د اکوړه خټک حقانیه دارالعلوم وايي، د مولانا سمیع الحق زوی مولانا راشدالحق حقاني د حقانیه مدرسي مشر او د مولانا حامدالحق زوی مولانا عبدالحق ثاني د خپل پلار سیاسي ځای ناستی وټاکل شو. د حقانیه مدرسې مشر مولانا حامدالحق پرون د مدرسې په جومات کې د ځانمرکي برید پر مهال ووژل شو.
د مولانا حامد الحق جنازه نن شنبه د پښتونخوا په اکوړه خټک کې خاورو ته وسپارل شوه، په دغه جنازه کې زرګونو کسانو ګډون کړی و.
د حامد الحق د جنازې له مراسیمو وروسته د حقانیه دارالعلوم مدرسې د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې د حقانیه مدرسې او د مولانا حامدالحق سیاسي ځای ناستي یې اعلان کړل.
په دغه اعلامیه کې ویل شوي، چې د مولانا سمیع الحق زوی مولانا راشد الحق حقاني د رایو په اتفاق سره د حقانیه مدرسې مشر ټاکل شوی.
همدارنګه د مولانا حامدالحق زوی مولانا عبدالحق ثاني د خپل پلار سیاسي ځای ناستی ټاکل شوی دی.
په اعلامیه کې عبدالحق ثاني له قوله لیکل شوي:«د حق له لاره هیڅکله نه پریږدو، دا ګواښونه او چاودنې موږ له خپل موخې نه شي راګرځولی. تر څو چې د حقاني کورنۍ یو کس هم ژوندی وي، تر هغه به د سمیع الحق لاره تعقیبږي.»
د حقانیه دارالعلوم په اعلامیه کې پر مولانا حامدالحق د برید د پلټونو او د عاملینو پر نیول باندې ټینګار شوی.
مولانا حامدالحق د مولانا سمیع الحق زوی او د طالبانو په معنوي پلار مشهور و.
د پاکستان جیونیوز خبر ورکړی، چې په پښتونخوا کې د ترهګرۍ ضد ادارې په حقانیه مدرسه کې د پروني ځانمرګي بریدګر د زخمي څېرې انځورونه خپاره کړي او ویلي یې دي، چې که هر چا د یاد بریدګر د هویت په اړه معلومات ورکړل نو ۵ لکه کلدارې په انعام ورکړي.
تېره ورځ جمعه د پښتونخوا د نوښار ولسوالۍ د اکوړه خټک مشهورې مدرسې دارالعلوم حقانیه مخې په یوه ځانمرګي برید کې د دغې مدرسې د مشر مولانا حامد الحق په ګډون پنځه تنه ووژل شول او ګڼ نور ټپیان شوي.
بلخوا بیا پاکستاني پوځ ته منسوبې خراسان ډایري په ایکس پاڼه د ترهګرۍ ضد مبارزې ادارې له قوله د اړیکو دوه شمېرې هم خپرې کړي او ویلي دي، چې د معلوماتو ورکوونکي هویت به پټ ساتل کېږي، او هر چا چې د یاد بریدګر د نوم، د پلار نوم او د اصلي اوسېدو ځای په اړه معلومات ورکړل، د ترهګرۍ ضد اداره به ۵ لکه کلدارې انعام ورکړي.
حقانیه مدرسه چې د اکوړي مدرسې په نوم هم پېژندل کېږي، یو له مشهورو اسلامي تعلیمي موسسو څخه ګڼل کېږي، چې په ۱۹۴۷م کال په سپتمبر کې د مولوي عبدالحق له خوا تاسیس شوې ده.
د حقانیه مدرسې په ښونیز نصاب کې د قران کریم، حدیث، فقه، عربی ادب، او د اسلامي تیورۍ په شمول ګڼ اسلامي علوم شامل دي، خو په یادې مدرسې د ترهګرۍ او طالبانو د ملاتړ تورونه هم له خلکو پټ نه دي.
