د افغانستان د خبریالانو مرکز د طالبانو په بند کې د ۱۰ خبریالانو د خوشې کېدو غوښتنه کړې

د طالبانو د یاد وزارت له لوري د (وري ۲۹مه) د جمعې په ورځ په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې اسلام اباد ته د دوی تللي پلاوي د پاکستان د کورنیو چارو له مرستیال وزیر محمد خرم اغا سره په یادو مسایلو خبرې کړي دي.

نورالدین عزیزي په دغه ناسته کې له پاکستان نه همدا راز غوښتي، چې په زور د افغان کډوالو د ستنیدو بهیر دې ودروي.

هغه غوښتنه کړې، چې په داوطلبانه توګه د کډوالو ستنیدو لپاره باید د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) په ګډون یوه درې اړخیزه کمېټه جوړه شي، څو د ستنیدو بهیر مدیریت کړي.

عزیزي ویلي، چې دغه کمېټه به همدا راز پر یو داسې میکانیزم کار وکړي، څو له مخې یې د ستنیدونکو کسانو د توکو لېږد، د شويو پانګونو خوندیتوب او حقوقي مسایلو ته رسېدنه وکړي.

پاکستاني لوري په دغه ناسته کې طالبانو ته یادونه کړې، چې د قانوني اسنادو یا د کډوالۍ کارت لرونکو افغان کډوالو ته یې د ستنیدو لپاره وخت ورکړی او افغانانو په ګډون به د ټولو بې اسناده بهرنیانو د ایستل کیدو بهیر به همداسې روان وي.

د پاکستان د کورنیو چارو وزارت چارواکو په یاده ناسته کې طالبانو ته زیاته کړې، چې له دې هېواده ایستل کیدونکي افغانان نه زنداني کېږي او یوازې د ایستل کیدو په موخه د حاجیانو کمپونو ته وړل کېږي، او له یو لړ اداري بهیر څخه تر تېرېدو وروسته یې باسي.

طالبان داسې مهال له پاکستان نه د افغان کډوالو د ایستل کیدو په تړاو له اسلام اباد سره خپلې اندېښنې شریکوي، چې ویل کېږي دغه ډله د سخت ناورین او اقتصادي ستونزو له کبله دا توان نه لري څو په کور دننه د ستنیدونکو افغانانو لپاره د سرپناوو، روزګار او ژوند نورې اړینې اسانتیاوې برابرې کړي.

پاکستان د اپرېل له لومړۍ نېټې څخه د (اې سي سي) یا افغان وګړو د تابعیت کارت لرونکو او بې اسنده افغانانو د ایستل کیدو بهیر پیل کړی دی.

د پاکستاني چارواکو په وینا، له یادې نېټې راهیسې ۸۰ زره کسان خپل هېواد ته ستانه شوي دي. هم مهاله د پښتونخوا ایالتي حکومت خبر ورکړی، چې د دغو شمېرو له مخې یوازې د تورخم له لارې پاکستان ۴۲ زره افغانان په روان بهیر کې په زور ایستلي دي.

د کډوالۍ یو شمېر نړۍوالو سازمانونو د‌ پاکستان له لوري په جبري توګه د افغان کډوالو د ستنیدو بهیر ظالمانه بللی او پر یاد هېواد یې غږ کړی، چې ژر تر ژره دې دا لړۍ ودروي، خو پاکستان دا ځل دغو غوښتنو ته چندان ارزښت نه دی ورکړی.

د پاکستان د کورنیو چارو وزیر طلال چودري پرون د جمعې په ورځ په اسلام اباد کې په یوه خبري غونډه کې خبریالانو ته وویل، چې هېواد یې له لسیزو راهیسې افغان کډوالو ته پناه ورکړې وه، خو اوس د دې وخت رارسېدلی چې د کډوالۍ قوانین په کلکه پلي کړي.

هغه زیاته کړه، چې د پاکستان حکومت د «ناقانونه بهرنیو وګړو د جبري ستنولو پلان» پر بنسټ د اسنادو نه لرونکو افغان کډوالو د ایستلوبهیر په ډیر شدت سره څاري.

د چودري په ​​وينا، «دا بهیر په منظم ډول او له طالبانو سره په همغږۍ روان ده، زيانمنو شويو کډوالو ته اسانتياوې برابرې شوې دي.»

د پاکستان د کورنیو چارو وزیر خبرداری ورکړی، چې د هغو پاکستاني وګړو پر ضد به قانوني چلند وکړي، چې ناقانونه کډوالو ته کور، دندې یا نورې اسانتیاوې برابروي.

په ورته وخت کې ټاکل شوې، چې د پاکستان د لومړي وزیر مرستیال او د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار به نن کابل ته سفر وکړي او د یوه لوړپوړي پلاوي په مشرۍ به له طالبانو سره وګوري.

د رسمي شمېرو له مخې دا مهال په پاکستان کې له ۲.۱ میلیونو ډېر افغان کډوال ژوند کوي، چې ډېری یې په پښتونخوا ایالت کې مېشت دي.

