د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان مرکزي بانک اعلان کړی، چې سبا پنجشنبه د وري ۲۱مه نېټه ۲۰ میلیونه امریکایي ډالره لیلاموي. دغه بانک د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره له ټولو خصوصي بانکونو، صرافیو او د پیسو د تبادلې له مرکزونو غوښتي، چې په دغې داوطلبۍ کې ګډون وکړي.
په خپره شوې خبرپاڼه کې د دغو ۲۰ میلیونه ډالرو د لیلام موخه د اسعارو په بازارونو کې د افغانیو پولي ثبات ساتل په ګوته شوي دي.
خبرپاڼه زیاتوي، چې د داوطلبۍ ګټونکي اړ دي چې خپل حسابونه د ورځې تر پايه پورې تصفيه کړي.
د طالبانو واک لاندې د افغانستان بانک په داسې حال کې د ډالرو د لیلام خبر ورکوي، چې دغه بانک تېره یکشنبه هم د افغانیو پر وړاندې د ډالرو د ارزښت راټیټولو لپاره ۱۵ میلیونه ډالره پلورلي وو.
د یادونې وړ ده، چې د ډالرو پر وړاندې د افغانۍ ارزښت هغه وخت راټیټ شو، کله چې پر دغې ډلې د امریکا لهخوا اونیزې ۴۰ میلیوني کڅوړې بندې شوې.
د دغو کڅوړو له بندېدو سره جوخت د کابل په شهزاده سرای کې د یوه ډالر بیه له ۶۵ څخه تر ۸۵ افغانیو پورته شوه.
په اوس مهال کې طالبان د ډالرو په وړاندې د افغانۍ د ثبات ساتنې لپاره نږدې هره میاشت میلیونونه ډالر لیلاموي، ترڅو د اسعارو په بازارونو کې پولي ثبات وساتي.
دغه بانک نن په بازار کې د یوه امریکايي ډالر پر وړاندې د ۷۲،۵۸ افغانیو او د یوې یورو پر وړاندې د ۷۸.۸۳ افغانیو د تبادلې خبر ورکړی دی.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت وایي، له پاکستان څخه خوشې شوي لږ تر لږه ۳۹ تنه افغان بندیان هېواد ته راستانه شول. د پاکستان حکومت دا مهال د افغان کډوالو د ایستلو بهیر چټګ کړی دی.
د دغه وزارت لهخوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې (د وري میاشتې په ۱۹مه نېټه) دغه ۳۹ تنه افغان بندیان د پاکستان له بندخونو خوشې شوي او بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د کندهار ولایت د سپین بولدک سرحدي امریت د معلوماتو له مخې، دغه کسان د پاکستان له بېلابېلو سیمو نیول شوي وو او د پنځو ورځو څخه تر یوې میاشتې پورې په بند کې وو.
که څه هم په خبرپاڼه کې د دغه کډوالو د نیول کېدو لاملپه اړه څه نه دي ویل شوي؛ خو دغه کسان ترډېره د اوسېدو قانوني اسنادو د نشتوالي له امله نیول کېږي.
خبرپاڼه زیاتوي، چې دغه کسان یې تر نوم لیکنې او بشري مرستو د ترلاسه کولو وروسته خپلو اصلي مېنو ته لېږدولي دي.
د دغه وزارت لهخوا په یوې بلې خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت مالي او اداري مرستیال د ننګرهار ولایت صفري نقطې او لنډمهالي پنډغالي څخه لیدنه وکړه.
دا په داسې حال کې ده، چې پاکستان له تېرې یوې نیمې اونۍ راهیسې له دغه هېواده د بې اسناده او (اې سي سي) کارت لرونکو د اېستلو لړۍ پیل کړې ده.
پر اېکس پاڼه په دغې خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، دغه پلاوي د کډوالو ستونزې له نږدې ولیدلې او اړوندو مسوولینو ته یې اړینې لارښوونې وکړې، چې له پاکستان نه د جبري ستنېدونکو کډوالو لپاره اړین خدمتونه وړاندې کړي.