په یوه مرګوني ځانمرګي برید کې، چې د جمعې په ورځ د پښتونخوا ایالت د نوښار ولسوالۍ د اکوړه خټک مشهورې مدرسې دارالعلوم حقانیه مخې ته وشو د دغې مدرسې د مشر په ګډون په کې پنځه تنه ووژل شول او ګڼ نور ټپیان شوي.
په دغه برید کې د وژل شویو په منځ کې د یادې مدرسې مشر او د پښتونخوا نامتو دیني عالم مولانا حامدالحق حقاني نوم هم شامل دی. مولانا حامدالحق د مولانا سمیعالحق حقاني زوی و، هغه شخصیت چې «د طالبانو پلار» پر نامه پېژندل کېږي.
له هغه وروسته چې مولانا سمیعالحق په ۲۰۱۸ کال کې ترور شو، حامدالحق د دارالعلوم حقانیه یا اکوړه خټک مدرسې مرستیال مشر وټاکل شو. دارالعلوم حقانیه چې د پاکستان له سترو او پخوانیو دیني مدرسو څخه ده، شاوخوا ۴۰۰۰ زدهکوونکو ته زده کړې ورکوي او هغوی ته وړیا خواړه، جامې او دیني تعلیم برابروي.
د اکوړي مدرسې د ویبپانې له مخې ګڼ شمېر طالب مشران لکه د حقاني شبکې مشر سراج الدین حقاني او د ملا هبتالله د کابینې ډیری غړي د دې مدرسې فارغان دي.
د پلار پر قدمونو تګ او د اکوړې مدرسې میراث خور
مولانا حامد الحق د مولانا سمیعالحق حقاني له لومړۍ مېرمنې دویم زوی و. هغه خپلې دیني زده کړې د خپل نیکه مولانا عبدالحق په مشرۍ د حقانیې لیسې کې (چې د مدرسې دننه موقعیت لري) بشپړې کړې وې.
حامدالحق د نوښار له کالج څخه د اسلامي مطالعاتو لېسانس ترلاسه کړ او وروسته یې د پنجاب پوهنتون څخه د الهیاتو یا اسلامي فقهې په برخه کې ماسټري وکړه.
هغه په ۱۹۸۵ کال کې د «جمعیت علمای اسلام (س)» د محصلانو څانګې د عمومي منشي په توګه سیاسي هلې ځلې پیل کړې.
له ۲۰۰۲ څخه تر ۲۰۰۷ پورې د پاکستان د ملي اسمبلۍ غړی و او د خپل پلار تر ترور وروسته په ۲۰۱۸ کال کې د «جمعیت علمای اسلام (س)» مشري یې هم پر غاړه واخیسته.
په سیاست کې ونډه او د پاکستان دفاع
مولانا حامدالحق د «پاکستان دفاع شورا» چې د مذهبي او جهادي ډلو لکه «جماعت الدعوه او اهل سنت والجماعت» ایتلاف مشري یې هم کوله.
دغه شورا په ۲۰۱۱ کال کې د هغو پاکستاني عسکرو تر وژلو وروسته فعاله شوه، چې د امریکايي ځواکونو لهخوا د افغانستان او پاکستان پر پوله وژل شوي وو.
که څه هم شورا د مولانا سمیع الحق تر ترور وروسته غیرفعاله شوه، خو په ۲۰۲۳ کې مولانا حامد الحق بېرته فعاله کړه او «سیاسي دسیسې» یې وغندلې چې د هغوی په باور د پاکستان ملي ګټو ته زیان رسوي.
تېر کال د مولانا حامد الحق په مشرۍ د پاکستان دیني علماوو یو پلاوی افغانستان ته ولاړ چې دا سفر د «دیني ډیپلوماسۍ» برخه و او هلته یې د طالبانو له مشرانو سره هم ناستې ولاړې وکړې.
هغه په یوه مرکه کې ویلي وو، چې دا سفر به د اسلام اباد او کابل ترمنځ بې باورۍ کمې کړي؛خو داسې ونه شول.
