سرچینې: طالبانو هغه زنداني ښځه خپل پلار ته وسپارله چې غوښتل یې ویې وژني

په راپور کې د مېرمنې مستعار نوم مینه ښودل شوی او وايي، چې په افغانستان کې یې د بشري حقونو په برخو کې کار وه خو اوس یې د برېتانیا د کورنیو چارو وزارت په دغه هېوادې د پناه غوښتنه رد شوي ده.

مینه ګارډین ته وايي:«ما فکر کاوه چې زما د پناه غوښتنه به ومنل شي. زه د افغانستان یم، یوه ښځه یم. ما له لویدیځو حکومتونو سره کار کړی دی. خو دا ردول زما لپاره یو لوی شاک و. اوس هره ورځ له دې ویره لرم چې بېرته خپل هېواد ته واستول شم. دلته عادي ژوند کول ماته لکه خوب ښکاري. زه له رواني لحاظه ډېره کړول شوې یم.»

هغې زیاته کړه:«کله چې مې له لویدیځو حکومتونو سره کار کاوه، ماته د امنیتي خطرونو، بم چاودنو او تښتونې په صورت کې د غبرګون ښودلو روزنه راکړل شوې وه. هره ورځ به زه له بمونو یوازې څو ثانیې یا دقیقې لرې وم. هر سهار چې به مې له کورنۍ سره خدای پاماني کوله، دا به مې په زړه کې وو چې ښایي دا وروستی ځل وي چې هغوی وینم.»

د بریتانیا کورنیو چارو وزارت تر دې وړاندې د داسې ښځو د پناه غوښتنې منلې دي چې د لودیځو هېوادونو په پروژو او د ښځو د حقونو په برخو کې یې کار کاوه او د طالبانو له لوري یې ژوند له ګواښ سره مخ و.

ګارډین وايي، د بریتانیا له لوري د ۲۰۰۰ افغانانو د پناه غوښتنه رد شوې او د ۲۰۲۴ کال په ورستیو دریو میاشتو کې د ۲۶ افغان ښځو ته پناه نه ده ورکول شوي.

که څه هم مینې د پناه غوښتنې مرکې پر مهال د افغانستان د وضعیت او د خپل کار له امله د ځان پر وړاندې خطرونه بیان کړي وو، خو د کورنیو چارو وزارت پریکړه کوونکي ویلې:«داسې ښکاري تاسو افغانستان ته ستنېدو کې د خپلې ادعا شوې منفې پاملرنې پر بنسټ د ځورونې یا زیان له ریښتیني خطر سره مخ نه یاست.»

د پناه غوښتنې په رد لیک کې همداراز لیکل شوي:«داسې ښکاري چې تاسې به د خپل پخواني کار له کبله د قوي ملاتړ شبکه ولرئ.»

لیک زیاتوي:«ستاسې په قضیه کې هېڅ داسې بشري عوامل نشته چې له مهاجرتي مقرراتو پرته د پاتې کېدو جواز درکړي.»

د مینې وکیل جېمي ګارډین ته ویلي:«دا حیرانونکې ده چې په وروستیو دریو میاشتو کې ۲۶ افغان ښځې رد شوې دي. خو د مینې قضیه ځکه خواشینوونکې ده، چې د کورنیو چارو وزارت ادعا کوي چې یوه ښځه، چې خپل ژوند یې د ښځو د حقونو د دفاع لپاره له خطر سره مخ کړ، بېرته ستنېدو کې له خطر سره مخ نه ده.»

نوموړی وايي، بریتانیا دې د مینې په څیر کسانو ته په پناه ورکولو وړیاړ وکړي.

خو له دې سره لا هم بریتانیا له خطر سره مخ افغانان خپل هېواد ته لېږدوي او پنا ور کوي.

تېره ورځ په بریتانیا کې د براکنل فورسټ شورا اعلان وکړ، چې په راتلونکو څو میاشتو کې به ۳۰۰ هغه افغانان په دغه سیمه کې مېشت شي چې د ګواښونو له امله یې خپل هېواد پریښی دی. دا شورا وايي، په برېتانیا کې د دغو افغانو مېشتېدنه د دوی د ۲۰۲۴ کال د افغان کډوالو د ملي مېشتنېدنې د پلان برخه ده.

