روسۍ ورځپاڼه نیزاویسما ګزیته: د «سوریې جهاد» مخکیني جنګیالي افغانستان ته لېږدول کیږي

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت نن سې شنبه د وري ۲۶مه په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې ددې ډلې د عامې روغتیا وزارت د روغتیايي خدمتونو وړاندې کولو مرستیال عبدالولي حقاني قطر هېواد ته د سفر په ترڅ کې د پولیو له منځه وړلو نړیوالو نوښتونو کنفرانس کې ګډونوالو ته وینا کړې.

حقاني په خپله وینا کې وویل:«روغتیايي خدمتونه دې با کیفیته شي او هغو سیمو ته وغځول شي، چې پخوا یې روغتیايي خدمتونو ته لاسرسی نه درلود».

حقاني پر همغږي کار ټینګار کړی، چې په یوه سیمه کې د ورته خدمتونو له وړاندې کولو څخه مخنیوی وشي او منابع په موثره توګه مصرف شي.

هغه ویلي، چې طالبان له نړیوالو، داخلي او بهرنیو موسساتو سره پوره همکار دي چې په ګډه وکولای شي له افغانستان څخه د پولیو ناروغي محوه کړي او افغانستان له پولیو پاک شي.

د طالبانو د عامې روغتیا مرستیال ټینکار کړی، چې دې موخې ته د رسېدو لپاره باید د واکیسن پوښښ پراخ شي.

د طالبانو د روغتیايي خدمتونو وړاندې کولو مرستیال همداراز،له ګډونوالو وغوښتل،چې هېواد ته بېرته راستنېدونکي افغانان هم باید له پامه ونه غورځول شي او دې برخې ته هم لازمه پاملرنه وشي.

په دغه کنفرانس کې په قطر کې د طالبانو سفیر محمد سهیل شاهین، د افغاني سرې میاشتې مرستیال عزیزالرحمن، د بېل ګېټس بنسټ او د پولیو محوه کولو نړیوال ابتکار استازو او روغتیا پالانو شتون درلود.

نوموړي دغه څرګندونې د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت کارکوونکو ته د ناسمو دودونو په اړه د مخنیوي فرمان د تشریح په یوه ناسته کې کړې دي.
هغه ویلي: «د اسلامي احکامو نافذول، د حدودو جاري کول، د سرحداتو ساتل، په جمع لمونځ ادا کول، د مسلمانونو څخه د صدقو اخیستل، مظلوم له ظالمه خلاصول، د دین خپرول او د عدالت ټینګول هغه امور دي چې مسلمانان یې باید ترسره کړي؛ خو مسلمانان دغه امور هغه مهال واجبولای شي، چې امیر ولري؛ نو ځکه د امیر ټاکنه په مسلمانونو واجب ده.»
هغه زیاتوي، مسلمانونو ته یو ساعت هم اجازه نه شته چې له امیر پرته ژوند وکړي.
هغه د «امیر» د حقونو په اړه وایي: «د مسلمانونو د امیر لومړی حق د هغه اطاعت کول دي. د لمونځ او زکات د اوامر په څېر د امیر اطاعت کول په قران کې راغلي دي.»

که څه هم نوموړي په دې اړه د کوم چا نوم نه دی اخیستی؛ خود طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال عباس ستانکزی او د دغې ډلې د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني هغه کسان دي، چې د ملاهبت الله له تګلارو سره یې مخالفت ښودلی دی.

د طالبانو مشر خپله هم تر دې وړاندې د کندهار په عیدګاه جومات کې د خپلې اختریزې وینا پر مهال ویلي و، چې خلک دې د نوموړي اطاعت وکړي او د هغه ټول حکمونه دې ومني.

نوموړي ویلي و، نړۍوال خلک هڅوي چې د هغه اطاعت ونه کړي؛ خو که اطاعت یې ونه شي، «خلک به په جنګ اخته شي.»

دغه سازمان وايي، ښځې په عامه ژوند کې د ګډون، خوندي کار کولو، ټولنيزو چوپړتیاوو ته د لاسرسي او له کور څخه بهر له زياتېدونکو سختو تګلارو سره مخ دي.