مولانا حامدالحق په ۲۰۲۱ کال کې له The Independent سره په مرکه کې وویل، چې دارالعلوم حقانیه د امریکا او افغانستان سفیران مېلمانه کړي او د پاکستان او افغان طالبانو ترمنځ د سولې او جوړجاړي لپاره یې منځګړیتوب کړی دی.
مولانا حامد الحق ټینګار کاوه، چې پاکستان باید په سیمه کې د امنیت ټینګښت لپاره خپلې هڅې پراخې کړي او د ترهګرۍ پر ضد قوي قانوني چوکاټ رامنځته کړي.
افغانستان کې په ترهګریزو فعالیتونو کې د اکوړي مدرسې رول
مولانا حامد الحق خپلې مدرسې کې د دستار بندۍ پر مهال په یوې وینا کې ویلي و، چې افغان طالبان د امریکا او د افغانستان پخواني جمهوري نظام پر ضد د پاکستان د دفاع جګړه کوي.
هغه تل په خپلو ویناوو او مرکو کې له افغان طالبانو څخه پراخ ملاتړ کولو. نه یوازې ملاتړ بلکې د طالبانو د لوړې کچې او ټیټې کچې غړي یې له شاګردۍ ور اخوا ورسره د پلار د مریدۍ اړیکې هم پاللې.
د افغانستان د پخواني جمهوري نظام چارواکو په وار وار خپلو ویناوو کې حقانیه مدرسه د ترهګرو د روزلو ځاله بلله او په افغانستان کې جنګیدونکي طالبان یې د دوی زېږنده بلله.
د افغانستان پخوانیو استخباراتي چارواکو ویل، چې د پاکستان د پوځ له لوري یادې مدرسې ته ځانګړې بودیجه ورکول کیده او له همدې لارې افغان طالبانو ته د روزنې تر څنګ په افغانستان کې د ترهګریزو فعالیتونو مفکورې ورکول کیدې.
د راپورونو له مخې د افغانستان دننه د جمهوري نظام پر پوځیانو، بهرنیو ځواکونو او عامو وګړو ډېری ځانمرګي برید کوونکي د حقانیې له دغې مدرسې څخه فارغ شوي وو.
د جمهوري نظام امنیتي ادارو داسې شواهد شریک کړي وو، چې په کې ثابته شوې وه، دغه مدرسه کې ځانمرګي بریدګر هم روزل کیدل.
مولانا حامد الحق ته د طالبانو ملاتړ د هغه له پلار څخه په میراث پاتې و؛ خو تل یې له رسنیو سره په خبرو کې دا رد کړې وه، چې ګوندې په مدرسه کې یې ترهګر روزل کېږی او یا هم ترهګریزو فعالیتونو ته لارې چارې برابروي.
ډېپلوماټیک او سیاسي رول
مولانا حامد الحق یو له هغو محدودو کسانو څخه و، چې د ۲۰۲۱ کال په اګست کې یې د کابل تر سقوط وروسته له نړۍوالې ټولنې او پاکستانه وغوښتل چې د طالبانو حکومت په رسمیت وپېژني او له افغانستان سره ديپلوماتیکې اړیکې وساتي.
د مولانا حامد الحق ترور، د پاکستان دیني او سیاسي کړیو ته یو لوی ګوزار بلل شوی او کارپوهان دا پېښه د سیمې د ناامنۍ د زیاتوالي نښه بولي.
لا تر اوسه پورې هېڅ کومې وسله والې ډلې د هغه د وژل کیدو مسوولیت نه دی منلی او پاکستاني طالبانو هم د هغه په وژل کیدو ژوره خواشیني څرګنده کړې ده.
