یاسین ضیا: د طالبانو واکمني ختمېدو ته نږدې شوې او حکمتیار دې له مونږ سره یوځای شي

د پاکستان د مشرانو جرګې د رپوټ له مخې، د دوشنبې په ورځ د تړلو دروازو تر شا په دې ناسته کې له افغانستان سره د پاکستان د دیپلوماتیکو هڅو وضعیت وارزول شو او د افغانستان لپاره د اسلام اباد ځانګړي استازي محمد صادق کمېټې ته معلومات ورکړل او د غړو پوښتنو ته یې ځوابونه وویل.

محمد صادق ویلي، چې له طالبانو سره یې فعال تماسونه دوام لري او د راتلونکې لپاره د اړیکو د ښه والي هیله شته.

د پاکستان د مشرانوجرګې د بهرنیو اړیکو کمیټې رییس عرفان صدیقي د کمیټې له غونډې وروسته رسنیو ته په خبرو کې وویل، چې « د افغانستان لپاره ځانګړي استازي صادق خان کمیټې ته د دواړو هېوادونو د تازه اړیکو په اړه معلومات ورکړل ».

د پاکستان د دنیا ټلویزیون د رپوټ له مخې، محمد صادق ویلي چې د لوړې کچې لیدنې په جریان کې دي، چې موخه یې دوه اړخیزې خبرې اترې بیا پیل کول دي.

هغه زیاته کړې چې پاکستان د تحریک طالبان پاکستان د ملاتړ موضوع په کلکه له طالبانو سره شریکه کړې او اوس طالبان د پاکستان د اندېښنو په اړه د درک مرحلې ته نږدې شوي دي.

نوموړي همداراز ویلي چې ډېر ژر به د افغانستان په اړه یوه بله ناسته هم وشي.

په تېر مالي کال (۲۰۲۳-۲۴) کې د همدې مودې صادرات ۳۲۱،۷ میلیونه ډالر وو، خو د روان کال له جولای نه تر فبرورۍ پورې دا کچه نږدې دوه برابره شوې.

د نېشن د رپوټ له مخې، د کال پر کال پر بنسټ، یوازې د ۲۰۲۵ د فبرورۍ په میاشت کې هم صادرات ۲،۹سلنه زیات شوي، چې له ۳۴،۹۶ میلیونه ډالرو نه ۳۵،۹۷ میلیونه ډالرو ته رسېدلي، خو د میاشت پر میاشت پر بنسټ معلوماتو له مخې، د جنورۍ په پرتله په فبروري میاشت کې صادرات ۳۱،۵۴ سلنه کم شوي، ځکه د جنورۍ د صادراتو ارزښت ۵۲،۵۵ میلیونه ډالره و.

نېشن وايي، چې که څه هم په یوه میاشت کې کموالی لیدل شوی، خو د کال مجموعي زیاتوالی د افغانستان بازار ته د پاکستاني توکو د بیا لاسرسي نښه ګڼل کېږي.

بل‌خوا، له افغانستان نه پاکستان ته واردات هم په چټکۍ سره زیات شوي.

له جولای نه تر فبروري میاشتې پورې د پاکستان واردات ۱۸،۲ میلیونه ډالرو ته رسېدلي، چې د تیر کال د ۵،۴۷ میلیونه ډالرو په پرتله ۲۳۲،۴۶ سلنه زیاتوالی ښيي.

رپوټ وايي، چې یوازې په فبروري میاشت کې واردات ۳،۰۰۸ میلیونه ډالره ثبت شوي، حال دا چې تېر کال په همدې میاشت کې دا شمېر یوازې ۰،۳۱۰ میلیونه ډالره و، چې۸۷۰،۴ سلنه زیاتوالی ښیي.

اقتصادپوهان وايي، دا واردات زیاتره په کرنیزو محصولاتو لکه وچو مېوو او سکرو پورې تړلي دي، چې له افغانستان نه پاکستان ته ځي.

