د یعقوب مجاهد مشوره: په شل سلنه تنقیص کې دې لومړی «منفور او نامطلوب» کسان منفک شي

دا سفر په داسې وخت کې تر سره شو، چې د دواړو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ اقتصادي تړاو د پولې د پرله پسې بندېدو، د امنیتي اندېښنو او د باور د کمښت له امله تر فشار لاندې راغلی؛ په ځانګړي ډول د افغانستان په خاوره کې د تحریک طالبان پاکستان د موجودیت ادعاوو د طالبانو او اسلام اباد اړیکې ترینګلې کړې دي.

په دغو خبرو اترو کې د طالبانو یوې ښکیلې سرچینې له نومښودنې پرته افغانستان انټرنشنل ته وویل، « په تېرو درې نيمو کلونو کې کابل هڅه کوله چې اسلام‌اباد قانع کړي چې تجارت، ترانزیت او د خلکو تګ راتګ دې له امنیتي مسایلو سره نه تړي». سرچینه زیاتوي، « خو د پاکستان پیغام تل دا و، چې تر څو امنیتي وضعیت ښه نه‌شي، په نورو برخو کې هم پرمختګ نه‌شي کېدای».

د ډار سفر له دې وړاندې د افغانستان لپاره د پاکستان د ځانګړي استازي محمد صادق په یوه «لار اواروونکي» سفر تعقیب شو.

د سرچینو په وینا، محمد صادق کابل ته د یوه جګپوړي پلاوي لپاره شرایط برابر کړل څو دواړې خواوې د مفصلو خبرو چمتووالی ونیسي.

اسلام اباد د طالبانو له نویو شریکانو اندېښمن دی

داسې ښکاري چې پاکستان دې ته متوجه شوی چې د اقتصادي بې‌ثباتۍ دوام به یوازې د نورو سیمه‌ییزو شریکانو، لکه ایران، ازبکستان، چین او قزاقستان نفوذ ته لاره اواره کړي. طالب چارواکي وایي، د پاکستان له‌خوا د وروستیو پیغامونو له مخې داسې برېښي چې له امنیتي ګیلو سره سره اوس سوداګرۍ ته لومړیتوب ورکول کېږي.

یاده سرچینه وايي، « داسې ښکاري چې پاکستان قانع شوی وي، چې باید شته امنیتي ستونزو ته له پام پرته، تجارت او ترانزیت ته وده ورکړل شي. دا ښایي هغه درک وي، چې اقتصاد پخپله د ثبات لپاره لاره اوارولی شي».

افغانستان او پاکستان شاوخوا ۲۶۰۰ کیلومتره د ډیورنډ ګډه کرښه لري، چې بیا بیا د امنیتي پېښو او سرحدي شخړو شاهده ده.

د تورخم او چمن په څېر مهم سرحدي بندرونه په وار وار تړل شوي، چې سوداګرۍ ته یې درانده زیانونه اړولي دي. افغان تجاران او موټر چلوونکي تل له ځنډونو، سختو تلاشیو او د تورخم او چمن لارو له ناڅاپي بندیدو شکایت کوي.

که څه هم پاکستان د افغانستان لپاره یو مهم سوداګریز او ترانزیټي شریک پاتې شوی، خو دا اړیکه له کلونو راهیسې د ډیپلوماټیکو ترینګلتیاوو له امله زیانمنه شوې. په وروستیو کلونو کې کړکېچ هله زیات شو، چې اسلام‌اباد پر طالبانو تور ولګاوه، چې دټي تي پي غړي‌ یې په خپله خاوره کې ځای پر ځای کړي دي.

پاکستان پر طالبانو ټینګار کړی، چې د ټي ټي پي پر وړاندې عملي اقدامات وکړي، خو د طالبانو مشرتابه دا تورونه ردوي او وايي، د دغې ډلې پر ضد اقدام د داخلي مسایلو او مذهبي اړیکو له امله اسان نه دی.

ګډ امنیتي -استخباراتي کمیسیون

طالبانو د تېر په څېر یوځل بیا د ټي ټي پي په تړاو، چې د اسلام اباد تر ټولو ستره اندېښنه ګڼل کیږي، پر تفاهم او تدریجي حل لارو ټینګار کړی.

دې خبرو ته یوې نږدې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې دواړو خواوو د سیاسي چینل د پرانېستلو تر څنګ د یوه ګډ امنیتي- استخباراتي کمیسیون پر جوړولو هوکړه کړې، چې په ترکیب کې به یې د ای ایس ای او د طالبانو د استخباراتو لوی ریاست استازي، د دواړو هېوادونو دکورنیو چارو وزارتونو امنيتي چارواکي او په کابل کې د پاکستان سفیر یا نظامي اتشه شامل وي.