له بل پلوه د پښتونخوا په خیبر کې د کډوالو چارو سرچینو ویلي، چې تېره ورځ ۴۲۳۸ افغان کډوال د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه کړل شول.
د سرچینې په خبره، د اپرېل له لومړۍ نیټې راهیسې ۱۵۶۰۹ بې اسناده افغان کډوال افغانستان ته ستانه کړل شوي.
ایکسپریس ټریبیون د پاکستان د کډوالۍ ادارې د رسمي اسنادو پر بنسټ راپور ورکړی، چې له دغه هیواد څخه د افغان کډوالو د جبري ایستلو د دویم پړاو له پیله او په تېره یوه اوونۍ کې (د وري له ۱۲ تر ۱۹ ) ۱۱۳۷۱ افغان کډوال په جبري ډول ایستل شوي دي.
دغې پاکستانۍ ورځپاڼې ویلي، چې په دې موده کې د پښتونخوا د لنډي کوتل په سیمه کې د کډوالو د ستنولو پنډغالي ته ۲۲۴۲ کډوال په خپله خوښه د ستنېدو لپاره ورغلي دي.
د راپور له مخې، له دغو کډوالو یې ډیری د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.
په راپور کې راغلي چې په تېره یوه اوونۍ کې نور ۱۴۲۷ افغان کډوال هم د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې نیول شوي او د ایستلو لپاره د تورخم ته لېږدول شوي دي.
د راپورونو له مخې، د ۲۰۲۳ کال د سپټمبر له ۱۷ څخه تر ۲۰۲۵ کال پورې شاوخوا ۴۶۹،۱۵۹ افغان کډوال، چې ۷۰،۴۹۴ کورنۍ وې، د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه کړل شوي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې په پاکستان کې پر افغان کډوالو جبر، توقیف او په جبري توګه ستنونه لا هم په شدت سره روانه ده، چې دا چاره د نړیوالو بشري حقونو سازمانو او د کډوالو بنسټونو له خوا د جدي غبرګون سره مخ شوې ده.
د یادولو وړه ده، چې څو ورځې وړاندې د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف افغان کډوالو ته په اشارې سره وویل، هر هغه پاکستانی چې د کډوالو د بېرته ستنولو مخالف وي، «زموږ له دښمنانو سره یو ځای دی.»
خواجه اصف زیاته کړه، «کله چې ستاسو په کور کې کوم پناه غوښتونکی ستاسو کور ته زنده باد نه وایي، او ستاسو بېرغ ته سپکاوی کوي او د هغوی خپلوان ستاسو د ساتونکو وینه تویوي؛ باید بېرته خپل وطن ته ستانه شي.»
له بلې خوا طالبانو د پاکستان پر حکومت غږ کړی، چې د افغان کډوالو د جبري ایستلو بهیر دې ودروي او هغوی ته دې په خپله خوښه خپل هېواد ته د ستنېدو فرصت ورکړي.
د هیوسټن خبري اژانس د خبر له مخې، د امریکا-اسلامي اړیکو ټولنې ویلي، چې د مارچ په لومړیو کې د ټکزاس ایالت په هیوسټن ښار کې د پاول ریور په عالي لېسه کې درې افغانې زده کوونکې په ډله ییز برید کې وهل شوې، او دوی یې د څېړنو غوښتونکي دي.
دغې شورا وویل: «چې د مارچ په درېیمه د شلو زده کوونکو یوې ډلې پر درېیو افغان نجونو چې په ښوونځي کې یې د غرمې ډوډۍ خوړله، برید وکړ،» او زیاته یې کړه چې برید کوونکو زده کوونکو د افغان نجونو د ځورولو لپاره پنسلونه کارولي دي.
د امریکا – اسلامي اړیکو ټولنې ویلي، چې یوه افغان زدهکوونکې دومره سخته ډبول شوې چې څلور ورځې یې د ټکزاس د ماشومانو په روغتون کې تېرې کړې دي.
