د پاکستان حکومت هیله‌مند دی چې په ماشومانو کې د ګوزڼ پېښې ختمېدو ته نږدې شوې دي

دغه څرګندونې د پنجشنبې په ورځ د «وري ۲۸مه» د یاد وزارت له لوري په یوې خبرپاڼه کې شوې دي.

خبر پاڼه کې راغلي: «د روسیې د فدرالي سترې محکمې پرېکړه چې طالبان له ترهګرو سازمانونو له نوملړه باسي، دا مانا نه لري چې موږ به نور د ملګرو ملتونو بندیزونه عملي نه‌ کړو. موږ لا هم خپلو نړۍوالو مکلفیتونو ته ژمن یوو».

د ملګرو ملتونو امنیت شورا د ۱۴۰۳ کال د لیندۍ په ۲۳مه د طالبانو پر ضد د بندیزونو څارنې ماموریت ۱۴ میاشتو ته تمدید کړ. ورپسې د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد دا بندیزونه «ناکام، بې‌ نتیجې او ظالمانه» وبلل او له ملګرو ملتونو یې وغوښتل چې دا بندیزونه لېرې کړي تر څو د دوی لپاره د نړۍوالو اړیکو لاره هواره شي.

په همدې ورځ د روسیې سترې محکمې هم ومنله، چې طالبان دې نور د دغه هېواد له ترهګرو له نوملړه وباسي. قاضي اولګ نفدوف ویلي، چې دغه پرېکړه له هماغې شیبې نافذه ده.

روسیې دغه اقدام له کابل سره د پوره او رسمي همکارۍ لپاره یو ګام بللی دی.

د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت ویلي: «دا پرېکړه د روسیې او افغانستان د خلکو په ګټه ده. موږ غواړو چې له افغانستان سره په نشه‌ یي توکو او ترهګرۍ ضد مبارزه، سوداګرۍ، پانګونې او نورو برخو کې ګټورې اړیکې ولرو».

روسیې همداراز د داعش-خراسان څانګې پر ضد د طالبانو اقداماتو ته هرکلی ویلی دی.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، روسیه غواړي له کابل سره سوداګریزې اړیکې پراخې کړي او په افغانستان کې پانګونه ډېره کړي، ځکه دا هېواد په یوه مهم سیمه ‌ییز موقعیت کې پروت دی او کولای شي د انرژۍ او بنسټیزو پروژو په راتلونکې کې مهم رول ولوبوي.

د ناورین ګروپ د اسیایي برخې یوه لوړ پوړي شنونکي ابراهیم بهیس هم ویلي، چې د ترهګرو له نوملړه د طالبان په لرې کولو سره روسیه غواړي له افغانستان سره خپلې اړیکې پیاوړې کړي او د سوداګرۍ تر څنګ ورسره په سیاسي برخه کې هم خپلې اړیکې لا نورې پراخې کړي.

د سویلي اسیا په برخه کې مشهور امریکایي څېړونکی مایکل کوګلمن د روسیې دغه اقدامات ځکه بنسټیز نه بولي، چې ګوندې ډېری هېوادونو طالبان د ترهګرو په نوملړ کې نه دي راوستي.

په ورته وخت کې هغه دا پرېکړه د دوه اړخیزو اړیکو لپاره ګټوره بللې ده.

د یادونې ده، چې روسیې او ازبکستان د ۱۴۰۴ لمریز کال د وري په میاشت کې د افغان-ټرانس اورګاډي د پروژې د پلي کېدو اسناد لاسلیک کړي دي.

یادې رسنۍ د خپلو باوري سرچینو له قوله لیکلي، چې ډاکتر امین د ۲۰۲۴ کال د جولای په میاشت کې د پنجاب ایالت د سرای عالمګیر په سیمه کې د ترهګرۍ ضد ادارې له‌خوا نیول شوی و.

نوموړی تر نیول کېدو وروسته محکمې ته وړاندې شو، خو د کافي ثبوتونو د نشتوالي له امله محکمې د هغه د خوشې کېدو امر ورکړ.

راپور زیاتوي، چې شاوخوا یوه اوونۍ مخکې ډاکتر امین د تورخم له لارې افغانستان ته و ایستل شو او دا مهال د ننګرهار ولایت په یوه سیمه کې مېشت دی.

