په بغلان کې یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالبانو د قدریه په نوم یوه ښځینه زنداني چې د کورني تاوتریخوالي قرباني وه، خپل پلار ته سپارلې ده. قدريه مخکې خبرداری ورکړی و، چې که یې پلار ته وسپارل شي، وژل کېږي.
ځايي سرچينې وايي، چې طالبانو د شنبې په ورځ د وري په ١٦مه نوموړې له زندان څخه خوشې او پلار ته يې وسپارله.
دغو سرچینو ویلي، چې قدريه د طالبانو له زندان څخه د خلاصون لپاره زړه نه ښه کاوه، خو پلار یې د "زور" او بد چلند له مخې له زندانه اېستلې ده.
د سرچينې په وينا، قدريه دومره سخته ووهل شوه، چې بې حاله شوه.
۲۸ کلنې قدریه تر دې مخکې د بغلان د کیله ګي له زندان څخه په یوه ویډیو کې ویلي وو، طالبان پلان لري چې له زندانه نوموړې خوشې او پلار ته یې وسپاري.
په دغه ویډیو کې چې د افغانستان انټرنشنل ته استول شوې، قدریه د خپل ژوند د ژغورلو لپاره د مرستې غوښتنه کړې او خبرداری یې ورکړی، چې له زندانه تر خوشې کېدو وروسته ښايي د خپل پلار په لاس ووژل شي.
د یادې مېرمنې په وینا، د هغې پلار هغې ته خبرداری ورکړ چې هغه به په "ډېر ظالمانه" ډول ووژني "تر څو نړۍ پوه شي، چې د طلاق اخیستلو او له کوره د تېښتې سزا څه ده."
د ۱۴۰۲ کال د زمري په میاشت کې له بغلان څخه سرچینو افغان انټرنیشنل ته وویل، چې طالبانو پلان درلود څو د بغلان ولایت په مرکز پلخمري ښار کې یوه ښځه له کوره د تیښتې په خاطر په ډبرو ووژني.
هغه مهال د بشري حقونو فعالانو د پراخ کمپاین په پیلولو سره د کورني تاوتریخوالي د دغې قرباني شوې ښځې د سنګسارولو د خطر مخه ونیوله.
په یوه غږیز فایل کې دغه ښځه وايي، چې طالبانو هغه سنګسار نه کړه، بلکې په زندان کې یې تر ۱۵۰ په ډېرو دورو وهلې ده.
په یوه ویډیو کې چې په دې وروستیو کې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې، قدریه وايي چې دوه کاله وړاندې یې پلار د طالبانو په محکمه کې د دې پر ضد شکایت کړی او د سنګسار غوښتنه یې کړې ده.
قدريه وايي، چې هغه مهال د خپل پلار په کور کې له کورني تاوتريخوالي سره مخ وه، نو په کابل کې يې د خپلې خور کور ته پناه يوړه.
طالبانو دغه ښځه د قدریه د پلار خليل الرحمن د شکايت له ترلاسه کولو وروسته نيولې وه.
د دغې مېرمنې د معلوماتو له مخې، هغه مهال د هغې پلار خلیل الرحمن هغه "له کور څخه په تېښته" تورنه کړې او د طالبانو له محکمې یې غوښتي وو، چې سنګسار یې کړي.
هغې وويل، چې پلار يې د طلاق اخیستو له امله په غوسه دى.
د کورني تاوتريخوالي دغه قرباني وايي، له دې پېښې دوه کاله وروسته طالبانو پرېکړه وکړه، چې هغه به د بغلان له کیله ګي زندانه خوشې او پلار ته يې وسپاري.
د دغه مېرمنې په وینا، پلار ته یې سپارل د هغه د ژوند د پای په معنا ده.
په دغه ویډیو کې چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې، قدريه وايي چې د طالبانو زندان د ده لپاره د پلار له کور څخه ډېر خوندي دی.
هغه د طالبانو له چارواکو، د افغانستان له خلکو او نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې تر هغې دې خپل ته پلار له سپارلو ډډه وکړي، تر څو د اوسېدو لپاره خوندي ځای ورته نه وي برابر شوی.
په دې ویډیو کې قدریه وايي، چې د طالبانو محکمې لومړی په پنځه کاله بند محکومه کړه، خو پلار یې ویل چې لور یې باید سنګسار شي او یا هم په لس کاله بند محکومه شي.
د هغه په وينا، دويمې محکمې هغه په ١٨ مياشتو بند محکومه کړه، خو پلار يې غوښتل چې اعدام شي او يا سنګسار شي.
د مناره په نوم عربي مجلې په خپل یوه راپور کې په ډاګه کړې، چې د طالبانو تر واک لاندې اوس د پخواني جمهوري نظام ښځینه قاضیانې نه یوازې چې له سختو محدودیتونو سره مخ دي بلکې یادې ډلې د قضایي نظام په بدلون سره دوی په بشپړه توګه له د قضایي ادارو تر څنګ له عدلي نظامه هم ایستلې دي.