دغې ټولنې د نجونو د کورنیو په حواله ویلي، چې بریدګرو په تېروتنه کې پر افغان نجونو د ښوونځي د زده کوونکو تر منځ په عادي نښته کې د هغوی د نه پېژندلو او اسلامي حجاب لرلو له امله برید کړی دی.
د امریکا-اسلامي اړیکو ټولنې د افغان نجونو د خوندیتوب، د پېښې په اړه د خپلواکې څېړنې او د هغو عاملینو د حساب ورکولو غوښتنه کړې، او همداشان یې د ښوونځي کارکونکي په خپلو دندو کې په پاتې راتلو تورن کړي.
په هیوسټن کې د امریکا-اسلامي اړیکو د ټولنې مشر ویلیم وایټ وویل: «دا په بشپړ ډول د منلو وړ نه ده، چې په یو زده کوونکي دې په تاوتریخجن ډول برید وشي او بیا د هغه ادارې لخوا له پامه وغورځول شي چې د دوی ساتنه یې په غاړه ده.»
دغې ټولنې لیکلي: «دا نجونې د وېرې او اضطراب په حالت کې د ښوونځي هماغه چاپېریال ته د ستنېدو په حال کې دي، چېرته چې پر دوی سخت بریدونه شوي.»
د امریکا-اسلامي اړیکو ټولنې د هیوسټن له ولسوالۍ څخه غوښتي، چې دغو درېیو افغان زده کوونکو د بل ښوونځي او خوندي چاپېریال ته د لېږدولو موافقه وکړي.
ټولنې همدارنګه د دې پیښې د قربانیانو او د هغوی کورنیو ته د رواني صدماتو د رسیدو له امله د مناسبو مرستو چمتو کولو غوښتنه وکړه.
د یادولو وړ ده، چې د امریکا-اسلامي اړیکو ټولنې د مارچ په میاشت کې یو راپور خپور کړ، چې په کې ویل شوي وو، «اسلامفوبیا په متحده ایالاتو کې تر بل هر وخت لوړه ده.»
د دغه راپور له مخې، د غزې د جګړې له پیل راهیسې په امریکا کې اسلامفوبیا په چټکۍ سره مخ پر چټکۍ ده.
رویټرز خبري اژانس د شپږو هغو سرچینو په حواله چې له دې مسلې سره اشنا دي راپور ورکړی، چې د ټرمپ ادارې پرېکړه کړې د متحده ایالاتو د بیړنیو خوراکي مرستو په ګډون د بهرنیو مرستو شپږ پروګرامونه بیا پیل کړي.
خو په راپور کې افغانستان د هغو هېوادونو په ډله کې نه دی یاد شوی، چې د بېړنیو خوراکي مرستو پروګرامونه به په کې بیا پیل شي.
دغو شپږو سرچینو ویلي، د ټرمپ اداره هوډ لري چې لبنان، سوریې، سومالیا، اردن، عراق او اکوادور ته د بېړنیو خوراکي مرستو پروګرامونه بیا پیل کړي.
تر دې مخکې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت تایید کړې وه، چې د امریکا حکومت له افغانستان سره د خوراکي توکو د مرستو یو شمېر پروګرامونه د دې اندېښنو له مخې ځنډولي چې دغه مرستې به د طالبانو په ګټه کارول کیږي.
د دې ادارې ویاندې ټامي بروس په یوه خبري کنفرانس کې وویل، دا پرېکړه د استخباراتي ارزونو او په بشري فعالیتونو کې د طالبانو د لاسوهنې په اړه د اوږدې مودې اندېښنو وروسته شوې ده.
هغه ټینګار وکړ، چې دغه اقدام د لوړ خطر په سیمو کې د مرستو د ویش د پراخې بیاکتنې یوه برخه ده.