ډاکتر امین یو مسلکي طبي ډاکتر بلل کېږي، خو په تېرو کلونو کې د القاعده د مشر د شخصي ساتونکي په توګه پېژندل شوی و.

پاکستان تر دې وړاندې د طالبانو د ریاست الوزرا د اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر په ګډون ځینې لوړ پوړي طالبان زنداني کړي‌ وو.

په دغه ډله کې د یادې ډلې یو بل مخکښ غړی (استاد یاسر) هم یادېږي، چې په پاکستان کې لادرکه شوی او تر ننه یې کورنۍ د ژوند او مرګ معلومات نه لري.

د عرب نیوز د راپور له مخې، میرعلي او اصل میر دوه هغه افغان وروڼه دي، چې په پاکستان کې زېږیدلي او له کلونو راهیسې یې دغلته ژوند کاوه، خو بیا یې هم د یاد هېواد تابعیت ترلاسه نه کړ. 

میرعلي چې په پنجاب ایالت کې د مري په سیاحتي ښار کې زېږېدلی، تورخم کې له ډیورنډ کرښې د اوښتلو پر مهال یې وویل: «ما نه غوښتل چې راشم، خو مجبور شوم. ورور مې قانع کړم چې افغانستان ته لاړ شو او اسناد برابر کړو، او د خپل وطن تابعیت خو واخلو،ځکه که دواړه تابعیتونه له لاسه ورکړو، نو ستونزو سره به مخ شو».

د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې (UNHCR) او د کډوالۍ نړۍوالې ادارې (IOM) د ګډ راپور له مخې، یوازې د اپرېل په لومړیو ۱۲ ورځو کې له ۶۳ زرو ډېر افغانان چې قانوني اسناد یې نه درلودل، له پاکستان نه افغانستان ته ستانه شوي دي.

ویل ګیږي، چې د دغو افغان کډوالو د ستنېدو اصلي دلیل د نیول کېدو وېره ده.

اصل میر چې ۴۰ کاله ژوند یې په پاکستان کې تېر کړی، د ایستل کیدو دغې پرېکړې په ژوره توګه خپه کړی دی.

هغه وویل: «راتلونکی ډېر تریخ ښکاري. د خپلو اولادونو د تعلیم په اړه اندېښنه لرم. هڅه کوو، چې په افغانستان کې یې تعلیم ته دوام ورکړو».

د پاکستان حکومت وايي، چې د افغان کډوالو د ایستلو لامل په هېواد کې د وسله والو بریدونه او هغه جرمونه دي، چې ګواکې افغانانو ترسره کړي دي. خو طالبانو او ایستل کیدونکو افغانانو بیا دا تورونه رد کړي او دا یې «جبري ایستل» بللي دي.

د کډوالو د جبري ایستلو په بهیر کې دغه دواړه وروڼه اوس بېرته افغانستان ته ستانه شوي،‌ او هیله لري چې طالبان به د دوی لپاره د نوې ژوندانه زمینه برابره کړي.

میرعلي چې ننگرهار ته رسېدلی وايي: «په کابل کې یې زموږ لپاره یو پروګرام جوړ کړی، وایي مرسته به راسره وشي. هېڅ نه لرو، یواځې له حکومته غواړو چې موږ ته ځمکه، کور او کار راکړي».

افغانستان چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته له سخت بشري ناورین، بې روزګارۍ او لوږې سره مخ دی، دا ویره شته چې د بېرته ستنیدونکو سره به دغه وضعیت لا کړکېچن شي.

ویل کېږي طالبان په کور دننه د افغان کډوالو د اړتیاوو پوره کولو او ستونزو د حل توان نه لري.

یوازې نړۍوالې مرستندویه ادارې دي، چې خپلو بشري مرستو ته یې دوام ورکړی او دغو سازمانونو هم اندیښنه ښودلې، چې په لویه کچه د ستنیدونکو څپو کې به دوی هم د ډېرې مرستې وړتیا ونه لري.

زېلېنسکي ادعا کړې، چې چینایي وګړي په روسیه کې د اوکراین جګړې له‌پاره د وسلو په تولید بوخت دي.