د طالبانو د چارو ادارې رییس د پنجشنبې په ورځ د (وري ۱۴مه) له خپلو کارکوونکو سره په یوې ګډه غونډه کې دا هم زیاته کړې، چې د افغانستان دوښمنان د طالبانو له لوري ښځو ته پر ورکړل شویو بنسټیزو حقونو سترګې پټوي.

د طالبانو دا لوړپوړی چارواکی د خپل مشر له لوري پر ښځو لګول شویو سختو بندیزونو سره سره دا ډول څرګندونې کوي.

د طالبانو مشر د خپلو بېلابېلو فرمانونو له مخې پر ښځو او نجونو د سختو بندیزونو تر څنګ پراخ محدودیتونه هم لګولي دي.

په دغو بندیزونو کې د نجونو زده کړو، د ښځو کار او سفرونو ټینګ مخنېوی شوی دی.

نړۍواله ټولنه او د بشري حقونو سازمانونه باور لري، چې طالبان له ښځو سره بد توپیر چلند کوي.

ځینې هېوادونو د طالبانو له لوري له ښځو سره کیدونکي چلند ته د «جنسیتي اپارټایډ» نوم هم ورکړی دی.

نیوکې دا دي، چې طالبانو په دغو بندیزونو سره ښځې له خپلو بنسټیزو او انساني حقونو څخه په خورا ظالمانه توګه محرومې کړي‌ او له کبله یې په ټولنه کې لوی ناورین رامنځته شوی.

ځینو سازمانونو اندېښنه ښودلې، چې د طالبانو له لوري د ښځو د روغتیا په برخه کې هم محدودیتونه د دې لامل شوي، چې د زېږون پر مهال د ښځو د مړینې کچه لوړه کړي.

همدا راز د زده کړو فعالانو په وار وار دا اندېښنه شریکه کړې، چې د طالبانو بندیزونه د دې لامل ګرځیدلي، څو په هېواد کې د نجونو د جبري ودولو کچه لوړه شي او کورنۍ خپلې لوڼې اړې کړي څو د خپل ژوند خوندیتوب په موخه له وخت وړاندې په کم عمرۍ کې ودونه وکړي.

د طالبانو د چارو ادارې رییس نورالحق نور همدا راز په یاده ناسته کې دا ادعا هم کړې، چې ګوندې په هېواد کې امنیتي ثبات رامنځته شوی دی.

خو لیدل کېږي چې د مقاومت او ازادۍ جبهو تر څنګ د داعش ترهګرې ډلې له لوري هم د افغانستان په بېلابېلو ښارونو کې ځانمرګي او وسله وال بریدونه شوي دي.

ملګرو ملتونو بې اندېښنه ښودلې، چې په افغانستان کې د طالبانو تر سیورې لاندې د القاعدې ترهګریزې شبکې په ګډون «ټي ټي پي» او نورو وسله والو ډلو امن پناه ځایونه ترلاسه کړي دي.

د مناره په نوم عربي مجلې په خپل یوه راپور کې په ډاګه کړې، چې د طالبانو تر واک لاندې اوس د پخواني‌ جمهوري نظام ښځینه قاضیانې نه یوازې چې له سختو محدودیتونو سره مخ دي بلکې یادې ډلې د قضایي نظام په بدلون سره دوی په بشپړه توګه له د قضایي ادارو تر څنګ له عدلي نظامه هم ایستلې دي.

100%

په راپور کې راغلي، چې طالبانو په بشپړه توګه خپل قضایي نظام بدل کړی، چې له دې کبله یې قضایي او عدلي خپلواکي‌ هم زیانمنه کړې ده.

مرضیه بابکرخېل چې یوه پخوانۍ قاضۍ او د ښځو د حقونو فعاله ده رسنیو ته ویلي: «د افغانستان حقوقي نظام عملاً له منځه تللی. اوسنی قضايي سېسټم د قانون پر بنسټ نه، بلکې د شریعت پر شخصي تفسیرونو او له عادلانه محاکمې پرته پر مخ روان دی.»