بلخوا بیا ځینو رسنیو راپورونه ورکړي، چې د ټرمپ ادارې په ارام سمندر سیمه کې د کډوالۍ نړیوال سازمان لپاره څلور پروګرامونه بیا پیل کړي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې یوه ورځ مخکې د امریکا خبري اژانس راپور ورکړی و چې د ټرمپ ادارې د افغانستان، یمن، سومالیا او سوریې په ګډون له څه باندې یوولسو هېوادونو سره د ژوند ژغورنې پروګرامونه پای ته رسولي چې ټولټال بودجه یې له ۱،۳ میلیارده ډالرو زیاته ده.
نږدې څلور کاله کېږي، چې طالبانو له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زدهکړو بندیز لګولی؛ چې له امله یې په افغانستان کې د میلیونونو نجونو هیلې مړاوې شوې دي. عرب نیوز په دې اړه له یو شمېر کارپوهانو سره مرکې کړي، چې که دغه حالت همداسې دوام وکړي نو پایلې به یې څه وي.
عرب نیوز د کارپوهانو له قوله راپور ورکړی، چې که چېرې د طالبانو دغه پالیسي دوام ومومي؛ نو ښایي د ښځو روغتیا او د افغانستان پر پرمختګ جدي اغېزې پرې باسي.
د ملګرو ملتونو له ماشومانو د ملاتړ صندوق «یونېسف» په وینا، دغه بندیز چې د ۲۰۲۱ کال په سپتمبر میاشت کې لګېدلی؛ تر ۲۰۲۵ کاله پورې یې ۲.۲ میلیونه نجونې له زدهکړو محرومې کړې او که چېرې دغه بندیز تر ۲۰۳۰ کاله پورې دوام وکړي؛ نو ښایي دغه شمېره له ۴ میلیونو واوړي.
د یونېسف اجرایوي مشرې کاترین رسل په یوه بیان کې خبرداری ورکړی، چې دغه بندیز به د نجونو او افغانستان لپاره ویجاړونکې پایلې ولري.
هغې زیاته کړه، چې دغه بندیز په روغتیایي سیسټم، اقتصاد او د هېواد پر راتلونکې منفي اغېزه کوي.
افغانستان په نړۍ کې یوازینی هېواد دی، چې په کې نجونې له زدهکړو محرومې شوې دي.
د افغان ټایمز مشرې سلما نیازۍ عرب نیوز ته وویل، دغه ویجاړونکی بندیز به پر راتلونکو څوو نسلونو اغېزې ولري، چې افغانستان د مغزونو فرار، اقتصادي سقوط او د بې وزلۍ زیاتوالي له ګواښ سره مخ کوي.
نیازۍ وویل، تعلیم یافته مېرمنې د یو ملت د پرمختګ لپاره حیاتي دي، چې د روغتیایي پاملرنې، حکومتولۍ او د ټولنې د انعطاف په برخه کې مرسته کوي.
هغې وویل: «د دوی له زدهکړو څخه انکار کول جنسیتي نابرابري رامنځته کوي، د کاري ځواک تولید محدودوي، له وخته مخکې ودونو او د مېندو د مړینې لامل کېږي.»
د طالبانو لهخوا د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې د ښځو لپاره پر طبي زدهکړو بندیز دغه ګواښونه نور هم زیات کړل.
اغلې رسل خبرداری ورکړی، چې د ښځینه ډاکټرانو او قابلو کموالی به ښځې له جدي پاملرنې بې برخه کړي.
افغانستان لا دمخه د نړۍ په کچه د مېندو د مړینې ترټولو لوړه کچه لري، چې په هرو ۱۰۰ زره زېږونونو کې لږترلږه ۶۰۰ مېرمنې مري.
د ملګرو ملتونو د ښځو څانکې وړاندوینه کړې، چې تر ۲۰۲۶ کاله پورې د زدهکړو بندیز کولای شي د ماشوم زېږون کچه ۴۵ سلنه او د مېندو د مړینې ګواښ ۵۰ سلنه زیات کړي.