زېلېنسکي په کیف کې یوې غونډې ته وویل چې نن یې د اوکراین د امنیتي خدماتو له خوا د وسلو او توپخانې په اړه عمومي استخباراتي معلومات ترلاسه کړي دي.

هغه زیاته کړه: "زه فکر کوم چې موږ به په راتلونکې اونۍ کې په تفصیل سره ووایو چې موږ باور لرو چې چینایي استازي د روسیې په خاوره کې د ځینو وسلو په تولید بوخت دي."

د زېلېنسکي دا څرګندونې په لومړي ځل د کییف له لوري دا تایید څرګندوي چې بیجینګ د وسلو په برابرولو سره د روسیې د جګړې ملاتړ کوي. ایران او شمالي کوریا د مسکو نور متحدین دي چې روسیې ته وسلې ورکوي.

تر دې وړاندې ګڼو راپورونو کې ویل شوي وو، چې چین د اوکراین پر ضد د مسکو د جګړې له‌پاره روسیې ته وسلې لېږي، خو بیجینګ دا خبره رد کړې. د ۲۰۲۴ په دوبي کې، زېلېنسکي وویل چې چین تایید کړه چې دوی به روسیې ته وسلې نه ورکوي.

بیجینګ په رسمي توګه د اوکراین پر وړاندې د روسیې په جګړې کې ځان بې طرفه بولي، خو په عین وخت کې یې له مسکو سره اقتصادي اړیکې ټینګې کړي او د لویدیځو بندیزونو پر وړاندې یې د روسیې ملاتړ کړی دی.

د روانې میاشتې په پیل کې، دوه چینایي وګړي د اوکراین په دونیتسک اوبلاست کې د اوکراین په وړاندې د روسیې د پوځ په لیکو کې د جګړې پرمهال د اوکراین سرتېرو له‌خوا ونیول شول. وروسته، زېلېنسکي وویل چې لږترلږه "څو سوه" چینایي وګړي په اوکراین کې د روسیې له‌پاره جګړه کوي.

د الجزیرې نړۍوالې ټلوېزیونې شبکې د راپور پر بنسټ، دا عکس په قطر کې د مېشتې فلسطینۍ انځور اخیستونکې، سمر ابو العوف له‌لوري اخیستل شوی او د «محمود اجور» په نوم د یو نهه کلن جګړه‌ځپلي فلسطیني ماشوم د ژوند ژور درد او کړاو انعکاسوي.

د یاد اژانس په راپور کې راغلي، چې دا ماشوم د ۲۰۲۴ کال په مارچ کې د اسراييلي پوځ له هوايي برید څخه د تېښتې پرمهال په نښه شوی او په پایله کې یې دواړه لاسونه پرې شوي دي.

د محمود عکس چې د امریکا متحده‌ایالاتو مشهورې ورځپاڼې نیویارک ټایمز ته اخیستل شوی، په پراخه کچه یې ستاینه شوې او دا عکس د سیالۍ داورانو د «عاطفي ځواک، مستند روایت او تاریخي ارزښت» لپاره غوره کړی دی.

سمر ابو العوف وايي چې دا عکس يوازې د يو خبري راپور په توګه نه، بلکې د فلسطيني ولس د زړونو چیغه او فرياد دی چې غواړي نړۍ ته یې ورسوي.د «محمود ارامه خو، دردمنه څېره اوس د غزې د ماشومانو د کړاو سمبول ګرځېدلی دی.»

سږکال له ټولې نړۍ څخه تر ۵۹ زرو ډېر عکسونه سیالۍ ته وړاندې شوي وو. د محمود له عکس سره یوځای د امریکا په پوله کې د چینایي کډوالو او په امازون کې د اقلیمي بدلون عکسونه هم غوره شوي وو، خو د فلسطیني ماشوم انځور د غوره ګټونکي په توګه انتخاب شوی دی.

په غزه کې د جګړې له پیل راهیسې چې د ۲۰۲۳ په اکتوبر کې د حماس له‌خوا پر اسراییل تر برید وروسته پیل شوې، له ۵۱ څخه ډېر فلسطینیان وژل شوي چې ډېری یې ماشومان او مېرمنې دي. دا عکس اوس د عصري پېړۍ د یوې ترټولو ترخې غمېزې د تاریخي سند په توګه پېژندل کېږي.