د افغانستان د رنګ ټولنه: موږ پر ځان بسیا شوي یو، پر بهرنیو صادارتو دې تعرفه لوړه شي

نوماډ کپیټلیسټ د مالي او کډوالۍ مشورتي شرکت دی چې د نړۍوال خوځښت او تابعیت اختیارونه ارزوي.

ایرلینډ د نوماډ پاسپورټ شاخص ۲۰۲۵ له مخې په نړۍ کې ترټولو پیاوړی پاسپورت لري.

د پاسپورټونو درجه بندي د پنځو معیارونو له مخې څېړل کیږي: د سفر اسانتیا، د مالیاتو پالیسۍ، نړۍوال احساس، د دوه ګوني تابعیت ترلاسه کولو وړتیا او شخصي ازادي.

هغو هېوادونو چې په نورو لېسټونو (درجه‌بندیو) کې مخکښ دي لکه سینګاپور او جاپان د نوماډ کپېټلیسټ کلنۍ درجه بندۍ کې یې ټیټې نمرې اخیستې دي.

دا لومړی ځل دی چې د شمالي اروپا هېواد په کلنۍ درجه بندۍ کې د نوماډ کپیټلیست، د مالیاتو او کډوالۍ مشورتي واحد کې اول ځای خپل کړی. تر دې وړاندې ایرلینډ په ۲۰۲۰ کال کې نږدې وو چې لومړی مقام وګټي خو ترڅنګ یې لوګزامبورګ او سوېډن وو چې د لومړي مقام ترلاسه کولو نه یې راوګرځوه.

د دغه شرکت څیړونکي جیویر کوریا ویلي "ایرلینډ د هېواد قوي نړۍوال شهرت، د سوداګرۍ، دوستانه مالیاتو پالیسیو او په ټولیز ډول د تابعیت انعطاف له امله ، درجه بندي پورته کړه."

د پاسپورټونو اړوند په خپره شوې اعلامیه کې راغلي: "په یوه کړکېچن کال کې چې د جیو پولیټیک بدلون او پالیسۍ بدلون له‌خوا په نښه شوی، یونان په ډراماتیک ډول له شپږم څخه د سویس سره ګډ دویم ته پورته شو، چې د لوړ خالص ارزښت لرونکي اشخاصو، متقاعدینو او نړۍوالو پانګوالو ترمنځ اعتبار زیاتوي.»

نور هېوادونه لکه لیتوانیا، هالنډ، جرمني او هنګري په درجه بندي کې ښکته شوي. متحده امارات چې په ۲۰۲۳ کې لومړی په ۲۰۲۴ کې ۶ نمبر و، په ۲۰۲۵ کې ۱۰ ځای ته تللي.

په لېست کې تر ټولو کمزوري پاسپورټونه، چې له ۱۹۵ څخه تر ۱۹۹ پورې ځای لري، د پاکستان، عراق، اریتریا، یمن او افغانستان دي.

د احصایې او معلوماتو ادارې چې د طالبانو تر څار لاندې فعالیت کوي، په خپل کلني رپوټ کې ویلي چې افغانستان په ۱۴۰۲ کال کې ټولټال د پنځه اعشاریه اووه میلیونه ډالرو په ارزښت توکي امریکا ته صادر کړي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډترمپ د چارشنبې په ورځ وویل چې هغه به د امریکا پر ټولو وارداتي توکو ۱۰ سلنه تعرفه ولګوي او د دغه هېواد پر لویو سوداګریزو شریکانو به زیاتې تعرفې وضع کړي.

د افغانستان نوم هم په هغو هېوادونو کې شامل دی چې امریکا یې پر وارداتي توکو لس سلنه تعرفه لګولې ده.

په داسې حال کې چې له امریکا څخه افغانستان ته واردات ۲۳،۴ میلیونه ډالر وو، د دواړو هېوادونو ترمنځ تجارتي بیلانس په دې کال کې۱۷،۷ میلیونه ډالره منفي ثبت شوی دی.

د دغه کلني رپوټ له مخې، افغانستان په دې کال کې شاوخوا ۱۳ زره مربع متره غالۍ چې ارزښت یې یو میلیون ډالره دی، ۱۹ کیلو ګرامه وچه هوږه، چې ارزښت یې ۴۱ ډالره دی، ۵۰۰ کیلو ګرامه زعفران چې ارزښت یې ۵۳۰ زره ډالر دی، ۱۰۸ زره کیلو ګرامه وچ انځر چې ارزښت یې ۲۸۰ زره ډالره دی او ۱۶ زره کیلو ګرامه پان چې ارزښت یې ۱۳۰ زره ډالره دی، امریکا ته صادر کړي دي.

