د ۲۰۲۵ کال په جنوري میاشت کې قرغیزستان افغانستان ته د ۳.۷میلیونه ډالرو په ارزښت پټرول صادر کړي دي. د قرغیزستان د ملي احصایې کمېټې د معلوماتو له مخې، یاد هېواد د ۲۰۲۵ کال په جنوري میاشت کې افغانستان ته ۸.۲میلیونه لیتره پټرول صادر کړی، چې ارزښت یې ۳.۷میلیونه ډالر وو.
د قرغیز پټرول بیه افغانستان ته په هر لیتر شاوخوا ۳۱ افغانۍ یا ۳۹ سومه وه.
افغانستان د قرغیزستان د موټرو د پټرولو تر ټولو لوی پیرودونکی دی، چې د قرغیزستان د ټولو پټرولي صادراتو ۸۵ سلنه برخه جوړوي.
سربېره پر افغانستان، قرغیزستان په جنوري میاشت کې ۱.۳میلیونه لیتره پټرول ازبکستان ته هم صادر کړی، چې ارزښت یې ۵۴۸زره ډالر و.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د پاکستان د وروستیو ادعاوو په تړاو ویلي، چې د افغانستان خاوره د هیچا پر ضد نه کارول کېږي او هیڅوک نه شي کولای چې د افغانستان له خاورې د چا پر ضد کار واخلي.
نوموړي دغه څرګندونې تېر ماښام چهارشنبه بهرنیو سفیرانو ته د روژه ماتي په مېلمستیا کې کړې دي.
دغه څرګندونې وروسته له هغه کېږي، چې پاکستان تازه د دغه هېواد پر جعفر اېکسپرېس اورګاډي د برید پړه پر هند او افغانستان واچوله او ادعا یې وکړه، چې بریدګر د برید پرمهال په دوامداره توګه په افغانستان کې له خپلو مسوولینو سره په اړیکه وو.
هغه د تورخم په اړه ویلي، د تورخم لاره چې له تېرو درېیو اونیو راهیسې تړلې وه له پاکستاني لوري سره د خبرو په پایله کې خلاصه شوه.
د هغه په وینا، دواړه خواوې باید هڅه وکړي چې خپلې ستونزې د خبرو اترو له لارې حل کړي او داسې اقدام ونه شي جې زیان یې عام ولس ته واوړي.
هغه وړاندې وایي، چې د پنځو نورو ګاونډیو هېوادونو سره کومه ستونزه نهلري او که څه ستونزه پېښه هم شي؛ نو د مذاکراتو له لارې یې حل کوي.
هغه هیله څرګنده کړې، چې له پاکستان سره دې هم ستونزې د خبرو له لارې حل شي.
متقي وړاندې وویل، چې په تېرو کلونو کې د پاکستان او ایران په ګډون مېلیونونه افغانان نورو هېوادونو ته کډوال شوي دي او هیله یې ښودلې، چې د تېر په څېر دې په راتلونکې کې هم له کډوالو ښه کوربهتوب وکړي او د دوی راستنېدنه په تدریجي ډول له درناوۍ سره ترسره شي.
هغه د کډوالو د ستنېدو په برخه کې د نړۍوالو سازمانونو د مرستو غوښتنه وکړه.
ښاغلی متقي وړاندې وایي، په امریکا کې چې کوم بدلونونه راغلل د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو یې اغېز کړی چې ترڅنګ یې د افغانۍ په ارزښت یې هم اغېز کړی و؛ خو اوس دغه ستونزه حل شوې او افغانۍ بېرته خپل ارزښت وساته.
هغه وایي، له دې سره ثابته شوه چې د افغانستان اقتصاد اوس په خپلو پښو ولاړ دی او په بهرنیو مرستو تکیه نه دی.
هغه د عمان د سفر په اړه وایي، دا لومړی ځل و چې د افغانستان او عمان سلطنت ترمنځ راشه درشه پیل شوه او دا یو ښه سفر و.
د هغه په وینا، د سیمې او نړۍ هېوادونو سره یې تعاملات او راشه درشه ورځ په ورځ نوي پړاو ته داخلېږي او تعامل زیاتېږي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند وایي، چې په دوامداره توګه یې خپلې اندېښنې له افغان طالبانو سره شریکې کړې او په دې تړاو یې خپل دریځ وړاندې کړی. هغه ویلي، چې له نړۍوالې ټولنې یې غوښتنه کړې، چې د افغانستان په خاوره کې د «ترهګرو» خوندي پټنځایونه له منځه یوسي.
