پاکستاني رسنۍ: د بلوچستان د رېل ګاډي بریدګر افغانستان کې له خپلو ملګرو سره په اړیکه کې دي

نوموړې پر اېکس پاڼه لیکي، چې طالبان باید د ښځو پر وړاندې د هر ډول تبعیض د لمنځه وړلو کنوانسیون په ګډون د افغانستان نړۍوالو مکلفیتونو او ژمنو ته درناوی وکړي.

له بل پلوه په ملګرو ملتونو کې د اېرلنډ هېواد دایمي استازي فیرګل مېټین پر اېکس خواله رسنۍ د ښځو د حقونو په تړاو تېره ورځ لیکي و، چې هېواد به یې په افغانستان کې د ښځو او نجونو ملاتړ ته دوام ورکړي.

د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې د شاوخوا لسو هېوادونو استازو پرون د طالبانو له‌خوا د ښځو ځورول وغندل او ویې ویل، چې دوی د طالبانو دغه سیاستونه په کلکه غندي او پر طالبانو غږ کوي چې په سملاسي توګه د بشري حقونو په اړه خپلې روانې سیستماتیکې سرغړونې، په ځانګړې توګه هغه تبعیضي تګلارې چې د ټولو ښځو او نجونو بشري حقونه او بنسټیزې ازادۍ تر پښو لاندې کوي، ودروي.

دغو هېوادونو د ښځو او نجونو له بشري حقونو د پراخو او بنسټیزو سرغړونو لپاره د طالبانو د مشرانو له نيولو او د دغې ډلې د حساب ورکولو ملاتړ اعلان کړى دى.

طالبانو له درېیو کلونو راهیسې افغان نجونې او ښځې له زده‌کړو او کار بې برخې کړې او دارنګه له محرم پرته تګ راتګ نشي کولی، په عامه ځایونو کې په لوړ غږ خبرې کول، پارکونو، حمامونو، د وېښتانو او ښکلا سالونونو او تفریحي مرکزونو ته د تګ اجازه نه ورکول کېږي.

د سرچینو په وینا، دغه غله د طالبانو په جامه کې یاد مارکېټ ته ورغلي او د یاد مارکیټ د څوکیدارانو تر تړلو وروسته یې د صرافۍ هټۍ لوټلې دي.

سرچینې زیاتوي، چې وسله‌والو غلو د تګ پر مهال د دغه مارکیټ څوکیدار صفي الله زندۍ کړی او د هغه ورور یې ټپي کړی دی.

یوې بلې سرچینې بیا افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې د غلو دغه وسله‌واله ډله د شپې پر ۸ بجو خالد صرافۍ مارکېټ ته د وسله‌والو طالبانو په نوم ننوتي؛ د هټۍګانو لوټلو او د صفي الله تر وژلو ورسته له سیمې تښتېدلي دي.

لا تر اوسه په دغه پېښه کې د صرافانو ته د اوښتي زیان په اړه څه نه دي ویل شوي.

د پکتیا ځایي طالب چارواکو لا تر دې دمه د یادې پېښې په تړاو څه نه‌دي ویلي.

په دې ورستیو کې له ډېرو ولایتونو د وسله‌والو غلاوو خبرونه خپرېږي، چې په ځینو کې يې د طالبانو د غړو د لاس لرلو ادعا هم کېږي.

هغه د طالبانو سره د اړيکو د ټينګښت پر اهميت ټينګار وکړ او ويې ويل، چې چين له طالبانو سره د متقابل باور د ټينګولو او د خبرو اترو له لارې د يو بل د اندېښنو د حلولو په برخه کې د نړۍوالې ټولنې ملاتړ کوي.

فو کانګ په افغانستان کې روان بشري ناورین ته په اشارې سره ويلي، سترو مرستندويانو له افغانستان سره خپلې مرستې په ناڅاپي توګه درولې او يا يې کمې کړې دي، چې د دغه هېواد پر روغتيايي خدمتونو، ښوونې او روزنې، خوراکي او کرنيزو برخو يې جدي اغېزه کړې او د افغانانو ژوند يې لا ستونزمن کړى دى.

فو ویلي:« چین تل د خپل هېواد د سولې، ټیکاو، پرمختګ او هوساینې په برخه کې د عمل پر لور ولاړ دی. موږ چمتو یو، چې د امنیت شورا د یووالي او اجماع د پیاوړتیا لپاره له ټولو خواوو سره کار وکړو؛ څو د افغانستان د مسلې په حل کې پراخه ونډه واخلو.»

په افغانستان کې واک ته د طآلبانو له بیا رسېدو وروسته، چین له دغې ډلې سره د نړۍوالې سیالۍ او په سیمه کې د خپل نفوذ د ساتلو لپاره ښې اړیکې پاللې دي.