په ټوله کې پاکستان له نورو هېوادونو سره خپل ټول صادرات د مالي کال په لومړیو اتو میاشتو کې ۷،۱۸ سلنه زیات کړي، چې له ۲۰،۳۵۷ میلیاردو ډالرو نه ۲۱،۸۲۰ میلیاردو ډالرو ته رسېدلي.

پاکستان له اوږده مهاله راهیسې د افغانستان د میوو د فصل پرمهال معمولا له افغانستان سره په سرحدي شخړو کې ښکیل پاتې شوی، چې د افغان مېوو پر صادراتو یې ناوړه اغیز کړی.

د عدلیې وزارت له لوري د کندز ولایت عدلیې ریاست ته په۴۳۲۸/۲۹۵۷ مه ګڼه استول شوي مکتوب کې ویل شوي چې د اسلامي امارت د کابینې د وروستۍ پرېکړې له مخې، ټول سیاسي ګوندونه منحل شوي او د سیاسي احزابو د چارو ریاست تشکیل هم له وزارت څخه ایستل شوی دی.

په مکتوب کې امر شوی چې د حزب اسلامي تر نامه لاندې هر دفتر چې فعالیت لري، هغه باید مهر او لاک شي او د دفتر ټول تجهیزات یې د عدلیې ریاست ته وسپارل شي.

په مکتوب کې راغلي، هر څوک چې د حزب اسلامي تر عنوان لاندې فعالیت کوي، باید ونیول شي او تر هغه په توقیف کې وساتل شي، چې له خپل عمل نه یې «توبه» نه وي ایستلې.

وزارت سپارښتنه کړې، چې دغه اجراات باید د ولایت مقام او استخباراتو له ریاست سره په همغږۍ ترسره شي.

مکتوب دغه راز ټینګار کوي، چې که په کوم ولایت کې د حزب اسلامي دفتر نه وي او څوک د حزب اسلامي په نامه فعالیت کوي، هغه خلک باید وپېژندل شي او زندان ته واچول شي.

د حکمتیار د زوی غبرګون

د عدلیې وزارت ددغه حکم په غبرګون کې د حزب اسلامي د مشر ګلبدین حکمتیار زوی حبیب رحمان حکمتیار پر طالبانو توندې نیوکې کړې دي.

هغه پر طالبانو تور پورې کړی چې د پخوانیو کمونستي رژیمونو سیاستونه تکراروي.

نوموړی زیاتوي، « دوی هم وايي، چې اسلامي امارت، خو د عدالت او اسلامي حقونو درک نشته. حکومت کول یوازې د طالب حق دی، کادرونه او سلګونه زره ځوانان له هېواده تېښتي».

حبیب رحمان حکمتیار د حزب اسلامي د مشر پر انځورونو، کتاب لوستو او نورو فعالیتونو بندیزونه احمقانه بللي او وايي، طالبان د خلکو له غږ او نیوکو ویریږي، خو د دیکتاتورو نظامونو عمر لنډ دی.

د حکمتیار زوی وايي، چې طالبان د خپلې نسکورېدا لارې پخپله برابروي او وضعیت به داسې حد ته ورسیږي چې همغه ځانمرګي بریدونه به پر دوی کیږي.

حکمتیار پر خپل اېکس د مکتوب له خپرولو سره یوځای ولیکل، « دا خلک همغه کار کوي چې کمونستانو کاوه، د خلق دیموکراتیک ګوند چې پر دیموکراسۍ یې هېڅ باور نه درلود، ویل چې یا له موږ سره یا زموږ دښمن. ننني طالب مشران هم دا وایي چې حکومت یوازې د طالب حق دی».

100%

د عدلیې وزارت او حزب اسلامي ترمنځ ناندرۍ

طالبانو له ۲۰۲۱ کال راهیسې، چې واک یې ترلاسه کړی، پر ښځو، مدني ټولنې، سیاسي ګوندونو، فعالانو، خبریالانو او د بیان پر ازادۍ فشار زیات کړی دی.

