ملګرو ملتونو کې د ایران استازی: پر ښځو د طالبانو بندیزونه په اسلام کې شرعي اساس نه لري

د طالبانو تر واک لاندې ملي تلویزیون د ښاغلي فطرت په حواله لیکلي، چې ملګري ملتونه دې خپلې پرېکړې په خپلواکه توګه وکړي او د نورو تر اغېز دې نه راځي.

هغه زیاته کړې، طالبانو له نړۍوالې ټولنې سره د مثبت تعامل هڅه کړې؛ خو ځيني هېوادونه یې ترمنځ د تعامل پر وړاندې خنډونه جوړوي.

د طالبانو مرستیال ویاند په داسې حال کې د نړۍوالې ټولنې سره د مثبت تعامل خبره کوي چې د افغانستان په اړه ملګرو ملتونو امنیت شورا په غونډه کې د دغه هېواد لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړې استازې روزا اوتونبایوا ویلي، طالبان د نړۍ له هېوادونو سره په خپل تعامل کې پر یو لړ نړۍوالو اصولو لکه د افغانستان پر ملي حاکمیت ټینګار کوي؛ خو د افغانستان دولت نورو ژمنو ته پاملرنه نه ‌کوي.

هغې زیاته کړې: «طالبان له نړۍ سره د تعامل غوښتونکي دي؛ خو دا طالب چاروکو پورې تړاو لري چې ایا دوی غواړي له نړۍوال نظام سره یوځای شي او ایا اړین ګامونه به پورته کړي او که نه.»

په یاده غونډه کې د پاکستان استازي منیراکرم په کرمان، مسکو او پېښور کې د داعش-خراسان خونړیو بریدونو ته په اشارې سره طالبان د دغې ډلې په کابو کېدو او مبارزه کې ناکام بللي دي.

د پاکستان استازی وايي، چې طالبان له داعش-خراسان سره د مبارزې ادعا کوي؛ خو د نورو ترهګرو ډلو لکه القاعده، تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) او د بلوڅ ازادۍ غوښتونکو غورځنګ پر وړاندې پاملرنه نه ‌لري.
هغه ویلي، پاکستان به د نورو هېوادونو په همکارۍ د دوحې بهیر په اډانه کې يوه ځانګړې ډله جوړه کړي؛ څو په افغانستان کې د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزه په سمه توګه مخته لاړه شي.

بل خوا بیا په ملګرو ملتونو کې د افغانستان سرپرست استازي نصیر احمد فایق د امنیت شورا غړو ته په خطاب کې وویل: «د طالبانو چلند د امنیت شورا د څو پرېکړه لیکونو په ګډون له نړۍوالو قوانینو سرغړونه کړې ده. موږ غواړو چې دا شورا [طالبانو] ته یو واحد پیغام واستوي.»
هغه له دې شورا وغوښتل، چې د لوړپوړو طالب چارواکو پر وړاندې چې د ښځو د حقونو په سرغړونو کې لاس لري؛ "ځانګړي اقدامات" وکړي.

په دغه راپور کې راغلي، چې دغه دواړه وسله‌وال د افغانستان د پکتیا ولایت اصلي اوسېدونکي دي چې یو یې د درویزو کلي اړوند دی.

راپور زیاتوي، چې د ۱۴ پاتې وژل شویو بریدګرو د هویت او کورنیو په اړه د معلوماتو راټولول لاهم روان دي.

(د کب په ۱۴مه) د خیبر پښتونخوا په بنو ولسوالۍ کې لومړی دوه ځانمرګو بریدګرو د بنو پوځي چاوڼۍ کوهاټۍ دروازې ته څېرمه ځانونه والوزول او بیا وروسته نور وسله‌وال چاوڼۍ ته ننوتل او جګړه یې پیل کړه.

د پاکستان پوځ د عامه اړیکو څانګې هم تر دې وړاندې ویلي و، چې د بنو په وروستي برید کې افغان وګړي ښکېل وو.

دغې ادارې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، اسناد ښیي چې برید په افغانستان کې پلان شوی و او مشري یې هم د افغانستان دننه د «ټي‌ټي‌پي» مشرانو کړې ده.

دغې ادارې ویلي و، د طالبانو له حکومته تمه لري چې خپل مسوولیتونه ادا کړي او اجازه ورنه‌کړي چې د دوی خاوره د پاکستان پر ضد وکارول شي.

د دغې برید پړه د پاکستاني طالبانو د حافظ ګل بهادر اړوند فرسان محمد ډلې په غاړه اخیستې وه.

د پاکستان د پوځ د رسنیو مرکز د خبرپاڼې د شمېرو له مخې، په دغو بریدونو کې د پنځو سرتېرو په ګډون ۱۸ تنه وژل شوي او ۳۲ تنه نور ټپیان دي.