د دغې ادارې په راپور کې راغلي، چې د طالبانو له راتګ مخکې په افغان امنیتي ځواکونو کې د ښځو ونډه ۱۹سلنه وه. خو دا شمیره په ۲۰۲۱ کال کې د پام وړ کمه شوه، او د ۲۰۲۲ او ۲۰۲۳ ترمنځ، د ښځو د کارموندنې کچه یوازې ۶ سلنې ته راټيټه شوې ده.

د ملګرو ملتونو پراختیایي ادارې زیاته کړې، افغانستان د اقلیمي بدلون، د خوراکي توکو نه خوندیتوب، کمزوری معیشت او اړینو خدماتو ته د محدود لاسرسي په ګډون له ګڼو ټولنیزو او اقتصادي ننګونو سره مخ دی چې دغو بحرانونو ښځې په ځانګړې توګه زیانمنې کړې دي.

دغه سازمان وايي، په ورته وخت کې یې د بنسټیزو سرچینو په مرسته په افغانستان کې ۸میلیونه ښځو ته د کارموندنې او بنسټیزو خدمتونو او زیربناوو ته د لاسرسي زمینه برابره کړې ده.

یاد سازمان زیاتوي، چې د ښځو په مشرۍ یې د کوچنیو او منځنیو کاروبارونو، د اقلیم د بدلون له خطرونو سره د ټولنې د مقاومت او د کوکنارو د بدیل کښت په برخه کې د کروندګرو ملاتړ کړی دی.

د ملګرو ملتونو د پراختیایي ادارې په راپور کې ویل شوي، چې تېر کال دغې ادارې د ښځو د ټولنیزې-اقتصادي پیاوړتیا لپاره څلور میلیونه ډالره مستقیم او ۳۴میلیونه ډالر په غیر مستقیم ډول لګولي دي.

ډیپلومات زیاته کړې، تر دې وړاندې چې ډیر ناوخته شي، باید افغان مېرمنو ته فرصت ورکړل شي، چې خپل برخلیک په خپله وټاکي.

مقاله کې راغلي، له بده مرغه د مارچ په میاشت کې څلور کاله بشپړ شول، چې افغان نجونو ته ویل کېږي، د دوی ذهنونه لا هم ناتکمیل دي او له دولس کلنۍ پورته نجونو ته د زده کړو زمینه نه ده برابره.

مقاله زیاتوي، چې اوس دغې موضوع ته د نړیوالو پام ور اوښتې او غواړي چې دا ستونزه حل کړي.

د ډیپلومات مقاله وړاندې لیکي: «په همدې میاشت کې په نیویارک کې د ښځو د وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو کمیسیون کې افغان مېرمنې راټولې شوې، او د خپلو هغو خویندو، چې د بنسټیز جنسیت پر بنسټ د تاوتریخوالي قرباني دي او نه شي کولی ،چې په ښکاره توګه څرګندې شي، کیسې وکړې.»

مقالې د طالبانو د امربالمعروف او نهي المنکر وزارت وروستي قانون ته په اشارې سره لیکي: «د ۲۰۲۴ کال د اګسټ په میاشت کې طالبانو امربالمعروف نهې المنکر تر شعار لاندې یو قانون معرفي کړ، چې یاد قانون د ښځو پر وړاندې محدودیتونه لا پیاوړي کړل.»

په دغه قانون راغلي، ښځې مکلفې دي، چې خپل ځان په بشپړه توګه پټ وساتي، او ان غږ یې هم عورت بلل شوی، چې له همدې امله ښځې په عام محضر کې د سندرو ویلو او په لوړ غږ تلاوت کولو څخه منعه شوې دي.

مقاله لیکي، د طالبانو دغې تګلارې نه یوازې دا چې ظالمانه دي، بلکې د بې شمېره افغان میرمنو او د هغوی د ټولنو بقا او هوساینه ګواښي.

د ۲۰۲۴کال په ډسمبر کې طالبانو په دولتي او خصوصي طبي انسټیټیوټونو کې د ښځو او نجونو پر زده کړو بندیز ولګاوه.

دغه ویجاړونکی بندیز په داسې حال کې پلی کېږي، چې افغانستان له سخت بشري ناورین سره مخ دی. په کم عمر کې د نجونو ودولو په زېږون کې د میندو د مړینې کچه لوړه کړې ده.