سرچینه وايي، ټاکل شوې ددغو پرېکړو د تعقیب لپاره د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر ددې ډلې له مشر مولوي هبت الله اخوندزاده او نورو اړوندو ادارو سره تر سلامشورو وروسته په نږدې وخت کې پاکستان ته سفر وکړي او د ګډ کمیسیون د غړو په تشخیص، کاري پروسیجرونو او نورو اړوند مسایلو نهايي پرېکړې وشي.

د ډار د سفر پر مهال، بحثونه پر دې هم متمرکز وو چې څنګه تجارتي میکانیزمونه بیا فعال شي، د پولې تګ راتګ اسانه شي او د ګمرکي همکاریو څرنګوالی پراخ شي.

افغان او پاکستاني سوداګر له کلونو راهیسې دا غوښتنه کوي چې تجارت دې له سیاست څخه بېل شي او د لا ښې زیربنا پر جوړېدو دې تمرکز وشي.

ددې خبرو په پایله کې د افغانستان په اړه لوړپوړې دوه‌اړخیزې ناستې، درې اړخیز او څو اړخیز ډیپلوماټیک مېکانیزمونه او فارمټونه هم بېرته پیلیږي، چې د پاکستان او طالبانو د اړیکو د ترینګلتیا له امله یې په ناستو کې ځنډ راغلی و.

په دې فارمټونو کې د ګاونډیو هېوادونو جمع روسیې فارمټ، د پاکستان-چین-افغانستان، افغانستان، پاکستان-ازبکستان او افغانستان، پاکستان-ایران ناستې شاملې دي.

شنونکي وایي، دغه سفر او هوکړې ښایي د پاکستان د داخلي اقتصادي ستونزو انعکاس هم وي. پاکستان چې له لوړ انفلاسیون، نړیوالو فشارونو او صادراتو کې له کسر سره مخ دی، ښايي له افغانستان سره عادي اقتصادي اړیکې یو ارزان، خو ګټور هدف وګڼي.

خو ستونزې لا هم پر ځای پاتې دي. پاکستان غواړي چې ترهګرۍ ضد ګډ میکانیزمونه رامنځته شي او د تګ راتګ د کنټرول سخت معیارونه وضع شي، په داسې حال کې چې طالبان دې کار ته د سیاسي او امنیتي نفوذ په سترګه ګوري.

یونیسف نن دوشنبه پر اېکس پاڼه د یوه پیغام په خپرولو سره ویلي، اړمنو کورنیو او ماشومانو ته د نغدي مرستو چمتو کول دوی ته د دې اجازه ورکوي چې خپلې پرېکړې په خپله وکړي او د ځان لپاره سملاسي اړتیاوې چمتو کړي.

د یونېسف په وینا، کورنیو ته د نغدو پېسو لېږد په بېړنیو حالاتو کې ډېر اغېزمن ثابت شوی دی.

خو دغه بنسټ د مرسته شویو پېسو د شمېر په تړاو څه نه دي ویلي.

دا په داسې حال کې ده، چې د خوړو نړۍوال پروګرام وايي، چې افغانستان په خپل تاریخ کې له خورا سختې خوارځواکۍ سره مخ دی او دغه هېواد د ماشومانو د خوارځواکۍ په برخه کې د بې ساري بېړني حالت شاهد دی.

له بل پلوه د لوږې پر وړاندې د مبارزې سازمان مشر کوبي رایتویلډ ویلي، که د خوارځواکو ماشومانو درملنه ونه شي؛ نو د هغوی د مړینې ګواښ خورا ډېر دی.

کوبي رایتویلډ زیاته کړه، هېڅ ماشوم بايد د خوارځواکۍ له امله مړ نشي.

د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام خبرداری ورکړی، چې سږ کال به درې نیم مېلیونه ماشومان له خوارځواکۍ سره مخ شي.

د مقالې له مخې، ټرمپ غواړي چې به افغانستان کې د خپل هېواد نفوذ بېرته را ژوندی کړي او د دې کار لپاره د بګرام پوځي اډې بیا ترلاسه کول یې تر ټولو مهم ماموریت دی.

ډان کاږي، چې کابل ته د زلمي خلیلزاد تر مشرۍ لاندې د امریکایي پلاوي سفر که څه هم په ښکاره د بندیانو د خوشې کېدو مسله شاربله؛ خو د پردې ترشاه د امریکا او طالبانو ترمنځ د ژورو خبرو پیل و.

یادې پاکستانۍ ورځپاڼې لیکي، ښایي طالبان د بګرام اډه بېرته امریکا ته وسپاري او په بدل کې به یې واشنګټن د طالبانو د نړۍوالې انزوا کمولو ته غاړه کېږدي او ان د هغو پرمختللو وسلو د کنټرول اجازه ورکړي چې امریکا په ۲۰۲۱ کې تر وتو وروسته په افغانستان کې پرېښې وې.

د مقالې له مخې، د دغو وسلو د ترمیم او ساتنې لپاره د امریکا پر مرستې هم بحث شوی چې دا چاره کولای شي د طالبانو پوځي ځواک نور هم پیاوړی کړي.