شفقت علي خان نن پنجشنبه (د کب ۳۰مه) د یوې خبري ناستې پرمهال دغه څرګندونې کړې دي.
هغه په دې تړاو د طالبانو د سفیر د احضارېدو پوښتنې په ځواب کې وویل، د ډیپلومات احضارول یوه عادي خبره ده.
نوموړي دغه راز د افغان کډوالو د اېستلو دویم پړاو په اړه وویل، چې (د مارچ ۳۱مه) د افغان کډوالو لپاره وروستۍ نېټه ده او پر خپل ځای ده.
د نوموړي په خبره، د کډوالو د اېستلو په نېټه کې کوم بدلون نه دی راغلی.
هغه وړاندې د تورخم په اړه وویل، چې د تورخم دروازه پرون پرانيستل شوه او سر له جمعې ورځې به پلي مساپرو ته د تګ راتګ اجازه ورکړل شي.
شفقت علي خان زیاته کړې، چې د تورخم دروازه به (د اپرېل تر ۱۵مې) پورې خلاصه وي او د ستونزې دايمي حل به وموندل شي.
هغه وایي، د سرحدي پوستو د جوړولو بندېدل د پاکستان اصلي غوښتنه وه، چې ومنل شوه.
ظاهرآ داسې ښکاري چې طالبان او پاکستان اوس یو د بل غوښتنو او اندیښنو ته پام نه کوي او وخت ناوخت د دوی تر منځ اړیکې ترینګلې او اوس ډیرې خرابې شوې دي.
د پښتونخوا ایالت سر وزیر علي امین ګنډاپور په یوه بیان کې په دغه صوبه کې د عملیاتو مخالفت وکړ او ویې ویل، چې په هیڅ حالت کې به پښتونخوا کې د عملیاتو اجازه ورنه کړي.
خو بیا ښاغلی ګنډاپور د خپلې وینا په بله برخه کې وايي، چې څومره ډېر «ترهګر» چې وژل کېږي، هومره ډېر نور له افغانستانه راځي.
پاکستان تل ادعا کړې ده، چې وسلهوال د افغانستان له خاورې پر ډیورنډ کرښه پاکستان ته اوړي او بیا په دغه هېواد کې لوی، لوی بریدونه کوي.
د پاکستان حکومت وایي، چې طالبانو وسلهوالو ډلو ته په خپله خاوره کې پټنځایونه او روزنیز مرکزونه ورکړي دي.
خو دا هغه اداعاوې دي، چې طالبانو په وار، وار رد کړې دي.
علي امین ګنډاپور وړاندې په دغه بیان کې ویلي: «د اټکل له مخې، شاوخوا ۹۵۰۰ څخه تر ۱۱۵۰۰ پورې وسلهوال زموږ سیمې ته راغلي دي؛ په داسې حال کې چې په ډیورنډ کرښه او نور شاوخوا سیمو کې بیا ۲۲۵۰۰ وسلهوال حضور لري. که خلک زموږ سره وي او نیتونه مو روښانه وي، موږ به ورسره مبارزه وکړو.»
د پښتونخوا سر وزیر په نېوکې سره وایي، چې د ملي امنیت کمېټې غونډه د کیفیت له اړخه کمه او د پریزنټیشنونو په برخه کې غښتلې وه.
د هغه په وینا، که ترهګري د پریزنټیشنونو او اعلامیو له لارې ختمېده؛ نو دا کار به تر اوسه پورې شوی وای.
هغه زیاته کړې، چې د ملي امنیت کمیټې په غونډه کې د تحریک انصاف د بنسټ اېښودونکي په اړه هیڅ بحث نه دی شوی او د حالاتو د سمون لپاره باید عمران خان خوشې شي.
تر دې وړاندې د افغانستان لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد هم ویلي و، چې پاکستان د پرځېدو له ګواښ سره مخ دی او د سقوط د مخنیوي لپاره باید عمران خان بېرته له بنده خوشې شي.
د خوښۍ ۱۳م کلنی راپور د مارچ ۲۰مه د خوښۍ نړیوالې ورځې په را رسېدو خپور شو، چې د ۲۰۲۵ کال په نوملړ کې فنلینډ د اتم ځل لپاره د لیست په سر کې راغی او د نړۍ تر ټولو خوشحاله هیواد ونومول شو. افغانستان سږ کال هم د لیست په پای کې دی، او د نړۍ تر ټولو غمجن هیواد ګڼل شوی دی.