د لندن په سېنټ جورج پوهنتون کې د نړۍوالې روغتیا او بشري علومو استادې ډاکټر عایشه احمد طالبان تورن کړي، چې د ښځو پر طبي زدهکړو د بندیز سره «تبعیض په نسل وژنې بدلوي.»
یونېسف هم خبرداری ورکوي، چې نږدې ۲۸ سلنه افغان نجونې د ۱۸ کلنۍ څخه مخکې واده شوې دي.
اغلې رسل هم په دې تړاو وویل: «د نجونو پر زدهکړو بندیز ماشومې نجونې د واده له لوړ ګواښ سره مخ کوي، چې له امله یې د دوی په هوساینې او روغتیا منفي اغېزې لري.»
اغلې احمد وویل، چې دغه بندیز د افغان نجونو او ښځو په منځ کې «نهیلۍ، خپګان او ځان وژنې» ته وده ورکوي.
هغې د طالبانو د هغو پالیسیو په وړاندې د اقدام غوښتنه وکړه، چې د ښځو خپلواکي له منځه وړي.
دغه پالیسي د افغانستان نړۍوال دریځ هم ګواښي.
د افغانستان د ښځو چارو پخوانۍ وزیرې حسینه صافۍ وویل، چې د نجونو د زدهکړو بندیز به افغانستان او افغان مېرمنې نور هم منزوي کړي.
هغې عرب نیوز ته وویل: «کله چې تاسو یو نارینه ته تعلیم ورکوئ، تاسو یو فرد ته تعلیم ورکوئ؛ کله چې تاسو یوې ښځې ته تعلیم ورکوئ؛ نو تاسو یوه ټوله کورنۍ ته تعلیم ورکوئ. د ماشوم لومړۍ ښوونځی د هغه خپله مور ده.»
هغه وایي: «د قران لومړۍ نازل شوې کلمه 'اقراء' وه، چې معنا یې لوستل دي. کوم چې په اسلام کې هم د زدهکړو اهمیت په څرګنده توګه منعکس کوي.»
پخوانۍ وزیرې وویل، ځینې نجونې اوسمهال نارسمي پټو ښوونځیو ته مخه کوي.
انلاین ښوونیز پروګرامونه بله لاره وړاندې کوي؛ خو په دې برخه کې لوړ بهرني فیسونه او محدود انټرنېټ د دوی د زده کړو پر وړاندې خنډونه دي.
که افغان مېرمنې خپلې زدهکړې له دغه لارو بشپړې کړي، د طالبانو تر کنټرول لاندې کاري فرصتونه هم د ګوتو په شمېر دي.
صافي یادونه وکړه، که څه هم نړۍوالې ټولنې په وار، وار دغه بندیز ته غبرګون ښودلی؛ خو هیڅ پایله یې نه ده لرلې.
نړۍوالې ټولنې د طالبانو دغه کړنې په کلکه غندلې دي. د یونیسف، یونسکو او په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت په څېر سازمانونو په وار، وار د دغه ډول بندیز د سملاسي لرې کولو غوښتنه کړې.
صافۍ وويل، که څه هم طالبان د بهرني فشار په وړاندې مقاومت کوي؛ خو دوامداره نړۍوالې هڅې لاهم کولای شي د افغان نجونو لپاره د زدهکړو لارې چارې برابرې کړي.
د طالبانو دریځ د نړۍوالې ټولنې لهخوا په رسمیت پېژندلو له امله نور هم پېچلی شوی.
هیڅ هېواد د ۲۰۲۱ کال راهیسې طالبان په رسمیت نه دي پېژندلي.
نیازۍ پر طالبانو د دوامداره ډیپلوماتیک او اقتصادي فشار غوښتنه وکړه.
اغلې احمد یو وار بیا خبرداری ورکړ، چې د نجونو پر زدهکړو دوامداره بندیز د افغانستان د "ویجاړتیا" معنا لري.