ټي ټي پي لا بیا دا هم ویلي، چې د مولانا حامد الحق وژنه د پاکستان د پوځ یو له هغو تګلارو څخه ده، چې غواړي په پښتون مېشته سیمو کې دیني عالم په نښه کړي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د جمعې په ورځ له متحده ایالاتو وغوښتل، چې د افغان کډوالو د بیا مېشتیدو پر تګلارې وضاحت ورکړي. هغه له نړۍوالې ټولنې دا هم وغوښتل، چې په افغانستان کې د امریکا له خوا پرېښودل شویو وسلو ته پاملرنه وکړي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند شفق علي خان د اونیزې خبري ناستې پر مهال وویل: «متحده ایالاتو د کډوالو د منلو پروسه درولې ده، نو موږ د نور وضاحت په تمه یو.»
نوموړي ټینګار وکړ، چې پاکستان د امریکا د کډوالۍ دوسیو ته د مېشتو افغانانو په تړاو د هر ډول پرېکړې دمخه په دې تړاو سپیناوي او وضاحت ته اړتیا لري.
پاکستان سره له دې، چې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له خوا افغانستان کې د پاتې امریکایي نظامي تجهیزاتو د بېرته راټولولو غوښتنې ته ښکاره ملاتړ نه دی ښودلی، خو له نړۍوالې ټولنې یې وغوښتل چې دا مسله جدي وڅېړي.
نوموړي خبرداری ورکړ، چې یادې پاتې وسلې په پاکستان کې د ترهګریزو بریدونو لپاره کارول کېږي.
ښاغلي خان زیاته کړه: «نړۍواله ټولنه باید د دې ستونزې په حل کې مرسته وکړي.»
پاکستان له اوږدې مودې راهیسې اندېښنه لري، چې له ۲۰۲۱ کال وروسته د امریکایي ځواکونو تر وتلو وروسته خپلې وسلې پرېښودې او اوس د طالبانو له واکمنېدو وروسته په پاکستان کې ترهګریزې پیښې ډېرې شوي دي، خو اسلام اباد وایي، چې د دوی لومړني خبرداریو ته واشنګټن جدي پاملرنه ونه کړه.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند وویل: «په افغانستان کې د امریکا پرېښودل شوې وسلې زموږ لپاره یوه جدي اندېښنه ده، ځکه دا وسلې ترهګرو ته په لاس ورغلي او د پاکستان دننه بریدونه پرې ترسره کېږي.»
نوموړي وویل، چې اسلاماباد دا مسله له امریکایي چارواکو سره شریکه کړې ده.
د ټرمپ حکومت او له طالبانو د خپلو پاتې وسلو راټولول
ولسمشر ټرمپ، چې دویم ځل واک ته ورسید یو ځل بیا یې د شاوخوا اوو میلیاردو ډالرو نظامي تجهیزاتو د بېرته راټولولو غوښتنه کړې.
دا تجهیزات چې په کې سپکې وسلې، مخابراتي وسایل او زغروال پوځي موټر شامل دي اوس د طالبانو لاس ته لوېدلي.
خو د دې تجهیزاتو بېرته راټولول یو لړ ستونزې لري، ځکه ډیری دا وسلې د افغانستان پخواني جمهوري نظام امنیتي ځواکونو ته سپارل شوې وې چې وروسته د طالبانو لاس ته ولوېدې.
د لوجیستیکي او ډیپلوماټیکي پیچلتیاوو له امله، دا کار یو لوی خنډ بلل کېږي.
پاکستانۍ ډان ورځپانې لیکلي که څه هم طالبانو د امریکا غوښتنې رد کړي او پر ځای یې له واشنګټن غوښتي، چې د داعش خراسان (ISIS-K) پر ضد د جګړې لپاره پرمختللې وسلې ورکړي، چې دا مسله سیمه ییز امنیت لا پیچلی کوي.
اسلاماباد سره له دې، چې د امریکا له پاتې وسلو اندېښنه لري، هڅه کوي چې د ټرمپ له دریځ سره ډېر نه نږدې کېږي، ځکه له دې وېره لري، چې دا کار به سیمه ییز کړکېچونه نور هم زیات کړي.