د واشنګټن پوسټ د خبر له مخې، د امریکا عدلیې وزارت سیاټل محکمې ته د یوه غوښتنلیک په لېږلو سره ویلي چې د کډوالو د منلو په پروګرام کې د لویو خنډونو له امله کېدای شي دغه بهیر خپل عادي حالت ته د راستنېدو لپاره څو میاشتې وخت ونیسي.

یاد وزارت په دغه پروګرام کې د ځنډ لامل د دغه بهیر په جوړښت کې ستونزې او د بهرنیو چارو وزارت امنیتي څېړنې په ګوته کړې دي.

د بشري حقونو یوې ډلې واشنګټن پوسټ ته ویلي، نه یوازې دا چې د ټرمپ ادارې کړنو د محکمې حکم په پلي کېدو کې ځنډ رامنځته کړی؛ بلکې په حقیقت کې یې د پناه غوښتونکو د منلو پروګرام ګډوډ کړی دی.
د واشنګټن سټېټ د سیاټل فدرالي قاضي وایټ هېډ چې وړاندې یې د ولسمشر ټرمپ هغه اجرایوي فرمان چې له مخې یې په امریکا کې د پناه غوښتونکو بهیر ځنډولی و؛ د لغوه کولو امر کړی و.

هغه ویلي، چې د محکمې په راتلونکې غونډه کې به د حکومت له‌خوا د دغه فرمان د احتمالي سرغړونو په اړه څېړنې وکړي.

په دغه راپور کې دا هم ویل شوي، د نړۍوالو او کورنیو فشارونو سره، سره لا هم دا څرګنده نه‌ده چې د ټرمپ اداره به د محکمې حکم عملي کړي او که د پناه غوښتونکو د منلو بهیر به وځنډوي.

بل خوا تېره ورځ د امریکا د استازو جرګې د قوانینو کمیټې د افغان متحدینو لپاره ۲۰زره د کډوالۍ ځانګړې ویزې او د یاد پروګرام د دوه کلن تمدید مادې د دغه مجلس له پرېکړه لیک څخه اېستلې کړې دي.

زرګونه کډوال د هغو افغانانو په ګډون چې په افغانستان کې د جمهوري نظام له نسکورېدو وروسته په امریکا کې د بیا مېشتېدو لپاره په تمه دي؛ لا هم په یو پېچلي وضعیت کې په درېیمو هېوادونو کې شپې سبا کوي.

تر دې وړاندې بلوڅ بېلتون‌غوښتونکو هم د ټېلګرام له لارې په یوه پیغام کې ادعا کړې وه، چې هغوی ۱۸۲ پاکستاني پوځي او امنیتي ځواکونه یرغمل کړي؛ خو ګڼ شمېر ملکيان یې بېرته خوشې کړي دي.
تېره ورځ د پاکستان په بلوچستان ایالات کې پر یوه رېل‌ګاډي د بلوڅ بېلتون غوښتونکو وسله‌والو (بي‌اې‌اېل) د یوه خونړي برید په ترڅ کې لږترلږه شپږ پاکستاني پوځیان وژل شوي او ۴۵۰ نور کسان برمته شوي وو.
اې‌بي‌سي خبري اژانس د سې‌شنبې پر ورځ (د مارچ ۱۱مه) د یوه امریکایي چارواکي په حواله راپور ورکړ، چې بلوڅ بېلتون‌غوښتونکو وسله‌والو د بلوچستان ایالت په یوې غرنۍ سیمه کې لومړی د پټلۍ یوه برخه په بمونو الوزولې او ورسره جوخت یې د رېل‌ګاډي کنټرول په خپل لاس کې اخیستی دی.
امنیتي سرچینو ویلي، چې امنیتي ځواکونه د پاتې برمته شویو کسانو د خوندي خوشې کولو په لټه کې دي.
امنیتي سرچینې زیاتوي، چې وسله‌وال یې کلابند کړي دي او پر وړاندې به یې عملیات تر هغه دوام وکړي چې وروستی وسله‌وال له منځه نه وي تللی.
له بل پلوه د خیبر پښتونخوا سر وزیر علي امین ګنډاپور دغه پېښه په کلکه غندلې او په دې تړاو یې اندېښنه څرګنده کړې ده.
ښاغلي ګنډاپور ویلي:« د بې ګناه مساپرو په نښه کول او د هغوی ژوند ګواښل، یوه بزدلانه او وحشيانه کړنه ده.»

تر دې وړاندې د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي هم دغه برید په کلکه غندلی و او ویلي یې و، چې مرکزي دولت به «هغو کسانو ته چې بې‌ګناه مساپر وژني» هېڅ ډول امتیاز ور نه‌کړي.

نوموړي همداراز ټینګار کړی، چې د پاکستان امنیتي ځواکونه به د دغه برید د مخنیوي او د برمته شویو کسانو د ژغورنې لپاره هڅې وکړي.