د یادولو وړ ده، چې د پاکستان حکومت له څه مودې راهیسې د ناقانونه افغان کډوالو په جبري ډول د ستنولو د لړۍ دویم پړاو پیل کړی او هر ورځ په زرګونو افغان کډوال په جبري توګه د تورخم، سپین بولدک او نورو لارو څخه افغانستان ته ستنوي.

د روسیې د بهرنیو استخباراتو ادارې په یوه بیان کې ویلي چې سرګي ناریشکېن د پنجشنبې او جمعې په ورځو (اپرېل ۱۷مه او ۱۸مه) باکو ته د «افغانستان، سیمه‌ییز اتصال، امنیت او پراختیا» په کنفرانس کې د ګډون لپاره سفر کړی دی.

ناریشکېن په ​​دغه غونډه کې څرګنده کړې چې لوېدیځو هېوادونو د افغانستان شتمنۍ کنګل کړې او د طالبانو پر وړاندې یې بندیزونه لګولي دي. یاد روسي چارواکي همداراز ټینګار کړی چې دغه هېوادونه د طالبانو د مخالفانو د ملاتړ لپاره لارې چارې لټوي.

د روسیې د بهرنیو استخباراتو مشر د دې سفر په بهیر کې د اذربایجان د استخباراتو له یو شمېر چارواکو سره هم لیدلي او خبرې یې کړې دي. هغه وویل: «افغانستان یو مهم جیوپولیټیک موقعیت لري او زموږ د هېوادونو ګډې ګټې دا غواړي څو په دغه هېواد کې بیارغونه او سوکالي ډېره شي.»

ده په دغه کنفرانس کې له طالبانو سره د روسیې د اړیکو ښه‌والي ته هم اشاره کړې ده. نوموړی روسی چارواکی وايي چې مسکو د طالبانو «دولت جوړونې» فعالیتونو ته په مثبت نظر ګوري او د دغې ډلې رژیم راتلونکي ته باور لري.

د سرګي ناریشکېن په اند، د دغه بهیر د تحقق پر وړاندې ترټولو لوی خنډ په افغانستان کې د بې‌ثباتۍ د ساتلو لپاره د لوېدیځ هڅې دي. هغه همداراز په باکو کې د قزاقستان، تاجکستان او ازبکستان له چارواکو مننه کړې چې له ترهګرو ډلو څخه د راټوکېدونکو ګواښونو په پېژندنه کې یې ګډه همکاري کړې ده.

د یادونې ده روسیې سترې محکمې د روانې وري میاشتې په ۲۸مه د دغه هېواد د لویې څارنوالۍ د غوښتنې پر بنسټ، طالبان له ترهګرو ډلو له نوملړه و اېستل. د سترې محکمې قاضي اولګ نفدوف ویلي چې دا پرېکړه سمدلاسه اجرایي ده.

له دې پرېکړې وروسته د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت وویل، چې د روسیې سفیر دیمتري ژیرنوف، له امیرخان متقي سره په لیدنه کې نوموړی په رسمي توګه خبر کړ، چې طالبان نور د روسیې په ترهګرو ډلو لېست کې نه دي شامل.

د امریکا متحده ایالتونو حکومت له ۱۴ زره افغان پناه‌غوښتونکو څخه، چې له ۲۰۲۱ کال وروسته امریکا ته ورغلي، د ایمیل له لارې غوښتي، چې په یوه اونۍ کې باید له امریکا ووځي.

له دغه خبر وروسته په افغانستان کې د ۰۳ ځانګړې قطعې ژباړونکی حمیدالله سادات په خپله فېسبوک پاڼه په یو ویډيوي پېغام کې وایي، چې د کډوالۍ او ګمرکاتو ادارې پولیس (ایس) یې نیولو پسې راغلې.

دغه ژباړونکی چې اصلي نوم یې حمیدالله سادات دی او په ویډيو کې یې مخ پټي امنیتي کسان هم ښکاري وایي: «زما نوم مکس دی، زه قانوني سټيټس هم لرم، اسایلم هم راته راغلی، اپروول هم لرم، دوی غواړي ما ونیسي او په ناقانونه توګه مې بندي کړي، زه د ۰۳ قطعې ترجمان پاتې شوی یم، د ایډي نمبر مې ۶۲۴۰ دی او ګلهما کې اوسېږم، لیکن اوس ورځ مشاورین هیڅ نشته چې دوی ته ووایي چې تاسو ولې هغه سربازان زوروۍ کم چې په کلونو تاسو سره ولاړ وو او قربانیانې یې ورکړي.»

نوموړی په دغه ویډيوي پېغام کې په خپلو همکارانو د مرستې غږ کوي او وایي:« زموږ د هر یو سرنوشت دادی، که تاسو زما غږ اورئ تاسو ټول باید د یو سرباز له‌پاره راجګ شئ او پوښتنه یې باید وکړئ، چې د یو ترجمان دا حالت وي نو د سربازانو به څه حال وي؟ نن دا په ما ده او بله ورځ په تاسو ده.»