د طالبانو عدلیې وزارت د ۱۴۰۳ کال په وري میاشت کې په یوه اعلامیه کې وویل، چې د دوی له واكمنېدو سره هم‌مهاله په ټول هېواد کې د سياسي ګوندونو فعاليت منع شوی او د دغه وزارت په اډانه کې د سیاسي ګوندونو اړوند ریاست هم له تشكيلاتو اېستل شوی دی.

طالبانو د ګوندونو په نوم هر ډول کړنه ناقانونه وګڼله اوخبرداری یې ورکړ، چې که د کومې ډلې له‌خوا پر دغه شان دریځونو ټینګار کېږي له « قانوني او شرعي چلند» سره به مخامخ شي.

دغه اعلان د دې ډلې د عدلیې وزارت او د ګلبدین حکمتیار د حزب اسلامي ګوند تر منځ له ناندریو وروسته وشو، چې په پایله کې یې د حزب اسلامي دفتر، ټلویزیون، پوهنتون او روغتون وتړل شول او حکمتیار اړ وت چې د لنډ وخت لپاره په وزیر اکبرخان کې د سراج الدین حقاني یوه مېلمستون ته کډه ولیږدوي.

د حزب اسلامي مشر حکمتیار، چې پخوا د افغان کورنۍ جګړې مهم لوبغاړی و، د ۲۰۱۷ کال په مې کې له پخواني حکومت سره د سولې تړون په پایله کې کابل ته راغی او بیا ورته قانوني سیاسي موقف ورکړل شو، خو اوس یې دا حقوق د طالبانو له لوري لغو شوي دي.

تر دې مخکې د روغتيا نړيوال سازمان د ماشومانو د روغتيا په برخه کې د ورو پرمختګ په اړه اندېښنه ښودلې وه او اعلان يې کړی و، چې په وروستيو کلونو کې د ماشومانو د ژوندي پاتې کېدو د ښه والي بهير ته پام نه دی شوی او په پايله کې به ۵۹ هېوادونه ونه شي کولای چې له پنځو کلونو د کم عمره ماشومانو د مړينې د کمولو د دوامدار پرمختګ هدف ترلاسه کړي.

دغه نړيوال سازمان اوسنيو حالاتو ته په ټينګار سره د روغتيايي خدمتونو د کچې د لوړولو او د ماشومانو او تنکيو ماشومانو لپاره د روغتيايي خدمتونو د کيفيت د لوړولو لپاره بېړني قدام غوښتنه وکړه.

د دغه سازمان د راپور له مخې، ساري ناروغۍ لکه سخت تنفسي انتانات، اسهال، ملاریا، له وخت مخکې زیږون د اختلاطاتو سربیره، د زیږون په وخت کې ساه لنډي او په پایله کې ټپونه لا هم د پنځو کلونو څخه کم عمره ماشومانو کې د مړینې اصلي لاملونه دي.
په همدې حال کې افغانستان د هغو هېوادونو په ډله کې دی چې د میندو او ماشومانو د مړینې کچه پکې د اندېښنې وړ ده.

د روغتیایی خدماتو پراخه نشتوالی، د اغیزمنو روغتیایی زیربناوو نشتوالی، اوږدمهاله فقر او لومړنیو روغتیایی خدمتونو ته د کورنیو نه لاسرسی د دې بحران له مهمو عواملو دی.