له فنلینډ وروسته، ډنمارک، ایسلینډ، سویډن او هالنډ په ترتیب سره د نړۍ تر ټولو خوشحاله هیوادونو په توګه له دویم څخه تر پنځم مقام پورې ځای لري.
افغانستان، چې ۱۴۷م ځای لري، ورپسې سیرالیون چې ۱۴۶م ځای لري، لبنان په ۱۴۵م ځای، مالاوي چې ۱۴۴م مقام لري، او زیمبابوې بیا ۱۴۳م مقام لري، د لیست په پای کې دي او د نړۍ تر ټولو غمجنو هیوادونو په توګه پیژندل شوي دي.
د سږ کال د خوښۍ په راپور کې امریکا هم د تیر کال پرتله یو ځای ښکته شوې ده، او په ۲۴م ځای کې ده.
برېتانیا له ۲۰۱۸ کال راهیسې د خوښۍ تر ټولو ټیټې درجې ته رسېدلې ده، چې په ۲۳م ځای کې راغلې ده. کاناډا د خوښۍ په راپور کې د ۲۰ غوره هېوادونو په ډله کې پاتې ده، چې ۱۸م ځای لري.
دغه راپور د ګیلپ، د اکسفورډ روغتیا مطالعاتو مرکز، د ملګرو ملتونو د دوامداره پراختیا حل لارې شبکې او د خوښۍ کلني راپور نړیوالې ادارې د بورډ په همکارۍ چمتو شوی دی.
د افغانستان د پرځېدلي جمهوري نظام لوی څارنوال فرید حمیدي وایي، په رسمي جنترۍ کې یو بل کال اضافه شو او د ۱۴۰۴ لمریز کال نوروز را ورسېد؛ خو په اصل کې داسې احساسېږي، چې افغانستان په تېر یوه کال کې لسیزې شاته غورځول شوی دی.
نوموړي د نوي لمریز کال په مناسبت پر اېکس پاڼه کاږلي، تاریخ مخ پر وړاندې روان دی او یوازې هغه ولسونه ورسره همګامه روان دي، چې په سمه لاره د تاریخ سم ګام اخلي.
د هغه په وینا، د کابل او کندهار واکمنان د تاریخ د بهیر خلاف ناسم اړخ ته ولاړ دي.
نوموړي په خپل یادښت کې د ښځو یادونه هم کړې ده؛ د هغه په وینا ښځې، چې د بشري تمدن د ودې او پرمختګ یوه نه بېلېدونکې برخه ده؛ له حذفېدو سره مخ شوې او د تاریخ له کرښو څنډې ته شوې دي.
د نجونو پر وړاندې د زدهکړو، پرمختګ او وړتیاوو دروازې تړل شوې دي، چې دا یو غیر انساني او د اسلامي ارزښتونو خلاف کړنه ده، چې جبران به یې عمرونه وخت ونیسي.
د هغه په وینا، هلکان هم د باکیفیته زدهکړو او مهارتونو د لاسرسي په برخه کې محروم شوي دي او د زدهکړو ترلاسه کول ورته خورا سخت شوي دي.
هغه ادعا کړې، چې طالبانو له دولتي بنسټونو څخه کارپوه او وړ کسان ګوښه کړي او د دوی پر ځای یې داسې کسان ګومارلي چې د پوهې کچه یې کمزورې ده.
نوموړي دا رنګه د طالبانو لهخوا د لوړو مالیو، د ځمکو غصب، د کانونو لوټل، د خلکو شخصي شتمنۍ لوټل، د ملي سرتېرو د وسلو پلور، په عام محضر کې د خلکو وهل ډبول، هدفي وژنې، پراخه ربړونې، ناقانونه نیونې، تېری، فساد او د بشري حقونو او ازادیو پر سختو محدودیتونو یې نیوکه کړې او یلي یې دي، چې دا اوس د اوسنیو واکمنانو په ورځني سیاست بدل شوی دی.
طالبانو د درېیو کلونو په تېرېدو لا هم د ښوونځي د نجونو او ښځو پر زدهکړو بندیزونه لګولي او د هلکانو د ښوونځیو کیفیت هم په نشته حساب دی.
دغې ډلې دا مهال یوازې دیني مدرسو ته پاملرنه زیاته کړې.