (د کب ۷مه) ازبکستان ته له رسېدو سره سم د دغه هېواد د لومړي وزیر عبدالله عارف‌اوف له هرکلي سره شوی دی.

ورته مهال، شهباز شریف د اېکس‌پاڼې له لارې په پیغام کې د ازبکستاني چارواکو له هرکلي څخه د مننې ترڅنګ لیکلي دي: «ازبکستان چې د منځنۍ اسیا تاج ګڼل کېږي، له خپلو تاریخي ښارونو، بې‌ساري هنر او غوره معمارۍ سره تاریخ ته ژوند بخښي.»

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د بیان پر بنسټ، شهباز شریف به د دغه سفر په ترڅ کې د ازبکستان له ولسمشر شوکت میرضیایف سره وګوري او د دوه‌اړخیزو همکاریو په تړاو به خبرې‌اترې وکړي.

سیمه‌ییزې اړیکې، اقتصاد، سوداګري، پانګونه، انرژي، دفاع او امنیت، سیمه‌ییز ثبات او زده‌کړې د دې خبرو‌اترو اصلي محورونه بلل کېږي.

له شهباز شریف سره په دغه سفر کې د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار په ګډون د پاکستان د کابیني لوړپوړي چارواکي ملتیا کوي.

د یادونې ده، چې پاکستان او ازبکستان په وروستیو کلونو کې خپلې اقتصادي او سوداګریزې اړیکې پراخې کړې دي.

په ۲۰۲۳زېږدیز کال کې دواړو هېوادونو د ۱ مېلیارد ډالرو په ارزښت سوداګریز تړون لاسلیک کړ او د صنعتي همکارۍ د لارې نقشې د جوړونې په ګډون یې د نورو همکاریو پلانونه هم جوړ کړي دي.

د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان بانک د سې شنبه په ورځ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په دې ناسته کې احمد‌اغا وویل: «د افغانستان بانک ژمن دی چې په افغانستان کې کوچني مالي تمویلات وده وکړي او په دې وسیله د هېواد په ټولو برخو کې هېوادوال له دې مالي خدمتونو څخه برخمن شي.»

دواړه لوري په داسې حال کې پر کوچنیو مالي ملاتړ او تمویل ټینګار کوي، چې طالبان په دې وروستیو کې د ډونالډ ټرمپ له لوري د نغدي کڅوړو تر بندېدو وروسته له سخت اقتصادي کړکېچ سره مخ دي او خپل د ځپل شوي اقتصاد د ښه کولو لپاره هېڅ فرصت له لاسه نه ورکوي.

کوچني مالي تمویلات هغه خدمتونه دي، چې په پرمختللو هېوادونو کې د اقتصادي ودې، کاري فرصتونو، او خصوصي سکتور د ملاتړ لپاره ډېر مهم بلل کېږي.

دا سیستم کوچنیو سوداګرو، کروندګرو، او کسبګرو ته د وړو پورونو او مالي اسانتیاوو برابرولو ته زمینه برابروي.

په افغانستان کې د کوچنیو مالي تمویلاتو پروګرامونه د طالبانو تر واکمنۍ وړاندې هم موجود وو، خو اوس د مالي بندیزونو، د بانکي نظام د محدودیتونو او د نړۍوالو مرستو د کمېدو له امله سخت اغېزمن شوي.

د ملګرو ملتونو د یادې استازې او د افغانستان بانک د مشر ترمنځ دا لیدنه ښيي، چې طالبان هڅه کوي د اقتصادي وضعیت د ښه کولو لپاره نړۍوالو بنسټونو ته د همکارۍ پیغام ورکړي، تر څو لږ تر لږه د کوچنیو مالي تمویلاتو سیستم بېرته فعال شي.