د متحده‌ایالاتو د تابعیت او کډوالۍ خدمتونو ادارې لخوا دغې پرېکړې نږدې۱۴ زره افغان کډوال د بېرته اېستلو له ګواښ سره مخ کړي.

د امریکا په کالفرونیا ایالت کې یو بل افغان چې نغواړي نوم یې واخیستل شي په ۲۰۲۱ کال اګست کې دغه هېواد ته تللی، افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وویل: «د ټرمپ د اوه ورځو حکم په امریکا کې ټول افغانان نا ارامه کړي دي، هېڅ معلومات نه کیږي چې سرنوشت مو چیرته دی، ځينې افغانانو خو اراده کړې چې ګاونډيو هېوادنو ته ورشي، کاناډا ته به ډېر افغانان واوړي، خو که دا خلک بېرته افغانستان ته ستانه کړل شي نو نه پوهیږم چې څه به ورسره وشي.»

نوموړي وویل چې د ټرمپ حکومت دا پرېکړه به زیات شمېر افغانان کاناډا ته په ورتلو او په دغه هېواد کې د کډوالۍ پروګرام کې د ځانونو په ثبت کولو مجبوره کړي.

په ۲۰۲۱ اګست کې د جوبایډن د حکومت پر مهال امریکایي ځواکونه په بېړه له افغانستان نه ووتل او طالبانو د دویم ځل له‌پاره په دغه هېواد کې واک ترلاسه کړ.

د امریکا بېړني وتلو او د طالبانو راتګ لسګونه زره افغانان اړ کړل چې د امریکایي ځواکونو په مرسته متحده ایالاتو ته کډوال شي، په دغه افغانانو کې د(SIV,P2,P1) پروګرامونو ترڅنګ زیات شمېر یې داسې هم وو چې په دغه پروګرامونو کې نه دي تللي، دغه افغانان چې نږدې ۱۴ زره کسان دي اوس مهال د متحده ایالاتو له‌خوا د جبري بېرته ستنولو له ګواښ سره مخ دي.

په هغه لیک کې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ته لېږل شوی راغلي، دې افغانانو له کلونو راهیسې د ډیموکراسۍ، بشري حقونو او د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې لپاره د امریکا تر څنګ همکاري کړې ده.

همداراز، نوموړي خوځښت ټینګار کړی چې یادو افغانانو د رسنیو، مدني ټولنو او متحده‌ایالاتو حکومت له پروګرامونو سره کار کړی او له همدې امله که هغوی افغانستان ته ستانه کړل شي، نو ژوند به یې له جدي ګواښ سره مخ شي.

طالبان دا مهال هغه کسان نیسي، شکنجه کوي او ان اعداموي یې چې له ډیموکرایتکو ارزښتونو یا لوېدیځو هېوادونو سره یې کار کړی وي. د افغانستان د جمهوري‌غوښتونکي ډیموکراتیک خوځښت په اند، د دې افغانانو بیرته ستنېدل به یو انساني او اخلاقي ناورین وي.

په جلاوطنۍ کې یاد سیاسي خوځښت پر امریکایي مشرانو غږ کړی چې دې افغانانو ته پناه یا اقامت ورکړي. دغه حرکت وايي چې د امریکا په خاوره کې د دې افغانانو دوامداره ژوند له ازادۍ او عدالت سره د متحده‌ایالاتو د وفادارۍ نښه ده.

د افغانستان د جمهوري‌غوښتونکي ډیموکراتیک خوځښت دا څرګندونې وروسته تر هغې کوي چې د امریکا متحده‌ایالاتونو د کورني امنیت وزارت مرستیالې تریشا مک‌لافلین افغانستان انټرنشنل ته منلې وه چې د زرګونو افغانانو د لنډمهالي خوندي‌توب پروګرام لغوه شوی دی.

د نوموړې په وینا، دا پرېکړه وروسته له هغې شوې چې د کورني امنیت وزیر د بهرنیو چارو وزارت او نورو بنسټونو سره په سلا مشوره کې دا تشخیص کړې چې افغانستان نور هغه قانوني شرایط نه‌لري څو له مخې یې افغان کډوالو ته خوندي‌توب ورکړل شي.

تریشا مک‌لافلین زیاته کړې چې د افغانستان د اوسني وضعیت ارزونه د متحده‌ایالاتو د تابعیت او کډوالۍ خدمتونو له‌خوا د اړوندو ادارو سره په مشوره ترسره شوې او څرګندوي، چې دغه هېواد نور د لنډمهالي خوندي‌توب پروګرام وړ نه دی.دې پرېکړې تر ۱۴ زرو ډېر افغان کډوال له متحده‌ایالاتو څخه د اېستلو له ګواښ سره مخ کړي دي.

د یادونې ده چې د لنډمهالي خوندي‌توب (Temporary Protected Status) یا (ټي‌پي‌اېس) پروګرام هغو کسانو ته ورکول کېږي، چې هېوادونه یې له طبیعي افتونو، وسله‌والو جګړو یا فوق‌العاده پېښو سره مخ شوي وي.