د پوځ په خبرپاڼه کې د عاصم منیر له حوالې لیکل شوي و، چې د ټي‌ټي‌پي په ګډون ترهګرې ډلې له افغانستان څخه د پاکستان په وړاندې فعالیتونه ترسره کوي.

نوموړي په ټینګار سره ویلي، چې «په وروستیو ترهګریزو بریدونو کې د بهرنیو وسلو کارول د دې ثبوت دی، چې افغانستان د ترهګرو لپاره خوندي پټنځای دی».

د استازو جرګې جمهوري غوښتونکي غواړي، چې په دغه جرګه کې د غیر حاضرو غړو ملاتړ هم ترلاسه کړي؛ ترڅو د دغه بهیر د لګښتونو قانون بیاکتنه وکړي او د هغو افغان متحدینو لپاره چې د متحده ایالاتو د ځواکونو تر څنګ جنګېدلي دي؛ د ویزو په شمېر کې د پلان شوي زیاتوالي مخه ونیسي.

انډي اوګلس چې د امریکا په استازو جرګه کې یو له غیر حاضرو غړو څخه دی؛ د دوشنبې په ورځ په یوه مرکه کې وویل، چې هغه په متحده ایالاتو کې د مېشتو افغانانو د ارزونې په اړه اندېښنه لري او غواړي، چې د افغانانو لپاره د کډوالۍ ځانګړو ویزو په شرایطو کې د بدلون لپاره کار وکړي.

اوګلس زیاتوي:« دا زما لپاره خورا مهمه ده، د دوشنبې په شپه چې کله زه د ښاغلي مایک جانسن له دفتره ووتم؛ نو یو بل جمهوري غوښتونکی کوري مېلز هم د افغانانو لپاره د ځانګړو ویزو په اړه خپلې اندېښنه راسره شریکه کړه.»

له ۸ څخه تر ۱۰ قانون جوړوونکي جمهوري غوښتونکي استازي به تر هغې د دغې بودجې قانون ته رایه ورنکړي؛ ترڅو د افغانانو لپاره په ځانګړو ویزو کې بدلون رانشي.
سره له دې چې توماس میسي د دغو لګښتونو د قانون او دیموکراتانو مخالفت کوي وایي، چې مایک جانسن نشي کولای د دغې موضوع څخه تېښته وکړي.
په دغه قانون کې د بدلون راوړلو وروستۍ نېټه د جمعې په ورځ پوره کېږي؛ خو لاتر اوسه یو شمېر نورو جمهوري غوښتونکو د افغانانو لپاره د امریکا د ځانګړو ویزو لګښت په اړه خپله پرېکړه نده کړې.
ویل کېږي، چې دغه بدلون به د افغانانو لپاره د ځانګړو ویزو اندازه په یوه کال کې له ۷۰۵۰۰ څخه ۵۰۵۰۰ ته راټیټه کړي؛ په دغه بدلون کې یو شرط دا هم دی، چې د غوښتنلیک موده دې دوه کالو ته پورته شي.

خو د جمهوري غوښتونکو د رهبرۍ یو بل لوړپوړي غړي ویلي، چې د افغانانو لپاره د امریکا د ځانګړو ویزو پروګرام به د روان کال تر پایه پورې په پخوانیو شرایطو دوام ومومي؛ تر څو اداره د یاد پروګرام بیاکتنه بشپړه کړي.

په راپور کې راغلي، د پاکستان د کورنیو چارو وزارت په دغه هېواد کې د افغان کډوالو د اېستلو دویم پړاو اعلان کړی، چې په کې له ناقانونه مېشتو بهرنیانو او د اې سي سي کارت لرونکو افغان کډوالو غوښتل شوي چې په خپله خوښه (د مارچ تر ۳۱مې پورې) له پاکستانه ووځي.

د پاکستان د کورنیو چارو وزارت له‌خوا (د مارچ په ۷مه نېټه) په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د بهرنیانو اېستل به د ۲۰۲۵ کال د اپریل له لومړۍ نیټې پیل شي.

په پاکستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو د عالي کمېشنرۍ ویاند قیصر خان افریدي ویلي، چې اوس‌مهال شاوخوا ۸۰۰ زره کډوال په پاکستان کې د اې سي سي کارتونه لري.

د ښاغلي افریدي په وینا، دا مهال په پاکستان کې شاوخوا ۱.۴ مېلیونه راجستر شوي افغانان هم مېشت دي چې د پی او ار کارتونه لري چې دوی اجازه لري د روان کال د جون تر ۳۰مې نېټې پورې په پاکستان کې پاتې شي.

حکومتي سرچینو "پاکستان ډیلي" ته ویلي، چې د پي او ار کارت لرونکو کډوالو په اړه پرېکړه ممکن په درېیم پړاو کې وشي.

ولې پاکستان غواړي، چې کډوال وباسي؟

د پاکستان سرپرست حکومت د ۲۰۲۳ کال په اکتوبر کې د ناقانونه بهرنیانو اېستل اعلان کړل؛خو هغه مهال دغه پرېکړه یې د پاکستان د امنیتي ستونزو سره اړوند وبلله..