سربیره پردې، د ښځو په وړاندې د طالبانو سخت محدودیتونه، په ځانګړې توګه طبي خدماتو ته د لاسرسي په برخه کې، د میندو او ماشومانو روغتیا جدي ګواښي او په دې زیانمنه ډله کې د مړینې د زیاتوالي لامل شوی.
د روانې میاشتې په پیل کې د ملګرو ملتونو د ماشومانو صندوق په طبي برخو کې د ښځو پر زدکړو د بندیزونو پر لګولو نیوکه وکړه او خبرداری یې ورکړ چې که دغه بندیزونه دوام وکړي، سږ کال به تر ۵۰۰۰ ډېرې میندې او ماشومان مړه شي.
دغه اداره وايي، د بندیزونو دوام به د لږ تر لږه ۱۶۰۰ میندو او ۳۵۰۰ ماشومانو د مړینې لامل شي.

د جرمني د مسیحي‌ دیموکرات ګوند (CDU) سرمنشي کارستن لینه‌مان ویلت ټلویزیون ته په مرکه کې وویل، « کله چې نوی حکومت خپل کار پیل کړي، دا ډول چارټر الوتنې به پای ته ورسېږي او موږ به د الوتنو لوری بدل کړو».

نوموړي ژمنه وکړه، چې د بیربوک د راوستلو د اقداماتو پر ځای به نوی حکومت د هغو کسانو پر شړلو تمرکز وکړي چې د پناه غوښتنې حق نه لري یا مجرمان ګڼل کېږي.

د جرمنی د زاکسن ایالت د کورنیو چارو وزیر ارمین شوستر دغه اقدام «شرمناک او پوره بې‌پروایي» بللې.

شوستر وايي، د بهرنیو چارو وزارت چې مشري یې انالینا بیربوک (زرغون ګوند) کوي، له طالبانو سره هغه کم شمېر او پېچلي دیپلوماتیک کانالونه یوازې ددې لپاره کارولي، چې لسګونه زره کسان جرمني ته راولي.

هغه زیاته کړې، « د یوه سرپرست حکومت سیاسي اخلاق دا ایجابوي چې له ستراتيژیکو او وېشونکو پرېکړو ډډه وشي، په ځانګړي توګه داسې اقدامات چې نوی حکومت یې مخالفت کوي».

د ټي انلاین او نورو جرمني رسنیو د رپوټونو له مخې، د جرمني د بهرنیو چارو وزارت وایي، پلان لري چې د اپرېل پر۱۷مه، ۲۳مه او ۲۹مه نېټه له اسلام اباد نه د افغانانو د لېږدونې درې الوتنې ترسره شي.

وزارت ویلي، « په ټولیزه توګه درې الوتنې پلان شوې دي، راتلونکې چهارشنبه او د اپریل پر۲۳مه او ۲۹مه».

د الوتنو موخه د جرمني د اړوندو ادارو د پخوانیو محلي کارکوونکواو په ځانګړي ډول له ګواښ سره مخ اشخاصو خوندیتوب دی.

پخواني افغان ترجمانان او کارکوونکي چې له جرمني ادارو سره یې کار کړی، د بشري حقونو مدافع وکیلان، د ښځو د حقونو فعالان او نور تر جدي ګواښ لاندې کسان په دې الوتنو کې جرمني ته لیږدول کیږي.

شوستر دا اقدام یو ډول سیاسي بې‌پروايي بولي، خو ملاتړي یې استدلال کوي، چې دا اقدام د انسانیت، اخلاقي مسوولیت او نړیوالو ژمنو برخه ده، چې جرمني ته له خطر سره د مخ افغانانو د ژغورلو فرصت ورکوي.

نوموړی وايي، دا پالیسۍ د هغو هڅو پر ضد دي، چې موخه یې د مجرمو بهرنیانو ایستل دي.

تمه کېږي چې فریدریښ مېرڅ زر د جرمني د صدراعظم په توګه انتخاب شي، خو بیربوک غواړي د هغه له واکمنېدو وړاندې جرمني ته ډېر افغانان را ولیږدوي.

د مسیحي سوسیال اتحادیې مشر مارکوس زودر تېره پنجشنبه وویل، چې د نورو افغانانو د انتقال پرځای باید د دوی [مجرمو کسانو] د شړلو پروسه چټکه شي.