د افغان کډوالو د بیا میشتېدو پروګرام ځنډ
پاکستان له امریکا غوښتي، چې د افغان کډوالو د بیا میشتېدو پر پالیسۍ روڼتیا راولي. د بهرنیو چارو وزارت ویاند وویل: «متحده ایالاتو دا پروسه درولې ده، نو موږ د نور وضاحت په تمه یو.»
د ولسمشر ټرمپ له واک ته رسېدو وروسته دا یو له لومړنیو ګامونو و، هغه افغانان چې له امریکایي ځواکونو سره یې کار کړی و یا یې د بشري حقونو لپاره هلې ځلې کړې وې، د بیا میشتېدو پروګرام ځنډولی دی.
دغه بندیز نږدې ۲۵ زره افغانان، چې په پاکستان کې د امریکا د کډوالۍ د دوسیو د بشپړیدو په تمه اوسېږي او د طالبانو له لوري له ګواښونو سره مخ دي له سختو ستونزو سره مخ کړي دي.
تېره اونۍ د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار وویل، که چیرې کوم افغان د امریکا د بیا میشتېدو شرایط پوره نه کړي، ښايي له خپل هېواده یې اوباسي.
ښاغلي ډار زیاته کړه: «که کوم هېواد دوی ته پناه ورنه کړي او که دا کسان د استوګنې قانوني اسناد ونه لري، نو ناقانونه ګڼل کېږي.»
د پښتونخوا ایالت په نوښار کې تېره ورځ په حقانیه مدرسه کې دننه چاودنې ته په غبرګون، ایران کې د افغانستان پخواني سفیر عبدالغفور لېوال پر ایکس پاڼه لیکلي، «هغه مار چې د نورو په خوړلو ښامار شوی وي، خامخا به ځان خوري.»
د پښتونخوا د نوښار ولسوالۍ په اکوړي سیمه کې د حقانیه دارالعلوم مدرسه کې دننه تېره ورځ د جمعې لمانځه پر مهال خونړۍ پېښې، د یادې مدرسې د مشر مولوي حامد الحق په ګډون ۸ تنه ووژل او ۱۷ تنه نور ټپیان کړل.
په دغې پېښې د نورو ترڅنګ طالبانو هم د خواشینۍ پیغامونه خپاره کړي وو.
ښاغلی لېوال، په تېرو دوه نیمو لسیزو کې په افغانستان کې ځانمرګو بریدونو ته، چې طالبانو یې مسوولیت اخیست په اشارې سره وایي، «د پاړوګر مرګ د مار څخه وي»
بلخوا بیا په افغانستان کې د پرځېدلي جمهورت د ملي امنېت شورا پخواني ویاند مولانا رحمت الله اندړ هم د مولوي حامد الحق وژل کېدو ته په غبرګون کې ویلي: «ملایان او طالبان د پاکستان په سیاست کې د قربانۍ ګډوري ( پسونه) دي، چېرته او څه وخت چې یې زړه شي قرباني کوي یې.»
مولانا اندړ، د وژل شوي حامد الحق، د افغانستان په اړه هغه پخوانیو څرګندونو ته ګوته نیسي چې ویلي وو، «په افغانستان کې جګړه جهاد دی، او تر هغې به جاري وي چې ترڅو پورې په کابل کې اسلامي حکومت نه وي راغلی.»
اندړ لیکلي چې، دا د هغو «یتیمانو، کونډو او بورو مېندو خېراوې دي چې لسګونه کاله حقانیه مدرسې د هغوی په خلاف د جهاد، انتحار او انفجار فتوا ورکړې وه.»
د اکوړه خټک حقانیه مدرسه یو له هغو مدرسو څخه ده، چې د طالبانو ګڼو غړو په کې زدهکړې کړې او یاده مدرسه د فکري مرکز په توګه یادوي.
طالبان د حقانيه مدرسي د پخواني مشر مولانا سمیع الحق او د هغه د زوی مولانا حامدالحق سره خورا نږدې اړیکي پاللې.
پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو څو میاشتې وروسته، د دغې ډلې د لوړو زدهکړو پخوانۍ وزیر عبدالباقي حقاني او یو شمېر نور طالبان د ۲۰۲۱ کال په ډیسمبر میاشت کې دې مدرسې ته لاړل.
د مدرسې مشر مولانا حامدالحق د ۱۴۰۲ کال په کب میاشت کې د یو شمېر نورو پاکستاني دیني عالمانو سره کابل ته سفر وکړ او د دغه سفر پرمهال یې د طالبانو د ریاست الوزرا د پخواني سیاسي مرستیال او او د کډوالو د اوسني وزیر مولوي عبدالکبیر په ګډدون یې د ځینو طالب چارواکو سره وکتل.
مولانا حامدالحق کابل ته د خپل سفر څخه شپږ میاشتې وړاندې په یوه خبرې غونډه کې د دغې مدرسې د اقتصادي ستونزو خبره کړې وه.
حامدالحق هغه مهال ویلي و، چې نور اقتصادي توان نه لري او که مرستې ورسره ونه شي ښايي دغه مدرسه وتړل شي.
ویل کېږي، چې د طالبانو د ریاست الوزرا پخواني سیاسي مرستیال مولوي عبدالکبیر د دغه ډلې د چارو ادارې ته هغه وخت امر کړی و، چې د مالیې وزارت سره په همږغې د یوې اوونۍ په جریان کې ۷ میلیونه افغانۍ په کابل کې د پاکستان د نشنل بانک له لارې د حقانیه مدرسې په حساب کې زیاتې کړي.
حقانیه دارلعلوم په ۱۹۴۷م کال د پاکستان د سیاسي پېدایښت څخه یو میاشت ورسته د مولوي عبدالحق په مشرۍ د پښتون مبارز خوشحال خان خټک په ټاټوبي اکوړي کې تاسیس شوه، په افغانستان کې د حقاني شبکې د بنسټګر مولوي جلال الدین حقاني په ګډون یې ډیری فارغانو په افغانستان، بنګله دیش، کشمیر او نورو هېوادونو کې حربي ماموریتونه ترسره کړي دي.
د پاکستان پوځ وایي چې د خېبر پښتونخوا په شمالي وزيرستان کې د امنيتي ځواکونو په عملياتو کې شپږ بهرني وسله وال وژل شوي دي.
د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو ادارې (ای ایس پي ار) په یوې اعلامیه کې راغلي، چې د ۲۰۲۵ کال د فبرورۍ په ۲۸مه امنیتي ځواکونو د شمالي وزیرستان په غلام خان کلی کې د وسله والو د شتون په اړه د معلوماتو پر اساس عملیات کړي.
د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو ادارې د خبر پاڼې له مخې په دغه عملياتو کې پاکستاني پوځ شپږ وسله وال وژلي دي، خو پوځ دا نه دي ویلي چې دغه بهرني وسله والو کوم هېواد پورې تړاو درلود.
د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو څانګې ویلي، چې دغو وژل شويو وسله والو د امنیتي ځواکونو پر ضد په ګڼو فعالیتونو کې لاس درلود او له دوی څخه وسلې او مهمات هم ترلاسه شوي دي.
اي ايس پي ار ويلي دي چي سيمه کي د هر ډول بهرنیو وسله والو د لمنځه وړلو لپاره عملیات روان او د پاکستان پوځ هېواد کې د ترهګرۍ ختمولو ته ژمن دی.
یاده دې وي چې په دې ورستیو کې په پاکستان او په تېره خېبر پښتونخوا کې امنیتي پېښې خورا ډېرې شوي، تازه د جمعې په ورځ په اکوړي کې د حقاني مدرسه کې د جمعې د لمانځه پر مهال ځانمرګی برید وشو چې ددغې مدرسې مشر مولانا حامد الحق په ګډون پکې شپږ کسان ووژل شول.