پاکستاني چارواکي وايي، چې افغانان اوس په دغه هېواد کې په بریدونو کې ښکېل دي.

سربېره پردې د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي په اسلام اباد کې د پاکستان تحریک انصاف د دوو لویو احتجاجي غونډو وروسته وویل، چې لسګونه افغانان د تحریک انصاف په لاریونونو کې د ګډون له امله نیول شوي دي.

د نومبر په میاشت کې نوموړي اعلان وکړ، چې ټول افغان اوسېدونکي به له اسلام اباد او راولپنډۍ وباسي.

له هغه افغانانو چې د امریکا او اروپايي هېوادونو ته د تګ په تمه دي، هم غوښتل شوي چې د مارچ تر ۳۱مې پورې له اسلام اباد او راولپنډۍ ووځي.

دغو پرېکړو دا روښانه کړه، چې د افغان کډوالو په اړه د پاکستان پالیسي بدله شوې ده، چې د بدلون چانس یې ډېر کم دی.

په درېیو اونیو کې د ۸۰۰زره افغانانو اېستل

د پاکستان د کورنیو چارو وزارت ویلي دي، که د اې سي سي کارت لرونکي افغانان د مارچ تر ۳۱مې پورې نه له دغه هېواده وه وځي؛ نو د دوی د اېستلو لړۍ به د اپرېل په لومړۍ نیټې پیل شي.

د اې سي سي کارت لرونکو ډېری هغه کډوال دي، چې له ۴۰ کلونو راهیسې په پاکستان کې ژوند کوي.

د دغو کډوالو له اېستنې سره ښایي، د طالبانو پر حکومت فشار زیات شي.

د طالبانو د حکومت دریځ څه دی؟

د طالبانو د کډوالو چارو وزیر مولوي عبدالکبیر د مارچ په شپږمه په کابل کې د پاکستان د شارژدافیر عبید الرحمان نظاماني سره په یوه لیدنه کې له پاکستانه وغوښتل، چې د کډوالو په مسله کې له زغم کار واخلي.

د هغه په وینا، د طالبانو حکومت د بېرته ستنېدو لپاره کډوال هڅوي؛ خو کوربه هېواد باید د کډوالو په جبري توګه اېستلو پرځای له یوې منظمې تګلارې کار واخلي.

هغه زیاته کړې، چې لندن د طالبانو له‌خوا د بشري حقونو څخه د سرغړونې قضیه د عدالت نړۍوالې محکمې ته د لېږلو ملاتړ کوي.

د جرمني، اسټرالیا، کاناډا او هالنډ هېوادونو بهرنیو چارو وزیرانو د روان زېږدیز کال په مې میاشت کې ویلي و، که د افغان ښځو او نجونو وضعیت بدل نه شي؛ نو دوی به د عدالت نړۍوالې محکمې ته د طالبانو پرضد عریضه وکړي.

ورسته بیا له دغې طرحې څخه شاوخوا شلو نورو هېوادونو هم خپل ملاتړ اعلان کړ.

جیمز کاریوکي ویلي، کله چې طالبانو د نجونو لپاره له شپږم ټولګي څخه پورته ښونځي وتړل؛ نو دوی وویل، چې دغه پرېکړه د لنډمهال لپاره ده؛ خو له درېیو کالو هم ډېره موده تېره شوه، چې افغان نجونې له زده‌کړو بې برخې دي.

ښاغلي کاریوکي وویل، بریتانیا د نورو هېوادونو ترڅنګ د زده‌کړو بندیز او ټول هغه بندیزونه په کلکه غندي چې د افغان مېرمنو او نجونو له بنسټیزو حقونو او ازادۍ څخه سرغړونه کوي.

هغه دا هم وویل، که طالبان غواړي له نړۍوالې ټولنې سره یو ځای شي؛ نو باید د بشري حقونو، سیاسي ګډون او له ترهګرۍ سره د مبارزې په برخو کې خپلو نړۍوالو مسوولیتونو ته غاړه کېږدي.

بریتانیا په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ماموریت «یوناما» د کار ملاتړ کړی او ویلي یې دي، چې دغه ملاتړ ډېر حیاتي ارزښت لري؛ ځکه چې لا هم افغان مېرمنې او نجونې له یو لړ ځپونکو بندیزونو سره مخ دي.

د افغانستان په اړه د امنیت شورا غونډه د دوشنبې په ورځ د یوناما د مشرې روزا اوتنبایوا په راپور سره پیل شوه.

په دغه انتقادي راپور کې راغلي و، چې طالبانو په افغانستان کې د وضعیت د ښه والي او د نړۍوالې ټولنې سره د یو ځای کېدو لپاره اړین ګامونه نه دي پورته کړي او د دغې ډلې په مقابل کې د نړۍ د صبر کاسه مخ پر ډکېدو ده.