په راپور کې راغلي، چې طالبانو په بشپړه توګه خپل قضایي نظام بدل کړی، چې له دې کبله یې قضایي او عدلي خپلواکي هم زیانمنه کړې ده.
مرضیه بابکرخېل چې یوه پخوانۍ قاضۍ او د ښځو د حقونو فعاله ده رسنیو ته ویلي: «د افغانستان حقوقي نظام عملاً له منځه تللی. اوسنی قضايي سېسټم د قانون پر بنسټ نه، بلکې د شریعت پر شخصي تفسیرونو او له عادلانه محاکمې پرته پر مخ روان دی.»
نوموړې زیاتوي، چې ټول پخواني قاضیان او قاضیانې له دندو ګوښه شوې او پر ځای یې د طالبانو پلویان چې په دیني مدرسو کې یې زده کړې کړې، پر دغو بستونو ګومارل شوي دي. مفتیان اوس د قضايي مشاورینو رول لوبوي، په داسې حال کې چې ښځې له دې نظام څخه په بشپړه توګه ایستل شوي دي.
همداراز د افغانستان د خپلواکو مدافع وکیلانو ټولنه له منځه وړل شوې او طالبان اوس د وکالت د جوازونو د صادرېدو او تمدید بشپړ واک لري.
نارینه وکیلان باید د طالبانو د دیني ازموینې څخه بریالي شي، څو جواز تمدید کړي، خو ښځې بیا له همدې حق څخه هم په بشپړ ډول بې برخې شوې دي.
ډېری هغه وکیلان چې د بشر حقونو یا نړۍوالو موسسو سره یې کار کړی و، د جوازونو په اخیستلو کې له ستونزو سره مخ دي.
مرضیه بابکرخېل زیاتوي، ښځینه حقوق پوهانې له سختو ګواښونو سره مخ دي، لکه د مرګ ګواښونه، بې بنسټه نیونې، جبري تښتونې او ان وژنې هم په کې شاملې دي. چې ډېری پخوانۍ قاضیانې یا له هېواده وتلې او یا هم پټ ژوند کوي.
د دې تر څنګ دوی له کورني تاوتریخوالي، جبري ودونو او شدید فقر سره هم مخې شوې دي.
هغه قاضيانې چې لا هم په افغانستان کې پاتې دي، د هغو کسانو یا ډلو مستقیم ګواښونه ورته کیږي، چې پخوا یې پرې د قانون له مخې فیصلې کړې وې.
ځینې د هغو پریکړو له امله چې د جنسي تاوتریخوالي او بشر حقونو په اړه یې کړې وې د انتقام هدف ګرځېدلي دي.
راپور وړاندې کاږي د طالبانو پراخ محدودیتونه د ښځو د ټولنیز او مسلکي ژوند پر وړاندې لوی خنډونه دي. چې اوس ښځې نه کار کولای شي، نه زده کړې او نه هم ازادې ګرځیدلای شي.
بابکرخېله له نړۍوالې ټولنې د ژر ملاتړ غوښتنه کوي. هغې وویل: «د افغان ښځینه قاضیانو د بیا مېشتیدلو بهیر ته باید لومړیتوب ورکړل شي. زه له یو شمېر هېوادونو سره په خبرو بوخته یم، څو د دغو ښځو ملاتړ ته یې پام راوګرځوم.»
نوموړې د قضايي خپلواکۍ بېرته راګرځېدو، د وکیلانو ټولنې بیا رامنځته کیدو او د ښځینه وکیلانو د ځانګړي ملاتړ غوښتنه وکړه.
له بله پلوه د امریکا ولسمشر د ۲۰۲۵ کال د جنورۍ په ۲۰مه د ۱۴۱۶۳ شمېره اجراییوي فرمان لاسلیک کړ، چې له مخې یې د کډوالو د منلو پروګرام (USRAP) ځنډېدلی دی.
دغې پریکړې د لومړیتوب (P-1) ویزې په ګډون د ټولو دوسیو ارزونه بنده کړې او د افغان قاضیانو وضعیت یې لا پسې کړکېچن کړی دی.
که څه هم د فبرورۍ په ۲۵مه د متحده ایالتونو یوې فډرالي محکمې د دغه بهیر د بیا پیل حکم ورکړ، خو راپورونه ښيي چې لا هم دغه بهیر په بشپړ ډول نه دی پیل شوی او ډېری غوښتونکي لا هم له نامعلوم برخلیک سره مخ دي.
مرضیه بابکرخېله چې له حقوقي ډلو او د کډوالو ملاتړو موسسو سره کار کوي، پر دې یې ټینګار دی، چې دا یوازې شخصي مبارزه نه ده، بلکې نړۍوالې همغږۍ ته اړتیا لري.
د هغې په خبره: «عدالت یو وروستی منزل نه دی، بلکې یوه دوامداره او درنه مبارزه ده چې په افغانستان کې زیاته زړورتیا او مقاومت غواړي.»