مقاله زیاتوي، چې امریکا غواړي له نرمو وسیلو لکه مرستو، پانګونې او ډېپلوماسۍ کار واخلي؛ څو بېرته افغانستان ته داخل شي. دا چاره به امریکا ته دا توان ورکړي، چې پر ایران او پاکستان نوي فشارونه راولي.

د ورځپاڼې تحلیل وړاندې کاږي، که امریکا بېرته بګرام ته ورشي؛ نو د پاکستان د اټومي وسلو د امنیت په اړه به د امریکا پخوانۍ اندېښنې یو ځل بیا راپورته شي.

که څه هم پاکستاني چارواکو دغه اندېښنې رد کړې دي؛ خو د امریکا له لوري د بګرام د بېرته غوښتلو وخت خورا معناداره بلل شوی دی.

د مقالې په پای کې راغلي، سره له دې چې چین، روسیه، هند، ایران او پاکستان له طالبانو سره نارسمي اړیکې لري؛ خو د طالبانو حکومت لا هم د نړۍوالې مشروعیت له اړخه له کړکېچ سره مخ دی.

ورځپاڼه ټینګار کوي، چې د «لویې لوبې» نوی پړاو پیل شوی او دغه لوبه ښایي د ایران او پاکستان لپاره ژور امنیتي بدلونونه راولي.

سیرک جومانګارین کابل ته له رسېدو وروسته د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ له وزیر نورالدین عزیزي سره یو ځای خبریالانو ته وویل، چې د دغه سفر په ترڅ کې به د طالبانو او قزاقستان د چارواکو ترمنځ اقتصادي هوکړه لاسلیک شي.

د سیریک جومانګارین له‌خوا د ورکړل شویو معلوماتو له مخې، ټاکل شوې دغه اقتصادي تړون د هغه او د طالبانو د اقتصادي چارو د مرستیال ملاعبدالغني برادر ترمنځ لاسلیک شي.

د سیریک جومانګارین په وینا، د ټرانس-افغان ریل پټلۍ په اړه بحثونه د هغو موضوعاتو څخه دي چې د طالب چارواکو سره به یې د لیدنې پر مهال پرې خبرې وکړي.

هغه کابل ته خپل سفر "ځانګړی" وباله او ویې ویل، چې په کال کې لږ تر لږه دوه ځله له طالب چارواکو سره لیده کاته کوي.

د طالبانو د صنعت او سوداکرۍ وزیر نور الدین عزیزي هم خبریالانو ته وويل:« موږ هوکړه کړې، چې د ۳ مېلیارد ډالرو په ارزښت د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري وکړو؛ خو پر دې بسنه نه کوو او هڅه مو دا ده، چې له دې هم ډېره راکړه ورکړه ترسره کړو.»

سیرک جومانګارین وړاندې ویلي، چې په تېرو کلونو کې د قزاقستان او طالبانو پلاوي څو، څو ځله کابل او استانه ته سفرونه کړي دي.

تمه کېږي، چې دغه پلاوی به د طالبانو له چارواکو سره د لیدو تر څنګ سبا (د غويي میاشتې په دویمه نېټه) په کابل کې د افغان - قزاق په جوړېدونکي سوداګریز نندارتون کې هم ګډون وکړي.

دغه ادارې خبریالانو ته په لېږل شویو معلوماتو کې ویلي، چې په دغه کډوالو کې ۴۶۲ یې د ACC کارت لرونکي او ۱۰۰۸ تنه یې ناقانونه افغان کډوال وو.

په معلوماتو کې راغلي، چې تر دې مهاله یې د تورخم له لارې ۴۳۴۹۶ تنه افغان کډوال افغانستان ته ستانه کړي چې له ډلې یې ۱۹۸۲ له اسلام اباده، ۱۶۶۲۴ تنه له پنجاب ایالت، ۱۰۱۹ تنه له کشمیر او ۴۶ تنه افغان کډوال له سند او ګلګېت بلتستان څخه افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.

بل خوا د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت په یوه اعلامیه کې ویلي، چې ۱۱۵ تنه افغانان چې د پاکستان حکومت له‌خوا نیول شوي وو؛ تر خوشې کېدو وروسته د سپين بولدک له لارې هېواد ته ستانه شوي دي.

هاخوا بیا د طالبانو تر واک لاندې باختر خبري اژانس د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو د وزارت له حوالې خبر ورکړی دی، چې تېره ورځ د (وري ۳۱مه) نېټه ۱۹۰ کورنۍ د تورخم، ۱۹۲ کورنۍ د سپین بولدک له لارې او همدا راز په تېرو پنځو ورځو کې د نيمروز د ورېښمو پله لارې ۴۳۹ا و د هرات د اسلام کلا له لارې ۵۳کورنۍ هېواد ته ستنې شوې دي.