دغه راز، پنځه زره کیلو ګرامه ددېګ مصالې چې ارزښت یې ۲۰ زره ډالر دی او پتنګ چې ارزښت یې ۱۰۰ ډالره دی، هم امریکا ته د افغانستان د صادراتو په لېست کې شامل دي.

پر دې سربېره، نور توکي لکه کروت، شات، ګلاب ګل، تنباکو، کاني ډبرې، ویالنی، ټغر، کڅوړې او پلاستیکي بوجۍ، خټین لوښي، جارو، طبي بوټي، خواږه، د کالیو مینځلو صابون، نکریزي، وچه هوږه، بادام، الو بخارا، توت، مندتې او مڼې هم دي چې ډېری پېرونکي او مصرفوونکي یې افغانان دي.

رپوټونه ښيي چې په ۱۴۰۱ کال کې، افغانستان امریکا ته ۵،۳ میلیونه ډالره صادرات درلودل او واردات یې ۳۴،۷ میلیونه ډالر وو چې تجارتي بیلانس یې ۲۹،۴ میلیونه ډالره منفي و.

د امریکا د حکومت د تعرفو جدول له مخې، د دغه هېواد صادراتی توکي افغانستان ته ۴۹ سلنه ګمرکي تعرفه لري. له امریکا سره د افغانستان ټولیزه سوداګري په ۲۰۲۴ کال کې شاوخوا ۳۴ میلیونه ډالره اټکل شوې ده.

د امریکا د ځانګړي سوداګریز استازي د دفتر د معلوماتو له مخې، افغانستان ته په ۲۰۲۴ کال کې د امریکا صادرات ۱۱،۴ میلیونه ډالرو ته ورسېدل چې د ۲۰۲۳ کال په پرتله ۷۶،۹ سلنه کموالی (۳۸،۲ میلیونه ډالر) ښيي.

له امریکا څخه افغانستان ته واردات په ۲۰۲۴ کال کې ټولټال ۲۲،۶ میلیونه ډالر وو چې د ۲۰۲۳ کال په پرتله ۱۳،۲ سلنه زیاتوالی (۲،۶ میلیونه ډالر) ښيي. د دغه دفتر د معلوماتو له مخې، د امریکا او افغانستان ترمنځ تجارتي بیلانس د ۲۰۲۳ کال له اضافي ۲۹،۷ میلیونه ډالرو څخه په۲۰۲۴ کال کې په ۱۱،۱ میلیونه ډالره سوداګریز کسر بدلون موندلی.

د رویټرز د رپوټ له مخې، د چین د سوداګرۍ وزارت ویلي چې د امریکا پریکړه چې دا تعرفې تطبیق کړي، د څو کلونو په اوږدو کې څو اړخیزو سوداګریزو مذاکراتو او له نړیوالې سوداګرۍ څخه ترلاسه شویو متقابلو ګټو ته نه پام کوي.

وزارت زیاته کړه چې بیجنګ ددې تعرفو په کلکه مخالف دی او ځوابي ګامونه به واخلي.

ټرمپ د چارشنبې په ورځ اعلان وکړ چې پر چینايي توکو ۳۴سلنه تعرفې تعرفې لګوي، چې دا د روان کال په پیل کې پر لګول شوې ۲۰ سلنه تعرفې اضافه کېږي او ټولې تعرفې یې ۵۴ سلنې ته رسیږي.

نوې تعرفې به له چین څخه امریکا ته پر ټولو تلونکو توکو اغیز پرېباسي.

برسېره پردې، ټرمپ یو اجرايي فرمان هم لاسلیک کړ چې د «ډي مینیمیس» په نوم د سوداګرۍ یوه خلا بندوي، چې له مخې یې له چین او هانگ کانګ څخه کم ارزښته توکينور له تعرفو پرته امریکا ته نه شي وړل کېدای.

له دغو ننګونو سره سره، ځینې شنونکي وړاندوینه کوي چې چین به په دې تعرفو کې لږ زیانمن شي.

روبي عثمان، چې د ټوني بلیر انسټیټیوټ د چین کارپوه دی، وايي، که څه هم د چین پر توکو تعرفې ځینو سکتورونو ته زیان رسوي، خو ممکن د چین پر اقتصاد په ټوله کې ستر اغېز ونه لري، بلکې دا تعرفې ممکن چین وهڅوي چې د بدیلو بازارونو له لارې خپلې سوداګریزې اړیکې ژورې کړي.