د ډیپلومات په ټکو، دا مهال د افغانستان د نفوس درېیمه برخه روغتیایي خدمتونو ته لاسرسی نه لري، خوارځواکي ډیره شوې او له طبي زده کړو د ښځو ګوښه کول به دا ناروین لاپسې پېچلی کړي، چې ډیرې ناوړه پایلې به ولري.

ډیپلومات د پوښتنې په ډول لیکي، ایا د افغانانو د ملاتړ او په ځانګړې توګه د هغه چا لپاره چې د خپلو حقونو د ترلاسه کولو په موخه د طالبانو له جبر سره مخ دي، کومې نړیوالې لارې شتون لري.

مقاله زیاتوي، چې له بده مرغه اوس یوازې یو څو وسیلې لکه په طالبانو فشار او د دوی حکومت په رسمیت نه پېژندل پاتې دي، چې ځینې بیا چمتو دي چې له دې وسیلو هم کار وانه خلي.

د دغه سازمان له‌خوا په خپاره شوي راپور کې د سلما په نوم د یوې افغان کډوالې کیسه هم راغلې.
سلما د ننګرهار ولایت ده؛ خو له ۱۵ کلونو راهیسې یې له خپلې کورنۍ سره په پاکستان کې ژوند کاوه.
هغه د هغو کسانو په ډله کې وه، چې د پاکستان له‌خوا د افغانانو د جبري بېرته ستنولو پرمهال افغانستان ته ستنه کړل شوه.
د سلما لپاره له پاکستان نه د اېستلو مسله د حیرانتیا خبره وه او هغې دا تمه نه لرله، چې هغه به افغانستان ته د بېرته ستنېدو سره سم یو نوی ژوند وزېږوي.
سلما د ۳۸ اونیو مېندواره وه، کله چې هغې له پاکستان څخه د افغانستان خواته روان شول.
سلما وایي: «دا زما لپاره یو ستونزمن سفر و؛ ځکه چې زه د ۳۸ اونیو مېندواره وم.»
هغې وویل: «ما وېره لرله او نه پوهېدم، چې څه وکړم؛ خو له نېکه مرغه روغتیایي کارکوونکي د طبي مرستو چمتو کولو لپاره راغلل. دوی زه د تورخم صفري نقطې کې د ملګرو ملتونو له‌خوا ملاتړ شوي روغتیایي مرکز ته یوړم.»
په دغه روغتیایي مرکز کې روغتیاپاله صدیقه وایي، که څه هم د سلما خپل وضعیت ښه نه و؛ خو هغه مهال نوموړې تر ځان ډېره د خپلې کورنۍ د هغو غړو په اړه اندېښمنه وه، چې په پاکستان کې پاتې دي.

د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق وایي، چې د خپلو شریکانو سره او د انګلستان د حکومت په ملاتړ چمتو دي، چې په سرحدونو کې د مور او نوي زېږېدلو ماشومانو د پاملرنې او رواني ټولنیز ملاتړ خدمتونه چمتو کړي؛ ترڅو د زیان منونکو خلکو او په ځانګړې توګه د مېرمنو، نجونو او ځوانانو ملاتړ وکړي.

خو سلما اوس په افغانستان کې د سرپناه د نشتوالي له امله اندېښمنه ده.
سلما وایي: «موږ لا تر اوسه د ژوند کولو لپاره سرپناه نلرو او زه اندېښمنه یمه، چې موږ به اخر چېرې ځو. د دغه بد وضعیت سره، سره زه د خپل نوي زېږېدلې ماشومې راتلونکې لپاره فکر کوم او په خپل هېواد کې د خپلې کورنۍ لپاره د ښه ژوند دعا کوم.»
د کډوالۍ نړۍوال سازمان د راپور له مخې، د روان کال (د مارچ له ۲۳مې) څخه (د اپرېل تر ۵ مې) پورې له پاکستان او ایران څخه له ۱۳۰ زرو ډېر کسان افغانستان ته تللي دي. له دغې شمېرې څخه له ۶۴زرو ډېر کسان یې له پاکستانه تللي دي، چې د ستنېدو پرمهال ځینې مېرمنې مېندواره وې.