نوموړې زیاتوي، چې ټول پخواني قاضیان او قاضیانې له دندو ګوښه شوې او پر ځای یې د طالبانو پلویان چې په دیني مدرسو کې یې زده کړې کړې، پر دغو بستونو ګومارل شوي دي. مفتیان اوس د قضايي مشاورینو رول لوبوي، په داسې حال کې چې ښځې له دې نظام څخه په بشپړه توګه ایستل شوي دي.

همداراز د افغانستان د خپلواکو مدافع وکیلانو ټولنه له منځه وړل شوې او طالبان اوس د وکالت د جوازونو د صادرېدو او تمدید بشپړ واک لري.

نارینه وکیلان باید د طالبانو د دیني ازموینې څخه بریالي شي، څو جواز تمدید کړي، خو ښځې بیا له همدې حق څخه هم په بشپړ ډول بې برخې شوې دي.

ډېری هغه وکیلان چې د بشر حقونو یا نړۍوالو موسسو سره یې کار کړی و، د جوازونو په اخیستلو کې له ستونزو سره مخ دي.

مرضیه بابکرخېل زیاتوي، ښځینه حقوق‌ پوهانې له سختو ګواښونو سره مخ دي، لکه د مرګ ګواښونه، بې بنسټه نیونې، جبري تښتونې او ان وژنې هم په کې شاملې دي. چې ډېری پخوانۍ قاضیانې یا له هېواده وتلې او یا هم پټ ژوند کوي.

د دې تر څنګ دوی له کورني تاوتریخوالي، جبري ودونو او شدید فقر سره هم مخې شوې دي.

هغه قاضيانې چې لا هم په افغانستان کې پاتې دي، د هغو کسانو یا ډلو مستقیم ګواښونه ورته کیږي، چې پخوا یې پرې د قانون له مخې فیصلې کړې وې.

ځینې د هغو پریکړو له امله چې د جنسي تاوتریخوالي او بشر حقونو په اړه یې کړې وې د انتقام هدف ګرځېدلي دي.

راپور وړاندې کاږي د طالبانو پراخ محدودیتونه د ښځو د ټولنیز او مسلکي ژوند پر وړاندې لوی خنډونه دي. چې اوس ښځې نه کار کولای شي، نه زده ‌کړې او نه هم ازادې ګرځیدلای شي.

بابکرخېله له نړۍوالې ټولنې د ژر ملاتړ غوښتنه کوي. هغې وویل: «د افغان ښځینه قاضیانو د بیا مېشتیدلو بهیر ته باید لومړیتوب ورکړل شي. زه له یو شمېر هېوادونو سره په خبرو بوخته یم، څو د دغو ښځو ملاتړ ته یې پام راوګرځوم.»

نوموړې د قضايي خپلواکۍ بېرته راګرځېدو، د وکیلانو ټولنې بیا رامنځته کیدو او د ښځینه وکیلانو د ځانګړي ملاتړ غوښتنه وکړه.

له بله پلوه د امریکا ولسمشر د ۲۰۲۵ کال د جنورۍ په ۲۰مه د ۱۴۱۶۳ شمېره اجراییوي فرمان لاسلیک کړ، چې له مخې یې د کډوالو د منلو پروګرام (USRAP) ځنډېدلی دی.

دغې پریکړې د لومړیتوب (P-1) ویزې په ګډون د ټولو دوسیو ارزونه بنده کړې او د افغان قاضیانو وضعیت یې لا پسې کړکېچن کړی دی.

که څه هم د فبرورۍ په ۲۵مه د متحده ایالتونو یوې فډرالي محکمې د دغه بهیر د بیا پیل حکم ورکړ، خو راپورونه ښيي چې لا هم دغه بهیر په بشپړ ډول نه دی پیل شوی او ډېری غوښتونکي لا هم له نامعلوم برخلیک سره مخ دي.

مرضیه بابکرخېله چې له حقوقي ډلو او د کډوالو ملاتړو موسسو سره کار کوي، پر دې یې ټینګار دی، چې دا یوازې شخصي مبارزه نه ده، بلکې نړۍوالې همغږۍ ته اړتیا لري.