د تعرفو د جزیاتو بڼه، چې ټرمپ یې د «امریکا د ازادۍ ورځ» بولي، لاهم د سپینې ماڼۍ له لوري تنظیمیږي.

تمه ده چې ټرمپ به دا اعلان نن د امریکا پر وخت ماسپښین ۴ بجې د سپینې ماڼۍ په روز ګارډن کې وکړي.

نوې تعرفې به سملاسي نافذې شي، په داسې حال کې چې د موټرو پر وارداتو ۲۵ سلنه نوې تعرفه به د اپرېل پر درېیمه پلې شي.

ټرمپ وايي، چې دا تعرفې د امریکا د تعرفو کچه د نورو هېوادونو له تعرفو سره برابروي او د غیر تعرفوي خنډونو مخه نیسي.

د اروپا مرکزي بانک مشرې کرستین لاګارډ ویلي چې « دا به د ټولې نړۍ لپاره منفي وي. د اغېزو شدت به د تعرفو په مودې، د هدف شویو محصولاتو او مذاکراتو پایلو پورې تړلی وي».

د سوداګریزو تعرفو د اعلان په تمه، د چارشنبې په ورځ بازارونه را ولوېدل، په داسې حال کې چې د سرو زرو بیې خپل د تاریخ تر ټولو لوړ حد ته نږدې شوې.

د موټرو صنعت، سمندري بار وړلو، ګرانبیه توکو او نورو سکتورونو سوداګریز مشران د ټرمپ له ناڅاپي اقداماتو اندېښمن دي.

د اروپایي اتحادیې، کاناډا، مکسیکو او اسټرالیا مشرانو د ټرمپ د تعرفو پر وړاندې د ځوابي اقداماتو خبرداری ورکړی.

د اسټرالیا د اپوزیسیون مشر پیټر ډوټن وویل، « که اړتیا وي چې د خپلو ملي ګټو لپاره له ټرمپ یا بل هر نړیوال مشر سره مقابله وکړم، زه به یې پرته له ځنډه وکړم».

د کاناډا صدراعظم مارک کارني او د مکسیکو ولسمشرې کلودیا شینباوم د سې شنبې په ورځ د امریکا د سوداګریزو اقداماتو پر وړاندې د ګډو اقداماتو ژمنه وکړه.

د ټرمپ اداره د ۲۰ سلنه اضافي تعرفو د وضع کولو پلان لري، چې پر مخکېنيو تعرفو سربېره به د امریکا د سوداګرۍ د کسر ستونزه نوره هم پیچلې کړي.

د ییل پوهنتون د بودیجې څېړنیز مرکز اټکل کړی چې دا تعرفې به د هرې امریکایي کورنۍ لپاره د ۳۴۰۰ډالرو اضافي لګښت لامل شي.

قزاقستان تمیر ژولي شرکت وايي، د سوداګرۍ او اقتصادي اړیکو د پیاوړتیا او د بار وړلو حجم د زیاتولو لپاره ازبکستان پرېکړه کړې چې افغانستان ته د قزاقستان د غنمو پر ترانزیت تعرفې کمې کړي. د قزاقستان تیمیر ژولي شرکت وايي، دا کموالی به ۴۰ سلنه وي.

د محصولاتو لېږد به له اوایسز سرحدي لارې غلبه تمځای ته ترسره کیږي. دا پرېکړه د قزاقستان د اورګاډو ملي شرکت او د ازبکستان د اورګاډو ادارې (تیمیر یوللاري) ترمنځ په الماتا کې د مذاکراتو په پایله کې شوې ده.

په دې ناسته کې دواړو غاړو یادونه کړې چې د سریاغاش سرحدي لارې ظرفیت د ۵۰سلنه زیاتوالي له امله د بار وړونکو او سوداګرو غوښتنې په بشپړ ډول پوره کېدای شي.

د تعرفو پر کمښت سربېره، دواړو غاړو موافقه کړې چې د ترانس-افغان ترانزیتي دهلېز د پراختیا لپاره همکاري پراخه کړي، چې دا به د لوژستیکي بهیرونو ښه والي ته زمینه برابره کړي او سیمه‌ ییزه سوداګري به نوره هم پیاوړې کړي.

انټرفاکس اژانس او قزاقستانۍ رسنۍ وايي، په دې ناسته کې د ترانسپورت او لوژستیک په برخه کې د همکاریو د لا پراختیا مسایل هم څیړل شوي دي.