د ډونالډ ټرمپ د ترهګرۍ ضد ستراتېژۍ کې افغانستان نشته

ټرمپ دا څرګندونې د چهارشنبې په ورځ (غویی ۱۶مه) د سپینې ماڼۍ په څنډه کې د یو ایف سي له لوبغاړو د لیدنې پر مهال له خبریالانو سره وکړې.

نوموړي یو ځل بیا ټینګار وکړ چې ایران ته باید د اټومي وسلو د ترلاسه کولو اجازه ور نه کړل شي.

ټرمپ د غونډې له پای وروسته د یوې پوښتنې په ځواب کې، چې ایا امریکا به د ایران غني شوی یورانیم ترلاسه کړي که نه، وویل: «موږ به ورته لاسرسی پیدا کړو.» هغه د دې پوښتنې په ځواب کې چې دا کار به څنګه ترسره کېږي، بیا هم ټینګار وکړ: «موږ به ورته لاسرسی پیدا کړو.»

د امریکا او ایران ترمنځ خبرې اترې په داسې حال کې روانې دي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ سیاسي او امنیتي کړکېچ لا هم دوام لري، او نړیواله ټولنه د دې خبرو د پایلو ته په تمه ده.

د پاکستان د اپوزیسیون او د تحریک تحفظ ايين مشر محمود خان اڅکزي په یوې تازه مرکه کې د افغانستان او پاکستان تر منځ د روان کړکېچ د پایته رسېدو په موخه دواړه لوري خبرو اترو ته وهڅول او زیاته یې کړه: «له افغانستان سره ستونزې په ګواښونو نه، بلکې د جدي خبرو اترو او سیمه‌ییزو کنفرانسونو له لارې حل کېدای شي».

اڅکزي د طالبانو او پاکستان تر منځ د پرلپسې خبرو ناکامېدو او پر افغانستان د پاکستان بریدونو ته په اشارې سره ویلي: «مذاکرات داسې نه‌کېږي چې مذاکرات که ناکام شول، برید پرې وکړئ. دا څه طریقه ده! دا چا کړي، چې مذاکرات ناکام شي او بیا پرې برید وکړي».

د هغه په باور، د پاکستان په اسلام‌اباد کې د یوې محکمې مخې ته له یوې چاودنې شاوخوا یو ساعت وروسته د یادې پېښې ريښه له افغانستان سره وتړل شوه او په وینا یې: «هغه برید چې د اسلام‌اباد د یوې محکمې مخکې وشوه، یو ساعت وروسته یې هغوی [پاکستاني چارواکو] وویل، چې ریښه یې افغانستان ته رسېږي. که تاسو [پاکستاني چارواکي] دومره پوهېږئ چې دا چاوده په افغانستان کې طرحه شوې، نو بیا ولې وشوه»؟

د پاکستان د اپوزیسیون د مشر په وینا، دمګړۍ په پاکستان کې نه کورنی امنیت او نه هم بهرنۍ تګلارې جدي ګنل شوې او په باور یې، هېواد اعلامیو او بیانونو ته نه‌، بلکې اساسي قانون، روڼتیا او ډله‌يیزو پرېکړو ته اړتیا لري.

د یادونې وړ ده، چې د افغان طالبانو او پاکستان تر منځ په قطر، ترکیې، سعودي عربستان او چین کې پر لپسې خبرو تر اوسه څه پایله نه‌ده ورکړې او دواړه لوري لا هم لاس په ماشه دي، پر افغانستان د پاکستان بریدونه لا هم روان دي او د یوناما په وینا، د دغو بریدونو قربانیان عام ولس دی.

نیومن په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي، چې واکمنۍ یوازې په تاوتریخوالي نه ټینګېږي، بلکې د تړاو، ټولنیز کنټرول او جبري وفادارۍ له لارې هم پیاوړې کېږي. هغې ټینګار کړی چې خلک چې کله مجبورۍ ته ورټیل وهل کېږي، د بقا لپاره هغو جوړښتونو ته ورګرځي چې سرپناه او ډوډۍ ورکوي، او دا جوړښتونه اوس د طالبانو تر نفوذ لاندې دي.