د هغې په خبره: «عدالت یو وروستی منزل نه دی، بلکې یوه دوامداره او درنه مبارزه ده چې په افغانستان کې زیاته زړورتیا او مقاومت غواړي.»

د زرین ‌ګل په (مستعار نوم) یوه افغانه ښځه د شپې ناوخته پوه شوه، چې حامله لور یې نسرین (مستعار نوم) له سخت درد سره مخ شوې او باید ژر تر ژره روغتون ته ورسول شي، خو ستونزه دا وه چې په کور کې یې هغه مهال نارینه موجود نه و.

د نسرین مېړه په ایران کې مزدوري کوله او هغه یوازې له خپلې مور او اوه کوچنیانو سره پاتې وه.

زرین ‌ګل خپله لور په یوه رېکشاه کې کېنولې وه او د شپې په تروږمۍ کې یې د روغتون پر لور روانه کړې وه.

هغې ګارډين ته ویلي، له دې سره دا وېره وه چې ګنې طالبان به یې چیرې له لارې راګرځوي هغه وايي: «په زړه کې مې دا دعا کوله چې د طالبانو له پوستو سره مخ نه شم، خو دا دعا مې قبوله نه شوه. طالبانو د ریکشاه څراغ ولید، سملاسي یې ودروله او پوښتنه یې وکړه چې ولې دا دوه ښځې بې له محرم سفر کوئ؟»

زرین ‌ګل وايي، هغې ورته د خپلې لور د بیړني روغتیايي حالت وویل: «ما ورته وویل چې د نسرین مېړه بهر کې دی او د لور حالت مې خطرناک دی. زارۍ مې ورته شروع کړې او ومې ویل چې لور مې مړه کېږي، خو طالبانو اجازه رانه کړه. بیا مې د ریکشاه چلوونکی خپل محرم معرفي کړ، ترڅو اجازه تر لاسه کړم.»

د ګارډین په راپور وړاندې راغلي، چې کله دوی روغتون ته ورسیدل، ډېر پرې ناوخته شوی و. ماشوم یې د مور په نس کې مړ شوی و: «ډاکترانو راته ویل، چې د نسرین رحم هم شکیدلی او ویل یې چې ژر تر ژره یې دولتي روغتون ته چې یوه ساعت لاره ده، ورسوئ.»

د زرین ګل په خبره چې د لارې په اوږدو کې بیا هم د طالبانو په دوو پوستو کې د پوښتنو له امله وځنډیدل او دولتي روغتون ته په رسېدو یې، ناروغه لور نسرین هم د ډېرې وینې بهیدو له امله مړه شوې وه.

زرین ګل وایي: « لور او لمسۍ مې یو ځای ښخ کړل.»

د «ګارډین» او «زن ټاېمز» ګډه څېړنه ښيي چې دا یوازې یو پېښه نه ده، بلکې لسګونه نورې ښځې او ماشومان هم د طالبانو د داسې بندیزونو له امله مړه شوي دي.

په ټول افغانستان کې د طالبانو د محرم لرلو شرط، د ماشومو نجونو جبري ودونه، خراب سړکونه، د ښځینه ډاکټرانو کموالی او د ښځو روغتیا ته ارزښت نه ورکول، د افغانستان روغتیايي سېسټم له سخت ناورین سره مخ کړی.

د روغتیا نړۍوال سازمان د معلوماتو له مخې، هره ورځ لږ تر لږه ۲۴ ښځې او ۱۶۷ ماشومان په افغانستان کې د داسې ستونزو له امله مري چې مخنیوی یې شونی وي.

په افغانستان کې له ۲۰ زرو زیاتو کلیوالي سیمو کې اساسي روغتیایي خدمتونه نه شته. د ملګرو ملتونو یو تازه راپور وړاندوینه کړې چې تر ۲۰۲۶ کال پورې به د زیږون پر مهال د ښځو د مړینې کچه تر ۵۰ سلنه لوړه شي.