د دې اروپايي استازې په وینا، د افغانانو په ناچارۍ ستنول طالبان نه کمزوري کوي، بلکې هماغه شبکه‌ییز جوړښتونه پیاوړي کوي چې د دوی واک ته ساه ورکوي. هغې زیاته کړې چې دغه بهیر د ټولنیز کنټرول لمن پراخوي او د بدلونو امکانات راکموي، ځکه چې ستنېدونکي ځوانان له بدیلو فرصتونو محرومیږي.

هانا نیومن همدارنګه لیکلي چې هر «همغږی ستنول» د طالبانو ځواک ډېرولو سبب کېږي او پر نړیوال ډګر یې عادي کوي. هغې ویلي چې دا کار طالبانو ته مشروعیت ورکوي او په کور دننه یې پر شبکو او راډیکالو جوړښتونو د تکیې لپاره انګېزه پیاوړې کوي، چې له کبله یې د واک دوام تضمینېږي.

په وروستیو میاشتو کې د اروپا په یو شمېر هېوادونو کې د پناه غوښتنې پالیسۍ سختې شوې دي او د افغان کډوالو د ایستلو بحثونه زیات شوي دي. د بشري حقونو سازمانونه وار له مخه خبرداری ورکړی چې جبري ستنول د خطرناکو پایلو لامل ګرځي، په ځانګړي ډول هغه وخت چې ستنېدونکي د کار، زده کړو او خوندیتوب له فرصتونو بې‌برخې وي.

لېنډسي لیکلي، د نجونو د تعلیم حق ته ګډ ولاړ دریځ هغه فضا رامنځته کوي چې پکې ټول افغانان وده وکړای شي. د ده په وینا، د تعلیم ملاتړ یوازې د ښځو موضوع نه ده، بلکې د ټولنې د پرمختګ بنسټ دی.

هغه زیاته کړه، چې افغان نارینه د نجونو او ښځو د برابر ښوونیزو فرصتونو په خوندیتوب او پراختیا کې مهم رول لري. د برېټانیا استازي ټینګار کړی چې د تعلیم حق ته ژمنتیا باید عملي ملاتړ او دوامدارې هڅې ولري.

مطیع‌الله ویسا د نجونو د زده کړو د ملاتړ یو پېژندل شوی فعال دی چې د ښوونیزو حقونو لپاره یې هلوځلو ته نړیوال پاملرنه راجلب کړې ده. د فرانسې ۲۰۲۶ ازادۍ جایزه ورته د همدې هڅو په بدل کې ورکړل شوې ده.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې رييس نورالدین ترابي د اروپا د ملکي خوندیتوب او بشرپاله مرستو د عملیاتو ادارې اي‌سي‌اېچ‌او له سیمه‌ییز سلاکار ورنا سره په کتنه کې له ټولو مرستندویانو وغوښتل، چې د خپلو پروژو د طرحو په تړاو هرومره له داخلي سکټورونو سره مشورې وکړي.

نوموړي زیاته کړه: «له تمویل کوونکو څخه هم غواړو چې خپلې پروژې د خلکو له اړتیاوو سره سمې تنظیم کړي او د طرحې پر مهال حتماً له اړوندو داخلي سکتورونو سره مشوره وکړي، څو بودجه په اغېزناک او مناسب ډول ولګول شي».

د طالبانو دغې ادارې د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۱۶مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، په دې کتنه ې د اي‌سي‌اېچ‌او سیمه‌ییز سلاکار وویل، غواړي د پېښو پر وړاندې د مبارزې چمتووالي ادارې له ستراتیژیک پلان سره سم همکاري وکړي، څو د خطرونو کچه راکمه شي.

د یادونې وړ ده، چې ځينې نورې مرستندویه موسسې د طالبانو دغه ډول چارې په خپلو چارو کې لاسوهنه ګڼي او یو شمېر یادو موسسو د خپلو پروژو او طرحو په تړاو د طالبانو د دغه ډول څرګندونو او لاسوهنو له امله په افغانستان کې خپلې چارې درولي دي.