د کندهار په میرویس روغتون کې یو ډاکټر وايي: «ډېرې ښځې داسې حالت کې روغتون ته راځي چې نه ماشوم ژغورل کېږي او نه مور. ځینې ماشومان د مور په رحم کې مري، ځینې بیا تر زیږون څو دقیقې وروسته».

تېر کال یوازې په دغه روغتون کې له ۸۰۰ زیاتې میندې او له ۱۰۰۰ زیات نوي ماشومان مړه شوي دي.

یوه قابله سمیانه وايي: «یوه ښځه مې ولیده چې په ټکسي موټر کې یې ماشوم وزېږاوه. ماشوم د اکسیجن نشتوالي له امله مړ شو. کله مې چې وپوښتله ولې ژر نه وې راغلې؟ ویې ویل: د مېړه انتظار مې ایسته، محرم نه لرم».

نورې ښځې هم ورته ستونزو سره مخ دي او وايي، چې د محرم یا د کورنۍ د نارینه د اجازې نه لرلو له امله ډاکټر ته نه شي تللی او ان دوا نه شي اخیستی.

د ننګرهار یوه اوسېدونکې پنځوس کلنې قندي ګل وویل: «بې له زوی یا لمسې نه ډاکټر ته نه شم تللی او نه دوا اخیستی شم.»

په لرې پرتو سیمو کې د ښځینه ډاکټرانو او قابلو کموالی د میلیونونو ښځو او ماشومانو ژوند له ګواښ سره مخ کړی.

ډاکټران وايي، ډېری ښځینه همکارانو یې هېواد پرېښې دی. د یوې ډاکټرې سیما په وینا: «زه او مېړه مې چې هغه هم ډاکټر دی، پرېکړه مو وکړه چې پاتې شو. خو ډېری نورې ډاکټرانې لاړې. دغه کار د روغتیا پر سکټور بد اغېز کړی.»

په تخار کې یوه قابله وايي، د طالبانو د امر بالمعروف چارواکي دوی ته توهین کوي. د هغې په خبره: «اکثره وخت زموږ لباس غیر اسلامي ګڼي، ان په بیړني حالت کې هم. یو ځل درې نرسانې یې یوازې د جامو له امله ونیولې او ژمنلیک یې ترې واخیست چې اوږده کالي واغوندي.»

د ګارډین ورځپانې راپور کې اندېښنه ښودل شوې، وايي که دا حالت همدا ډول دوام وکړي، د افغانستان د ښځو او د روغتیايي نظام راتلونکی ډېر تیاره ښکاري. دا هغه فاجعه ده چې باید مخنیوی یې شوی وی.

د جیو نیوز د راپور له مخې، د ۲۰۲۵ کال لومړیو درېیو میاشتو کې د ۲۷ ښځو د وژنې تر څنګ په ۱۵۱ ښځو جنسي تېري شوي دي او همدا ډول ۱۱۸۲ ښځې تښتول شوي هم دي.

د پوليسو د معلوماتو له مخې، په تېرو درېيو مياشتو کې د ښځو د تښتونې ١١٨٢ پېښې ثبت شوې دي. د تښتول شویو ښځو له جملې څخه یوازې ۹۸۸ ښځې راخوشې شوي، خو ۱۹۴یې تر اوسه نه دي موندل شوي.

د پولیسو په وینا په همدې درې میاشتو کې ۱۳۸ ماشومان تښتول شوي چې له ډلې یې ۱۴ ماشومان نه دي موندل شوي.

د دوی په وینا له جنوري څخه د مارچ تر اخره پر ښځو د جنسي تېري ۱۵۱ پېښې ثبت شوې، چې له دې ډلې يې ۱۱۰ تورن کسان نيول شوي او ۴۱ نور يې بیا نه دي نيول شوي.

همدا ډول د ماشومانو د ځورونې ۴۷ قضيې ثبت شوي، چې ۴۴ تورن کسان نيول شوي او ۳نور يې نه دي نيول شوي.

د پولیسو مشر فيصل کامران ویلي دي چي د ماشومانو او ښځو په ضد جرمونو کي هیڅ ډول کمی نهدی راغلی خو زیات شمېر قضیې حل شوي دي.